10 grudnia br. ministerstwo obrony Finlandii ogłosiło, że zwycięzcą w przetargu na dostawę 64 samolotów wielozdaniowych o kryptonimie HX została amerykańska spółka Lockheed Martin, która zaoferowała F-35A Lightning II w wersji Block 4. Nowe samoloty zastąpią 62 myśliwce wielozadaniowe F/A-18 Hornet użytkowane przez fińskie wojska lotnicze (Suomen Ilmavoimat). Finlandia stanie się zatem trzecim państwem skandynawskim, po Norwegii i Danii, które zakupiły F-35A (700. egzemplarz F-35 dostarczony).
Zwycięzcą w fińskim przetargu na dostawę 64 samolotów wielozdaniowych kr. HX została spółka Lockheed Martin, oferująca F-35A Lightning II w wersji Block 4.
Jak głosi komunikat prasowy, rząd Finlandii upoważnił Dowództwo Logistyczne Sił Obronnych (Puolustusvoimien logistiikkalaitos) do zawarcia kontraktu z rządem Stanów Zjednoczonych na zakup najnowszej, jeszcze opracowywanej wersji samolotu rodziny F-35 w wariancie konwencjonalnego startu i lądowania. Informacja rządu potwierdziła zatem doniesienia lokalnego dziennika Iltalehti z 5 grudnia br.
Tym samym odrzucono kontroferty amerykańskiej spółki Boeing (z 50 jednomiejscowymi F/A-18E Super Hornet, 8 dwumiejscowymi F/A-18F Super Hornet i 14 dwumiejscowymi samolotami walki radioelektronicznej EA-18G Growler), francuskiej Dassault Aviation (z 64 jedno- i dwumiejscowymi Rafale B/C F3R), europejskiego konsorcjum Eurofighter, reprezentowanego przez Wielką Brytanię (z 64 jedno- i dwumiejscowymi Typhoon Tranche 4) i szwedzkiej Saab Defence and Security (z 64 jedno- i dwumiejscowymi JAS 39 Gripen E/F oraz samolotem wczesnego ostrzegania i dowodzenia GlobalEye. Oferty rozpatrywano od końca kwietnia br. (Finlandia: Ostatni etap w programie HX).
Zwycięska oferta zawiera, oprócz samych samolotów, najefektywniejsze parametry dotyczące zdolności operacyjnych, bezpieczeństwa dostaw, udziału lokalnego przemysłu i przystępność cenową (Boeing odpadł z kanadyjskiego programu następcy Horneta, Hiszpania: F-35 kontra Eurofighter Typhoon, Szwajcaria stawia na F-35A i Patriot).
Zatrudnienie w lokalnym przemyśle wyniesie 4500 osób bezpośrednio i kolejnych 1500 pośrednio – dlatego zostaną zawarte umowy przemysłowe z Lockheed Martin i Pratt & Whitney. Umowa na produkcję fińskich samolotów, zgodnie z wcześniejszymi deklaracjami, ma zostać zawarta w 2022, pierwsze z nich przylecą do kraju w 2026, natomiast ostatni Hornet zostanie wycofany w 2030. Oceniono, że F-35A ma największy potencjał rozwojowy i samoloty będą w służbie do początku lat 2060.
W ramach inicjatywy HX Challenge wszystkie oferowane samoloty były testowane w Finlandii. Dwa amerykańskie F-35A pomiędzy 7 a 17 lutego 2020 / Zdjęcie: ministerstwo obrony Finlandii
Warto przypomnieć, że Finlandia otrzymała zgodę na ewentualny zakup F-35, 9 października 2020. Amerykańska Agencja Współpracy Obronnej (DSCA, Defense Security Cooperation Agency) opublikowała wówczas szczegóły oferowanego pakietu, który składał się z: 64 samolotów F-35A Block 4, 66 silników F135-PW-100, systemów dowodzenia, kontroli i komunikacji, komputerów pokładowych, systemów nawigacji i identyfikacji, globalnego systemu wsparcia autonomicznej logistyki (ALGS), globalnego systemu informatycznego autonomicznej logistyki ODIN, możliwości integracji uzbrojenia i innych podsystemów, wyrzutni flar, usług centrum przeprogramowania, usług z zakresu rozwoju i integracji oprogramowania, wsparcia transportowego i tankowania w powietrzu, części zamiennych i naprawczych, szkolenia personelu, dokumentacji technicznych, wsparcia technicznego i logistycznego (Zgoda USA na samoloty do Finlandii).
W ramach pakietu uzbrojenia uwzględniono: 500 bomb GBU-53/B SDB II, 150 pocisków rakietowych AIM-9X Block II Sidewinder, 100 pocisków szybujących AGM-154C-1 JSOW-C1, 200 pocisków manewrujących AGM-158B-2 JASSM-ER, 120 korpusów bomb ogólnego przeznaczenia BLU-117, 32 korpusy bomby ogólnego przeznaczenia BLU-109, 150 korpusów bomb ogólnego przeznaczenia BLU-111, 30 zestawów naprowadzania KMU-557 do GBU-31 JDAM, 120 zestawów naprowadzania KMU-556 do GBU-31 JDAM, 150 zestawów naprowadzania KMU-572 do GBU-38/54 JDAM, 300 zapalników FMU-139D/B, a także pociski i bomby szkolne oraz testowe (Naprawy silników F135 w Niderlandach, F-35: Program ODIN zastopowany).
Całość została wyceniona na maksymalnie 12,5 mld USD (51,04 mld zł), ale biorąc pod uwagę budżet zamówienia i negocjacje pomiędzy stronami, wartość umowy międzyrządowej będzie różnić się.
Koszty związane z zakupem 64 F-35A Block 4 mają wynieść 8,378 mld EUR (38,78 mld zł), w tym same samoloty wycenione zostały na 4,703 mld EUR (21,71 mld zł), a pociski rakietowe AIM-120 AMRAAM i AIM-9X Sidewinder na 754,6 mln EUR (3,48 mld zł). Pakiety szkoleniowy i logistyczny na lata 2025-2030 wyceniono na 2,92 mld EUR (13,48 mld zł). Warto dodać, że zakup pozostałego uzbrojenia, uwzględnionego w pakiecie z 2020, odsunięto w czasie. Ponadto, koszty modernizacji infrastruktury naziemnej (obiekty operacyjne, hangary i magazyny), a także nowych pasów startowych oszacowano na 777 mln EUR (3,58 mld zł).