W czwartek, 24 lipca 2025, podczas 17. międzynarodowych targów przemysłu obronnego IDEF 2025 (International Defence Industry Fair) w Stambule, turecki holding TUSAŞ/TAI (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii/Turkish Aerospace Industries) podpisał umowy o współpracy z indonezyjskimi PT Republik Aero Dirgantara i PT Dirgantara Indonesia w programie samolotów wielozadaniowych 5. generacji TF Kaan pod kryptonimem TF-X (Turkish Fighter – Experimental), znanego też jako MMU (Milli Muharip Ucak; tur. narodowy samolot bojowy).
Zdjęcia: TUSAŞ/TAI
Podpisaliśmy ważną umowę z Indonezją dotyczącą projektu Kaan. Umowa z PT Republik Aero Dirgantara i PT Dirgantara Indonesia obejmuje dostawę 48 samolotów Kaan, a także współpracę w zakresie produkcji, inżynierii i technologii – czytamy w krótkim komunikacie prasowym.
Przypomnijmy, że 11 czerwca podczas 11. targów Indo Defence 2025 Expo & Forum w Dżakarcie, prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan ogłosił w mediach społecznościowych, że Indonezja zamówiła 48 samolotów TF Kaan, co szacuje się na około 10 mld USD. Umowa obejmuje współprodukcję niektórych podzespołów w Indonezji, transfer technologii silników oraz wykorzystanie lokalnej infrastruktury przemysłowej, co ma wspierać rozwój indonezyjskiego przemysłu lotniczego. Dostawy 48 samolotów mają zostać zrealizowane w latach 2030-2035. Indonezyjskie samoloty będą w wersji Block 20 z tureckimi silnikami turbowentylatorowymi TEI-TF35000 (prototypy napędzają F110-GE-129).
Jednocześnie, Indonezja podtrzymuje plany zakupu koreańskich KF-21 Boramae, ale nie jest jasne ile to będzie egzemplarzy (pierwotnie zapotrzebowanie szacowano na ok. 50 egz., ale udział Dżakarty w programie został organiczny). Nadal też nie sfinalizowano zakupu 24 amerykańskich Boeing F-15IDN (lokalne oznaczenie F-15EX Eagle II), ale ostatnio wyrażono chęć dokupienia dodatkowych francuskich Dassault Rafale F4 do 42 już zakontraktowanych.
Zainteresowanie TF Kaan wyrażają także Arabia Saudyjska (nawet 100 egz.), Zjednoczone Emiraty Arabskie, Ukraina, Azerbejdżan, Egipt, Malezja i Pakistan.
Opis
TF Kaan istnieje tylko w jednym prototypie, zaprezentowanym publicznie 17 marca 2023, a następnie oblatanym 21 lutego 2024. Później, 6 maja 2024 wykonał on drugi swój lot, natomiast 6 grudnia tego samego roku przeprowadzono naziemne testy dopalania obu silników General Electric F110-GE-129. Zgodnie z informacjami z lutego br., trwają prace nad drugim i trzecim egzemplarzem, które zostaną oblatane, odpowiednio, pod koniec 2025 i na początku 2026, tak aby dostawy dla rodzimego odbiorcy rozpoczęły się w 2028.
Program TF-X rozpoczęto 15 grudnia 2010 i uważano, że będzie on uzupełnieniem dla 116 F-35A i 32 F-35B, ale Turcja została usunięta z programu F-35 Joint Strike Fighter za zakup rosyjskich zestawów obrony powietrznej S-400 Triumf. Następnie był rozwijany jako alternatywa dla amerykańskiego samolotu, a w międzyczasie Rosja zaproponowała Turcji Su-57E, a potem Su-35S. Teraz Turcja chce oficjalnie wrócić do amerykańskiego programu.
Na początku 2018 rząd turecki zadeklarował przeznaczenie kwoty 4,817 mld TRY (wówczas 3,12 mld zł) na prace badawczo-rozwojowe. Pełnowymiarowa makieta TF-X miała premierę 17 czerwca 2019 podczas paryskich targów Le Salon International de l’Aéronautique et de l’Espace (SIAE).
Partnerami przemysłowymi TUSAŞ/TAI w programie TF-X są ASELSAN, BAE Systems, MBDA i General Electric. W 2013 rozważano współpracę z Saab Defence and Security, a w 2015 z Rolls-Royce (która zaoferowała technologie silnika EJ200). W 2015 zaprezentowano trzy koncepcje: FX-1 (dwusilnikowy, podobny do F-22A), FX-5 (jednosilnikowy, podobny do F-16) i FX-6 (jednosilnikowy, podobny do JAS 39 Gripen). Ostatecznie zdecydowaną się na pierwszą.
15 marca 2015 opublikowano zapytanie o informację ws. nowego samolotu, a 5 sierpnia 2015 wybrano ofertę TUSAŞ/TAI. W 2018 wybrano silnik F110-GE-129 do prototypów, do czasu aż zostanie opracowany krajowy odpowiednik opracowany przez TAEC (Turkish Air Engine Company). W 2022 wrócił pomysł współpracy przy napędzie z Rolls-Royce (w kooperacji z lokalną KALE), tymczasem General Electric dostarczyła 10 silników F110-GE-129 dla maksymalnie pięciu prototypów.
ASELSAN odpowiada za radar z anteną z aktywnym skanowaniem elektronicznym (AESA), opartym na technologii azotku galu (GaN). Ma dysponować pakietem do walki radioelektronicznej, zaawansowanymi systemami nawigacji i łączności, elektrooptycznym systemem celowniczym (EOTS), czujnikiem termolokacyjnym (IRST) oraz zaawansowanym wyposażeniem kabiny, w tym interfejsem HMI (Human-Machine Interfaces) i MUM-T (Manned Unmanned Teaming), który pozwoli na współpracę z bezzałogowcami Bayraktar TB2 i morskimi Bayraktar TB3 oraz Bayraktar Kizilelma. W przypadku tej drugiej funkcji, ma być ona elementem dwumiejscowego wariantu TF-X.
Zgodnie z wcześniejszymi informacjami, TF Kaan ma 21 m długości, 14 m rozpiętości skrzydeł, 6 m wysokości, a powierzchnia nośnia wynosi 60 m kw. Maksymalna masa startowa ma wynosić 27 215 kg, prędkość 2470 km/h, promień lotu 1100 km, a pułap praktyczny 17 000 m.
Samolot ma przenosić szereg uzbrojenia powietrze-powietrze i powietrze-ziemia, w tym w wewnętrznych komorach uzbrojenia:
- pociski rakietowe powietrze-powietrze średniego i dalekiego zasięgu Gökdoğan, Gökhan i Akdoğan, krótkiego zasięgu Bozdoğan (w ramach programu GÖKTUĞ), dalekiego zasięgu MBDA Meteor;
- pociski rakietowe powietrze-ziemia SOM (B1, B2 i J), KUZGUN-TJ, KUZGUN-KY, KUZGUN-ER, KUZGUN-EW, KUZGUN-EW, AKBABA, ÇAKIR oraz MBDA SPEAR-3;
- bomby lotnicze Teber-81, HGK-82, Teber-82, HGK-83, KGK-83, HGK-84, LHGK-84, SARB-83, NEB-84, MAM i KUZGUN-SS.
Endonezya ile KAAN projesine yönelik önemli bir sözleşmeye imza attık.
PT Republik Aero Dirgantara ve PT Dirgantara Indonesia ile yapılan anlaşma, 48 adet KAAN uçağının tedarikiyle birlikte; üretim, mühendislik ve teknoloji paylaşımını kapsıyor. pic.twitter.com/uOdT5mArFz
— Türk Havacılık Uzay Sanayii (@TUSAS_TR) July 24, 2025