22 stanowiska dla samolotów, nowe zadaszenia, stabilne nawierzchnie, oświetlenie, mała architektura i strefa wypoczynku. Rusza inwestycja, która na nowo ma urządzić jedną z najbardziej charakterystycznych części plenerowej ekspozycji Muzeum Lotnictwa Polskiego. Aleja Migów – odnowa to nie kosmetyczna zmiana, ale wieloetapowy projekt ochrony zabytkowych statków powietrznych i stworzenia dla nich nowoczesnych warunków prezentacji.
Grafiki: Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie
Jeżeli ktoś odwiedził Muzeum Lotnictwa Polskiego, prawdopodobnie kolarzy Aleję Migów. To właśnie tutaj, w plenerze, stoją dziesiątki imponujących maszyn – to przede wszystkim kolekcja odrzutowych samolotów bojowych związanych z epoką zimnej wojny – maszyn produkowanych w Związku Radzieckim oraz w Polsce na radzieckiej licencji, które służyły w polskim lotnictwie wojskowym od lat 50. XX wieku. Można tu zobaczyć między innymi kolejne generacje rodziny MiG i Lim – od MiG-15 i MiG-17 oraz ich polskich wersji produkowanych w WSK Mielec, przez liczne odmiany MiG-21, aż po naddźwiękowe Su-7, Su-20, Su-22, MiG-23 i MiG-29.
Aleja Migów jest centralną częścią ekspozycji plenerowej Muzeum, zlokalizowanej na terenie dawnego lotniska Rakowice–Czyżyny. W jej sąsiedztwie zachowały się elementy historycznej infrastruktury lotniskowej, w tym oryginalna droga kołowania i płyta postojowa przed Hangarem Głównym.
Projekt, o który Muzeum zabiegało od lat
Od początku powstania Muzeum samoloty prezentowane na ekspozycji plenerowej były nieustannie wystawione na działanie warunków atmosferycznych. Słońce, deszcz, śnieg, wilgoć, zmiany temperatury – wszystkie te czynniki mają wpływ na stan zachowanych konstrukcji i powierzchni eksponatów.
Dzisiaj, dzięki przychylności władz Województwa Małopolskiego, a w szczególności Pani Iwony Gibas – Członka Zarządu Województwa Małopolskiego odpowiedzialnej za sektor kultury, ten wieloletni wysiłek przynosi konkretny rezultat: ruszają prace przy inwestycji „Budowa zadaszeń dla stałej ekspozycji plenerowej Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie poświęconej samolotom MiG – Aleja MiG-ów wraz z zagospodarowaniem terenu”.
Skuteczność ochrony, elegancja i pomysłowość konstrukcji
Skala przedsięwzięcia jest ogromna. Łączna pow. dachu wyniesie 4112 m2, wysokość 7 m, długość 272 m, szerokość 15 m. Dach, z blachy trapezowej, wzmocniony membraną, będzie spoczywać na słupach stalowych o profilu jasnoszarych rur. Zakładany ciężar własny konstrukcji to około 350 ton. Konstrukcja zadaszeń będzie tworzyć z przyległym wałem ziemnym (z lat 1998-2001) tzw. „sztucznym horyzontem” spójną kompozycję krajobrazową.
Docelowo projekt zakłada przygotowanie 22 zadaszonych stanowisk dla samolotów typu MiG, a także stworzenie specjalnej strefy wypoczynku dla zwiedzających. Planowane są nowoczesne zadaszenia modułowe, nowe utwardzone nawierzchnie i elementy małej architektury.
Nowe zadaszenia będą miały oczywiście przede wszystkim funkcję ochronną – ich zadaniem będzie ograniczenie bezpośredniego oddziaływania warunków atmosferycznych na eksponaty – jednak równie istotny jest drugi wymiar projektu: estetyczny i funkcjonalny.
Dokumentację projektową odpracowała krakowska pracownia Vostok Design, która zaproponowała rozwiązanie mające się stać integralnym elementem przestrzeni ekspozycyjnej. Kształt zadaszeń, nawiązujący do skrzydeł i dynamiki lotu, został połączony z rozwiązaniami z zakresu małej architektury, aby w ramach plenerowej przestrzeni ekspozycyjnej stworzyć dopełniającą ją strefę wypoczynku.
Chodzi nie tylko o to, żeby samoloty, które przetrwały swoją epokę, mogły bezpiecznie przetrwać także kolejne dziesięciolecia. Kontakt z samolotem w otwartej przestrzeni ma zupełnie inny charakter. Możliwość zatrzymania się przy maszynie, spojrzenia na nią z różnych perspektyw, odpoczynku w jej bezpośrednim sąsiedztwie czy rozmowy o tym, co właśnie zobaczyliśmy, jest częścią doświadczenia muzealnego.
Warto inwestować w kulturowe lotnicze dziedzictwo Polski
Ten projekt jest również ważny z perspektywy tego, jak rozumiemy współcześnie publiczne finansowanie kultury i odpowiedzialność w tym zakresie spoczywającą na podmiotach za nie odpowiedzialnych.
To przykład odważnego, ale przede wszystkim odpowiedzialnego myślenia o publicznych pieniądzach – takiego, które nie ogranicza się do finansowania bieżącej działalności, lecz pozwala tworzyć infrastrukturę służącą mieszkańcom przez kolejne dekady. Inwestycje w kulturę chronią to, czego nie da się odtworzyć, a jednocześnie przygotowują instytucje na potrzeby współczesnych odbiorców. Właśnie dlatego projekty takie jak „Aleja Migów – odnowa” są czymś więcej niż inwestycją budowlaną: są inwestycją w zachowanie małopolskiego dziedzictwa i możliwość jego poznawania przez przyszłe pokolenia – zaznacza Tomasz Kosecki, Dyrektor Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.
Całość robót budowlanych, zgodnie z kosztorysem, została oszacowana w 2024 na blisko 14,9 mln zł. Ze względu na skalę inwestycji zdecydowano o podziale zadania na etapy. Środki na ich realizację w większości pochodzą z budżetu Województwa Małopolskiego.
21 stycznia 2026 została zawarta z Województwem Małopolskim umowa, co umożliwiło rozpoczęcie tej od lat oczekiwanej inwestycji. Zgromadzone fundusze pozwolą na zrealizowanie do końca 2026 pierwszego etapu inwestycji obejmującego przygotowanie terenu dla czterech stanowisk samolotów wraz ze strefą wypoczynku, a także wykonanie zadaszenia dla jednego samolotu.
Przedsięwzięcie nie jest finansowane wyłącznie z dotacji. Muzeum angażuje również własne środki, które przeznaczone zostały między innymi na przygotowanie projektu, przeprowadzenie postępowania przetargowego, nadzór inspektorski oraz pokrycie pozostałych kosztów realizacji zakresu podstawowego.
Przygotowania do pierwszego etapu już ruszyły
22 czerwca 2026, po przeprowadzonym przetargu, Muzeum podpisało umowę na wykonanie robót budowlanych z krakowską firmą Montero Sp. z o.o. Umowa obejmuje zakres podstawowy oraz przewidziane w postępowaniu opcje budowlane. Prace przygotowawcze rozpoczęły się w lipcu 2026. Na początek będą wykonane prace archeologiczne i roboty ziemne. Jest to szczególnie istotne ze względu na zabytkowy charakter terenu dawnego lotniska Rakowice–Czyżyny. Wszystko realizowane jest zgodnie z prawomocnym pozwoleniem na budowę z 2025 i pod nadzorem Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz archeologa.
Plan na 2026 jest bardzo konkretny: roboty ziemne i wykonane podbudowy dla czterech stanowisk oraz wykonanie pierwszego z 22 planowanych zadaszeń. Będzie to pierwszy widoczny fragment znacznie większej układanki. Etapowanie pozwoli sukcesywnie tworzyć kolejne kompletne moduły ekspozycyjne, w których będzie można prezentować wojskowe statki powietrzne: myśliwce i samoloty szturmowo-bombowe.