Defence & Space

Ukraińskie żołnierki na froncie testują kamizelki kuloodporne dla kobiet

Jak wygląda problem kobiecych osłon balistycznych ciała w Ukrainie na styku dwóch walczących narodów ukraińskiego i rosyjskiego w okopach na wschodzie i południu tego kraju, w ukraińskiej…

2026-11-15 | Dariusz Borkowski | 15 minut

Malezja stawia na tureckie pociski ATMACA po zerwaniu umowy przez Norwegów na NSM

Minister obrony Królestwa Malezji Khaled Nordin ogłosił plan zakupu tureckich pocisków przeciwokrętowych ATMACA Block 1, w miejsce norweskich NSM, na które umowa…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 6 minut

Zamach w Krakowie w cieniu kłamstw. Trolle w akcji

Wydarzenia w Krakowie trwały zaledwie kilka minut. W Internecie znacznie dłużej trwało natomiast ustalanie, kto tak naprawdę za nimi stoi. Tyle że wielu internetowych śledczych…

2026-11-12 | Sławek Zagórski | 8 minut

Grupa WB otworzyła spółkę w Niemczech i przejęła producenta napędów

Grupa WB rozpoczęła działalność spółki WB Germany z siedzibą w Berlinie i przejęła niemieckiego producenta systemów napędowych z Bawarii. To kolejny etap międzynarodowej ekspansji największego…

2026-11-11 | Jakub Link-Lenczowski | 13 minut

Rządowe Centrum Walki z Dezinformacją zapowiada ofensywne działania, a nie tylko analizy

Centrum Walki z Dezinformacją, które od września działa przy Ministerstwie Cyfryzacji, ma aktywnie reagować na nasilające się zagrożenia w polskiej przestrzeni informacyjnej.

2026-10-29 | Redakcja | 4 minuty

Aplikacja Żołnierz RP w nowej odsłonie

Dowództwo Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni poinformowało o wprowadzeniu aplikacji Żołnierz RP 2.0, skierowanej do wszystkich żołnierzy Wojska Polskiego.

2026-10-29 | Redakcja | 2 minuty

Jeśli Ukraińcy są terrorystami, to co z AK?

Rosyjskie oburzenie po kolejnym zamachu na wysokiego rangą wojskowego przypomina już trochę stały element krajobrazu. Najpierw eksplozja, potem kilka godzin, a potem oskarżenie…

2026-08-07 | Sławek Zagórski | 7 minut

Na Westerplatte odkryto szczątki kolejnego żołnierza Wojska Polskiego

W czwartek, 5 listopada 2026, jak poinformowała Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, podczas nadzoru archeologicznego nad pracami ziemnymi przy placówce…

2026-11-06 | Redakcja | 3 minuty

Przeszłość i przyszłość: Bezzałogowce Grupy WB na stulecie lotu Warszawa-Tokio-Warszawa

Grupa WB wzięła udział w uroczystości upamiętniającej setną rocznicę lotu na trasie Warszawa–Tokio–Warszawa. Wydarzenie odbyło się 28 października w ambasadzie Polski w Tokio i było…

2026-10-30 | Redakcja | 3 minuty

Warszawski Symkom dostarczy wojsku oprogramowanie do analizy i symulacji zdarzeń w przestrzeni kosmicznej

2. Regionalna Baza Logistyczna opublikowała informację z rozstrzygnięcia przetargu na rzecz Agencji Rozpoznania Geoprzestrzennego i Usług Satelitarnych ARGUS w zakresie dostaw oprogramowania do analizy i symulacji…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 6 minut

Rakieta ILR-33 Bursztyn 2K po udanych próbach poligonowych. Technologie Thorium Space sprawdzone podczas lotu

Rakieta suborbitalna ILR-33 Bursztyn 2K Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa zakończyła planowany lot w ramach listopadowych prób poligonowych projektu SUBCOM. Głównym celem…

2026-11-14 | Redakcja | 5 minut

Rosja: W przyszłym roku nie odbędą się dwie wystawy sprzętu wojskowego i lotniczego

Rząd Federacji Rosyjskiej opublikował rozporządzenie, w którym z wykazu międzynarodowych wystaw wyrobów wojskowych w 2027 roku wykreślono 11. Międzynarodowe Forum Wojskowo-Techniczne Armia-2027 oraz pierwszy Międzynarodowy Salon…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 3 minuty

Bild: Absurdalne rosyjskie żądania z Abu Zabi

Niemiecki dziennik Bild opublikował listę rosyjskich żądań dotyczących przyszłości architektury bezpieczeństwa w Europie. Wykraczają one daleko poza Ukrainę i zagrażają bezpieczeństwu flanki…

2026-11-13 | Rafał Muczyński | 2 minuty

Ukraińskie żołnierki na froncie testują kamizelki kuloodporne dla kobiet

Jak wygląda problem kobiecych osłon balistycznych ciała w Ukrainie na styku dwóch walczących narodów ukraińskiego i rosyjskiego w okopach na wschodzie i południu tego kraju, w ukraińskiej…

2026-11-15 | Dariusz Borkowski | 15 minut

Malezja stawia na tureckie pociski ATMACA po zerwaniu umowy przez Norwegów na NSM

Minister obrony Królestwa Malezji Khaled Nordin ogłosił plan zakupu tureckich pocisków przeciwokrętowych ATMACA Block 1, w miejsce norweskich NSM, na które umowa…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 6 minut

Zamach w Krakowie przypomina o potrzebie ochrony balistycznej. Direct Action i BC Arms z kamizelką dla kobiet

Zamach w Krakowie z 7 listopada 2026 ponownie zwrócił uwagę na znaczenie indywidualnej ochrony balistycznej funkcjonariuszy Policji. Dotyczy to również policjantek, dla których standardowe kamizelki projektowane…

2026-11-13 | Jakub Link-Lenczowski | 8 minut

Gwatemala kupuje karabinki M4A1 od USA

Gwatemala zakończyła pierwszy etap zakupów amerykańskiej broni na potrzebny swojego wojska. W roku 2026 kupiła między innymi 2699 karabinków M4A1, a także uniwersalne…

2026-11-12 | Krzysztof Rudek | 8 minut

Ukraińskie żołnierki na froncie testują kamizelki kuloodporne dla kobiet

Jak wygląda problem kobiecych osłon balistycznych ciała w Ukrainie na styku dwóch walczących narodów ukraińskiego i rosyjskiego w okopach na wschodzie i południu tego kraju, w ukraińskiej…

2026-11-15 | Dariusz Borkowski | 15 minut

Malezja stawia na tureckie pociski ATMACA po zerwaniu umowy przez Norwegów na NSM

Minister obrony Królestwa Malezji Khaled Nordin ogłosił plan zakupu tureckich pocisków przeciwokrętowych ATMACA Block 1, w miejsce norweskich NSM, na które umowa…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 6 minut

Ukraińskie żołnierki na froncie testują kamizelki kuloodporne dla kobiet

Jak wygląda problem kobiecych osłon balistycznych ciała w Ukrainie na styku dwóch walczących narodów ukraińskiego i rosyjskiego w okopach na wschodzie i południu tego kraju, w ukraińskiej…

2026-11-15 | Dariusz Borkowski | 15 minut

Malezja stawia na tureckie pociski ATMACA po zerwaniu umowy przez Norwegów na NSM

Minister obrony Królestwa Malezji Khaled Nordin ogłosił plan zakupu tureckich pocisków przeciwokrętowych ATMACA Block 1, w miejsce norweskich NSM, na które umowa…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 6 minut

Rosja: W przyszłym roku nie odbędą się dwie wystawy sprzętu wojskowego i lotniczego

Rząd Federacji Rosyjskiej opublikował rozporządzenie, w którym z wykazu międzynarodowych wystaw wyrobów wojskowych w 2027 roku wykreślono 11. Międzynarodowe Forum Wojskowo-Techniczne Armia-2027 oraz pierwszy Międzynarodowy Salon…

2026-11-14 | Rafał Muczyński | 3 minuty

Euronaval 2026: Naval Group zaprezentowała koncepcję okrętu wojennego przyszłości SCX 26

Podczas paryskich targów Euronaval 2026, francuska spółka Naval Group zaprezentowała koncepcję okrętu wojennego przyszłości o nazwie SCX 26. Okręt z dwiema charakterystycznymi…

2026-11-04 | Rafał Muczyński | 5 minut
Shooting

MSBS GROT Pistol w końcu trafia do USA

Polski karabinek MSBS Grot w pozbawionej kolby wersji Pistol trafił w końcu na amerykańskie półki sklepowe. Duma Fabryki Broni „Łucznik” Radom dostępna jest…

2026-11-13 | Krzysztof Rudek | 3 minuty

Gwatemala kupuje karabinki M4A1 od USA

Gwatemala zakończyła pierwszy etap zakupów amerykańskiej broni na potrzebny swojego wojska. W roku 2026 kupiła między innymi 2699 karabinków M4A1, a także uniwersalne…

2026-11-12 | Krzysztof Rudek | 8 minut

Trzy nowe kabury od FALCO Holsters

Słowacki producent kabur FALCO Holsters wprowadza właśnie do sprzedaży trzy nowe kabury przeznaczone dla pistoletów wyposażonych w latarki – kaburę na rzep A905…

2026-11-10 | Krzysztof Rudek | 4 minuty
Karabinek z łożem Remlok

Remlok – łoże przednie z niezwykłym systemem montażowym od Adaptiv Defense

Zmęczeni magpulowskim M-Lokiem? Adaptiv Defense proponuje w zamian łoże przednie korzystające z rozwiązań prosto z Remington 1.97. Nowe łoże przednie może zapewnić lufie…

2026-11-09 | Krzysztof Rudek | 4 minuty

MSBS GROT Pistol w końcu trafia do USA

Polski karabinek MSBS Grot w pozbawionej kolby wersji Pistol trafił w końcu na amerykańskie półki sklepowe. Duma Fabryki Broni „Łucznik” Radom dostępna jest…

2026-11-13 | Krzysztof Rudek | 3 minuty

Gwatemala kupuje karabinki M4A1 od USA

Gwatemala zakończyła pierwszy etap zakupów amerykańskiej broni na potrzebny swojego wojska. W roku 2026 kupiła między innymi 2699 karabinków M4A1, a także uniwersalne…

2026-11-12 | Krzysztof Rudek | 8 minut
Canik Optics

Canik Optics wprowadza na rynek kolimatory z linii Onyx i Phantom

Pod koniec października 2026 roku CANiK oficjalnie uruchomił nowy dział, który będzie zajmował się wyłącznie optyką, czyli Canik Optics. Debiutuje on czterema kolimatorami…

2026-11-02 | Krzysztof Rudek | 6 minut
Aplikacja MantisX w praktyce

Aplikacja MantisX z nowymi możliwościami

Czujnik, który zamienia trening bezstrzałowy w lekcję opartą na liczbach, zyskał nowe funkcje. Zaktualizowana aplikacja MantisX, z usprawnionym interfejsem Dynamic Drills oraz Shot Detection Mode,…

2026-10-19 | Krzysztof Rudek | 4 minuty

Direct Action Over-Shell – ochrona przed deszczem bez kompromisu funkcjonalności

Over-Shell to długo wyczekiwana linia produktowa Direct Action, w skład której wchodzi membranowa kurtka oraz spodnie. Nie jest to po prostu kolejny hardshell – to zestaw zaprojektowany przez profesjonalistów…

2026-10-27 | Michał Ihnatów | 9 minut

Koszula Greyman – Drwal w wielkim mieście

Jesień skłania nas do cieplejszego ubierania się. Znikają koszulki, a pojawiają się koszule z długim rękawem. A które z nich wyglądają najbardziej stylowo – niezależnie…

2026-10-23 | Krzysztof Rudek | 1 minut
Zbliżenie na wnętrze szafy – przestawne półki, modularny układ i uchwyty na broń z optyką

Jak wybrać pierwszą szafę na broń? Fakty, mity i brutalna rzeczywistość

Wybór pierwszej szafy na broń to dla wielu strzelców decyzja podejmowana na chybił trafił, często pod dyktando katalogowych chwytów marketingowych lub pseudo poleceń kolegów.…

2026-09-25 | Dariusz Derwiński | 8 minut

Latarka na broń: dlaczego zmienia wszystko wewnątrz budynku?

Oświetlenie przeznaczone do broni palnej to jeden z najczęściej podejmowanych i zarazem najmniej zrozumianych tematów w kategorii wyposażenia. Artykuł ten to poradnik informujący co właściwie robi, dlaczego…

2026-07-13 | Redakcja | 5 minut

Prawnik komentuje: Atak w Krakowie a prawo do posiadania broni

Bezdyskusyjnie tragiczne wydarzenia z Krakowa, mające miejsce w ostatni weekend, wywołały szereg medialnych dyskusji, których tematyka – początkowo koncentrując się na okolicznościach samego ataku,…

2026-11-10 | Michał Hosowicz | 6 minut

Crye Precision zwycięża prawnie w Chinach

Crye Precision, światowej renomy producent wyposażenia i kamuflaży, informuje, że odniósł zwycięstwo w dwóch odrębnych postępowaniach przed jednym z czołowych sądów ds. własności intelektualnej w Chinach. W obu…

2026-09-29 | Michał Ihnatów | 2 minuty

AR nieoczywisty: Sig Sauer 516 G3

Są tacy, którym wydaje się, ze Heckler & Koch poprawił karabinki systemu AR dodając im sprawny system tłokowy. Tymczasem w karabinkach tych nie ma nic do poprawiania. HK zmienił…

2026-10-28 | Bartosz Szymonik | 16 minut

Koszula Greyman – Drwal w wielkim mieście

Jesień skłania nas do cieplejszego ubierania się. Znikają koszulki, a pojawiają się koszule z długim rękawem. A które z nich wyglądają najbardziej stylowo – niezależnie…

2026-10-23 | Krzysztof Rudek | 1 minut

Dwa nowe terminy szkoleń w Centrum Strzeleckim Jammas

Centrum Strzeleckie Jammas ogłosiło dwa nowe teminy szkoleń zaplanowane na listopad i grudzień bierzącego roku. W najbliższą sobotę (14.11) odbędzie się szkolenie z pierwszej…

2026-11-10 | Krzysztof Rudek | 2 minuty

Czasowy zakaz noszenia broni w dniu 11 listopada 2026 roku w Warszawie

Rozporządzeniem z 4 listopada 2026 r. Minister Spraw Wewnętrzynych i Administracji wprowadził na dzień 11 listopada br. czasowy zakaz noszenia broni lub przemieszczania jej w stanie rozładowanym.

2026-11-09 | Krzysztof Rudek | 2 minuty
Obrona Cywilna

72 godziny bez kuchni: realny jadłospis dla jednej osoby

Nie ma prądu, gazu ani pewności, czy woda z kranu nadaje się do picia. Zostajemy jednak w domu i przez 72 godziny musimy poradzić sobie z tym, co wcześniej przygotowaliśmy.…

2026-11-15 | Piotr Brachowicz | 19 minut
B360X

Getac wypuścił na rynek nowe wzmocnione laptopy B360X i B360X Pro

Getac Technology Corporation  zaprezentował nową generację wzmocnionych notebooków B360X i B360X Pro, opartych na procesorach Intel Core Ultra Series 3. Producent kieruje…

2026-11-12 | Krzysztof Rudek | 8 minut

Laptop Panasonic FC7 zapewnia najlepszą mobilność, trwałość i wydajność dla europejskich profesjonalistów

Panasonic wprowadził na rynek profesjonalny laptop biznesowy Let’s Note CF-FC7, debiutując marką Let’s note w Europie.

2026-10-26 | Redakcja | 4 minuty
Singapore International Cyber Week

Polska na Singapore International Cyber Week 2026

W dniach 12-15 października 2026 r. w  Singapurze odbyła się 11. edycja Singapore International Cyber Week (SICW 2026). Hasłem przewodnim tegorocznego wydarzenia…

2026-10-20 | Krzysztof Rudek | 3 minuty

Powstaje system ostrzegania ludności cywilnej Cell Broadcast

Szef MSWiA podpisał list intencyjny ws. uruchomienia systemu ostrzegania ludności cywilnej Cell Broadcast. Umożliwi on wysyłanie ostrzeżeń bezpośrednio do użytkowników telefonów komórkowych…

2026-10-14 | Redakcja | 6 minut
Bałtycka współpraca MSW: agresja hybrydowa i obrona cywilna w rozmowach z Estonią i Finlandią

Agresja hybrydowa i obrona cywilna: Polska konsultuje się z Estonią i Finlandią

Minister Marcin Kierwiński i wiceminister Maciej Duszczyk rozmawiali z szefami MSW Estonii i Finlandii, czyli Igorem Taro oraz Mari Rantanen. Tematem rozmów były nielegalna…

2026-10-14 | Krzysztof Rudek | 3 minuty
EU Framework for Climate Resilience

EU Framework for Climate Resilience – jakie zmiany proponuje?

27 października 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła EU Framework for Climate Resilience, czyli unijne ramy odporności na zmiany klimatu. Ich rdzeniem jest projekt…

2026-11-03 | Krzysztof Rudek | 6 minut
LifeStraw Escape na różne okazje

LifeStraw Escape – system oczyszczania wody dla całej ulicy

W życiu codziennym dostęp do bieżącej wody traktujemy jako coś oczywistego. Jednak gdy jej zabraknie, nawet na skutek czegoś tak banalnego jak awaria sieci wodociągowej…

2026-10-02 | Krzysztof Rudek | 8 minut
LifeStraw Escape na różne okazje

LifeStraw Escape – system oczyszczania wody dla całej ulicy

W życiu codziennym dostęp do bieżącej wody traktujemy jako coś oczywistego. Jednak gdy jej zabraknie, nawet na skutek czegoś tak banalnego jak awaria sieci wodociągowej…

2026-10-02 | Krzysztof Rudek | 8 minut

MSWiA publikuje instrukcję reagowania podczas zagrożenia atakiem z powietrza

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji udostępnia nową instrukcję postępowania na wypadek ataku z powietrza. To rozwinięcie treści zawartych w „Poradniku Bezpieczeństwa”, który na początku 2026 roku trafił…

2026-09-25 | Redakcja | 4 minuty

Czasowy zakaz noszenia broni w dniu 11 listopada 2026 roku w Warszawie

Rozporządzeniem z 4 listopada 2026 r. Minister Spraw Wewnętrzynych i Administracji wprowadził na dzień 11 listopada br. czasowy zakaz noszenia broni lub przemieszczania jej w stanie rozładowanym.

2026-11-09 | Krzysztof Rudek | 2 minuty
EU Framework for Climate Resilience

EU Framework for Climate Resilience – jakie zmiany proponuje?

27 października 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła EU Framework for Climate Resilience, czyli unijne ramy odporności na zmiany klimatu. Ich rdzeniem jest projekt…

2026-11-03 | Krzysztof Rudek | 6 minut
B360X

Getac wypuścił na rynek nowe wzmocnione laptopy B360X i B360X Pro

Getac Technology Corporation  zaprezentował nową generację wzmocnionych notebooków B360X i B360X Pro, opartych na procesorach Intel Core Ultra Series 3. Producent kieruje…

2026-11-12 | Krzysztof Rudek | 8 minut
Pierwsza pomoc na pewno pojawi się na Powszechne Warsztaty Ochrony Ludności

Powszechne Warsztaty Ochrony Ludności: bilans szkoleń, partnerzy i zasady zapisów

Powszechne Warsztaty Ochrony Ludności, realizowane od czerwca 2026 r. przez szereg organizacji współpracujących z MSWiA, przeszkoliły dotąd ponad 40 tys. osób. Do programu dołączają kolejne…

2026-10-28 | Krzysztof Rudek | 3 minuty

TOPR testuje śmigłowiec Leonardo AW139

Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) przeprowadziło testy dwusilnikowego średniego śmigłowca ratunkowego Leonardo AgustaWestland AW139 jako potencjalnego następcy W-3 Sokół.

2026-07-31 | Rafał Muczyński | 5 minut

ALARM 2026: Alert RCB – ćwiczenia systemu alarmowania z wykorzystaniem syren

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa poinformowało, że jutro w godz. 7.00-19.00 na terenie całego kraju odbędą się ćwiczenia systemu alarmowania z wykorzystaniem syren.

2026-07-20 | Redakcja | 2 minuty
Kalendarium

TAC-ZONE 2026 już 19–20 września w Grodzisku Mazowieckim

W dniach 19–20 września 2026 roku w Grodzisku Mazowieckim odbędzie się kolejna edycja TAC-ZONE – targów poświęconych broni, strzelectwu, wyposażeniu taktycznemu i bezpieczeństwu.

2026-09-17 | Redakcja | 2 minuty

Inauguracja nowego cyklu spotkań Akademii Bronioznawcy

Od października 2025 roku rusza kolejny cykl comiesięcznych spotkań historycznych organizowanych przez Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Broni i Barwy oraz Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Cykl wykładów…

2025-10-23 | Tomasz Świątkowski | 2 minuty

Szkolenie Team99 Academy poziom LVL3, czyli balistyka zewnętrzna w teorii i praktyce

W dniach 22 i 23 listopada br. Team99 Academy zorganizowała trzeci etap nauki strzelania dalekodystansowego. Tym razem zajęcia praktyczne odbyły się na strzelnicy w Skarżysku-Kamiennej.

2024-12-01 | Grzegorz Sobczak | 7 minut

Szkolenie Long Range Shooting Team99 Academy LVL2, czyli kto nie liczy, ten nie trafia

W sobotę 28 września Team99 Academy zorganizowała kolejny etap szkolenia w zakresie strzelectwa dalekodystansowego – tym razem na poziomie LVL2. Zajęcia odbywały się…

2024-09-30 | Grzegorz Sobczak | 6 minut

TAC-ZONE 2026 już 19–20 września w Grodzisku Mazowieckim

W dniach 19–20 września 2026 roku w Grodzisku Mazowieckim odbędzie się kolejna edycja TAC-ZONE – targów poświęconych broni, strzelectwu, wyposażeniu taktycznemu i bezpieczeństwu.

2026-09-17 | Redakcja | 2 minuty

Inauguracja nowego cyklu spotkań Akademii Bronioznawcy

Od października 2025 roku rusza kolejny cykl comiesięcznych spotkań historycznych organizowanych przez Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Broni i Barwy oraz Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Cykl wykładów…

2025-10-23 | Tomasz Świątkowski | 2 minuty

Nowe zawody taktyczne na mapie Polski, czyli relacja z Defcon One 2024

Kurz po zawodach Defcon One zdecydowanie już opadł, siniaki poznikały, a emocje nadal nas trzymają. Te intensywne dwa dni przyniosły niezapomniane wspomnienia oraz wyzwania,…

2024-11-20 | Klaudia Lazar | 8 minut

MCS Bochnia zaprasza na zawody „Solny Garnizon”

Zapraszamy wszystkich chętnych na zawody strzeleckie, organizowane 13 października przez Solny Garnizon, na strzelnicy Małopolskiego Centrum Strzelectwa w Bochni.

2024-09-24 | Redakcja | 2 minuty

„Silniki F100 mają przed sobą dalsze 50 lat eksploatacji”

Jesteśmy największym pracodawcą w branży lotniczej w Polsce. Koncern RTX zapewnia ok. 25% zatrudnienia w tym sektorze i generuje 30% jego przychodów. To imponujące dane statystyczne. Wszystkie silniki dla polskich F-16 zostały wyprodukowane przez polskie zakłady rękami polskich pracowników dla polskich Sił Powietrznych – mówi Josh Goodman, Senior Director programu silnika F100 w koncernie Pratt & Whitney w rozmowie z Grzegorzem Sobczakiem.

Silniki Pratt & Whitney rodziny F100 są produkowane od wielu lat. Jaka jest obecnie pozycja rynkowa tego zespołu napędowego?

Silniki F100 mają obecnie ugruntowaną pozycję rynkową. W tym roku świętowaliśmy 50. rocznicę pierwszego lotu samolotu F-16 wyposażonego w silnik z rodziny F100. Lot miał miejsce w 1974 roku. Dwa lata temu świętowaliśmy 50. rocznicę pierwszego lotu samolotu F-15 również wyposażonego w silnik F100. W tym samym roku uzyskaliśmy nalot 30 mln godzin dla silnika F100. To znaczące osiągnięcie dla naszego silnika. Według statystyk US Air Force silnik F100 jest najbezpieczniejszym silnikiem IV generacji użytkowanym w samolotach jednosilnikowych tej formacji. Obecnie znacząco wydłużyliśmy okresy między planowymi remontami silników dzięki uzyskiwanym doskonałym wynikom niezawodności pracy.

Josh Goodman, Senior Director programu
silnika F100 w koncernie Pratt & Whitney

Silniki F100 są ciągle w produkcji. Nasze linie produkcyjne opuszczają zupełnie nowe egzemplarze. Są to silniki zapasowe dla samolotów, znajdujących się w użyciu, ale także nowe silniki dla nowych samolotów.
Żeby podkreślić miejsce silników F100 na rynku warto wspomnieć, ze są to jedyne silniki IV generacji, wykorzystujące technologie opracowane dla silników V generacji. Jest to dla przykładu optymalizacja termodynamiczna pracy silnika, nowoczesne rozwiązania w zakresie chłodzenia łopatek turbiny, czy zaawansowane systemy prognozujące stopień zużycia silnika. Pozwala to lepiej rozpoznać i zoptymalizować osiągi silnika, a także zwiększyć efektywność jego eksploatacji.

Warto podkreślić, że 2/3 światowej floty samolotów F-16 jest napędzana silnikami F100, podobnie jak 3/4 światowej floty samolotów F-15.

Wyprodukowaliśmy 7300 silników od 1972 roku, dziś w eksploatacji znajduje się 3400 silników F100, a my kontynuujemy produkcję nowych egzemplarzy.


Silnik dwuprzepływowy Pratt & Whitney F100 podczas prób na hamowni

Czy, biorąc pod uwagę kilka dekad użytkowania, silniki F100 mają przed sobą perspektywy utrzymania udziału w rynku?

W stosunku do innych silników IV generacji, silniki rodziny F100 mają lepszy stosunek ciągu do masy, co uważam za bardzo istotną cechę. Ponadto architektura silnika F100 – mam na myśli stopień dwuprzepływowości, a co za tym idzie wielkość rdzenia silnika – daje temu silnikowi dodatkowe możliwości. Tak więc dziś konstrukcja silnika F100 nawet bez żadnych modernizacji pozwala na zwiększenie strumienia powietrza upustowego, jak również zwiększenie mocy dostarczanej przez przekładnie do agregatów silnika. Jest to bardzo istotna cecha w przypadku najnowszych konstrukcji samolotów bojowych ze względu na nieustanną potrzebę chłodzenia coraz większej liczby zaawansowanych urządzeń elektronicznych na pokładzie, czy zapotrzebowanie na energię elektryczną. Dlatego uważam, że silnik F100 pozostanie ważną konstrukcją przez następne 50 lat!

Czy w rywalizacji z konkurencją, mimo tak długiego okresu użytkowania, konstrukcja silnika F100 daje możliwości dalszego rozwoju, poprawy osiągów, dalszego zwiększenia niezawodności itp.?

W przypadku modernizacji silnika F100 mówimy o dwóch poziomach, na których ma się ona dokonać. Pierwszym z nich jest poziom komponentów silnika, a drugi to poziom systemów. W przypadku komponentów program modernizacji realizujemy każdego dnia. Analizujemy pojedyncze części i zastanawiamy się, jak możemy je udoskonalić aby zoptymalizować osiągi i uczynić ich eksploatację bardziej efektywną. W ten sposób możemy poprawiać osiągi silnika, czy bezpieczeństwo jego użytkowania. Jeśli więc popatrzymy na poszczególne sekcje silnika i jego podzespoły, mogę powiedzieć, że modernizacja jest nieustająca.
W drugim przypadku, czyli na poziomie systemów możemy dokonać znacznie więcej. To jednak wymaga prowadzenia programów rozwojowych. Możemy zwiększyć siłę ciągu silnika, zwiększyć zasięg lotu, możemy zwiększyć ilość powietrza upustowego, czy wreszcie moc jaką możemy dostarczyć z silnika poprzez przekładnie do agregatów pokładowych. Możemy tego dokonać przez udoskonalanie silnika właśnie na poziomie systemów. W tym obszarze mamy szerokie perspektywy rozwoju.

Chciałbym podkreślić, że w obecnej konfiguracji silnik F100 ma duże możliwości rozwoju. Jego potencjał wykracza poza aktualne programy rozwojowe. Dla przykładu na płatowcu F-15EX może dać lepszy stosunek siły ciągu do masy, pozwala uzyskać dodatkowy udźwig, a także zapewnić większą efektywność zużycia paliwa nawet przy obecnej konfiguracji. Dalej, prowadząc programy rozwojowe możemy zwiększać ciąg, ilość dostępnego powietrza upustowego, czy większą moc przeznaczoną do napędu agregatów dając samolotowi większe możliwości.

Czy w najbliższej przyszłości silniki F100 będą montowane w nowo powstających projektach samolotów?

Oczywiście, że tak. Czy słyszeliście o programie Hermeus? To program znajdujący się na wczesnym etapie. W jego ramach rozwijane są dwa projekty samolotów naddźwiękowych Quarterhorse i Darkhorse, oba będą napędzane silnikiem F100. Misją programu Hermeus jest doprowadzenie do realizacji kombinowanego systemu napędowego. Jest to połączenie silnika F100 z silnikiem strumieniowym ram-jet. Koncepcja jest taka aby silnik F100 napędzał samolot do prędkości pomiędzy liczbą Macha Ma = 2 i Ma = 3, a przy większej prędkości napęd ma przejąć silnik strumieniowy, który ma pozwolić osiągnąć liczbę Macha Ma = 5.

Duża niezawodność i efektywność sprawiają, że silnik F100 jest doskonałym wyborem jako sekcja turbowentylatorowa tego hybrydowego systemu napędowego. Największym wyzwaniem jest przejście w tryb napędzania silnikiem strumieniowym. Oznacza to, że inżynierowie z Hermeusa nie obawiają się o osiągnięcie liczby Macha Ma = 2 lub Ma = 3, jednak wyzwaniem będzie osiągnięcie liczby Macha Ma = 5 poprzez łagodne przejście z napędu turbowentylatorowego na strumieniowy. Konieczna jest integracja obu napędów. Ta współpraca jest bardzo interesująca z naszego punktu widzenia i oczekujemy z dużym zainteresowaniem wyników programu Hermeus. Będą to nowe możliwości dla lotnictwa wojskowego jak na przykład zadania rozpoznawcze itp. ale jest również wizja zastosowania napędu w lotnictwie komercyjnym.
Napęd strumieniowy jest opracowywany samodzielnie przez inżynierów programu Hermeus (Hermeus Corporation buduje ośrodek testów hipersonicznych HEAT).


Wszystkie polskie samoloty F-16 są napędzane silnikami Pratt & Whitney F100, podobnie jak 2/3 całej światowej floty tego typu samolotów

Jak wygląda działalność Pratt & Whitney w Polsce? Wspominał Pan we wcześniejszych wypowiedziach, że istniejecie na polskim rynku od 48 lat.

Tak, to prawda. Jesteśmy obecni w Polsce od 48 lat. Warto podkreślić, że zatrudniamy w Polsce ok. 6200 pracowników. Jak wspomniałem wcześniej, RTX zatrudnia 25% ogólnej liczby pracowników w przemyśle lotniczym w Polsce i odpowiada za 30% przychodów w tym sektorze przemysłu. To imponujące liczby. Wszystkie silniki dla polskich F-16 zostały wyprodukowane przez polskie zakłady rękami polskich pracowników dla polskich Sił Powietrznych.

Jesteśmy naprawdę dumni z naszej działalności w Polsce. Jesteśmy także zadowoleni z możliwości, osiągnięć oraz zdolności produkcyjnych jakie mają polskie zakłady Pratt & Whitney (Pratt & Whitney dostarczyła pierwszy z nowej partii silników dla polskich F-16).

Czym dziś żyje zakład Pratt & Whitney w Rzeszowie?

Od momentu włączenia zakładów w Rzeszowie do rodziny Pratt & Whitney są one cały czas rozwijane. Powstają w nim coraz bardziej zaawansowane części do silników. W tej grupie znajdują się krytyczne części wirujące. Z punktu widzenia bezpieczeństwa lotu, części te są najbardziej wymagające pod względem produkcji. Zakład w Rzeszowie produkuje te części nie tylko dla polskich F-16, ale także do nowych silników, które napędzają samoloty na całym świecie. Części te są także wykorzystywane w naszym łańcuchu wsparcia eksploatacji floty samolotów napędzanych naszymi silnikami na całym świecie. Z całą stanowczością mogę powiedzieć, że rzeszowski zakład ma istotny wkład w tym obszarze.

W latach 2005-2008 pracownicy P&W Rzeszów dostarczyli 48 kompletnych silników F100. W chwili obecnej nasze zakłady w Polsce nadal produkują podzespoły do silników F100, w tym korpus turbiny, a także dyski i uszczelnienia sekcji sprężarki oraz turbiny.

Teraz pytanie o inny z silników Pratt & Whitney. Chodzi o silnik F135 wykorzystywany w samolotach F-35, w tym także polskich samolotach tego typu. Czy polski zakład Pratt & Whitney jest zaangażowany w produkcję tych jednostek napędowych?

Tak, nasz polski zakład w Rzeszowie jest zaangażowany w produkcję elementów do silników F135. W Polsce powstają główne elementy korpusu silnika i części podzespołów wirujących (RTX z wieloletnimi umowami na wsparcie silników P&W F135, Modernizacja rdzenia silnika P&W F135 w toku).

Samoloty F-35, w tym produkowane właśnie egzemplarze dla polskich Sił Powietrznych są napędzane silnikami Pratt & Whitney F135 / Zdjęcia: RTX

Wróćmy jednak do silników F100. Pojawiają się nowi użytkownicy samolotów F-16, które będą napędzane silnikami F100, w tym nowi użytkownicy w naszym regionie, jak np. Słowacja. Czy możliwe jest włączenie polskich zdolności remontowych i produkcyjnych do wsparcia eksploatacji silników F100 właśnie w tych państwach?

Dziękuję za to pytanie. Taka współpraca jest możliwa. Nasz program wsparcia eksploatacji silników F100 jest bardzo elastyczny. W dużej mierze to odbiorca końcowy formułuje oczekiwania w zakresie wsparcia eksploatacji. Czasem oczekuje on włączenia własnych zakładów, a czasem decyduje się na większy stopień zewnętrznego wsparcia technicznego – zakładów Pratt & Whitney lub strony trzeciej.

To, co najbardziej cenię w naszej działalności to zaspokajanie potrzeb naszych klientów, niezależnie od tego, gdzie jesteśmy i jak chcą oni obsługiwać nasze silniki.

Czy istnieje możliwość większego zaangażowania polskiego przemysłu w utrzymanie eksploatacji silników F100?

Jeśli chodzi o potencjalny zakup przez Polskę samolotów F-15EX, możemy zwiększyć zdolności obsługi technicznej tych samolotów poprzez obsługę oraz remonty silników F100 w Polsce. Obecnie w Polsce prowadzona jest obsługa części podzespołów silników F100. Polski przemysł może więc przy tej okazji zwiększyć swoje zdolności w zakresie pełnej obsługi technicznej tych silników. Będzie to zależne od regionalnej geopolityki firmy i zdolności do inwestowania w ten potencjał przemysłowy.

Istnieje również możliwość eksportowania przez Polskę usług w zakresie wsparcia technicznego eksploatacji silników F100 (MSPO 2024: Boeing pogłębia partnerstwo z polskim przemysłem ws. F-15EX).

Dziękuję za rozmowę.

O autorze

Grzegorz Sobczak

Radaktor naczelny MILMAG Defense&Space

Ekspert w zakresie obronności, analityk wojskowy z wieloletnim doświadczeniem dziennikarskim.

Znajdź artykuły