W czwartek, 17 września 2026, Ministerstwo Obrony Łotwy poinformowało, że podjęło decyzję o zakupie 155-mm haubic kołowych Morana 8×8 czeskiej spółki Excalibur Army (część holdingu Czechoslovak Group), zamiast wcześniej wybranych Archer 8×8 szwedzkiej spółki BAE Systems Bofors AB (część brytyjskiej BAE Systems).
Prototyp haubicy Morana podczas światowej premiery na targach Eurosatory 2022 / Zdjęcie: Jakub Link-Lenczowski, MILMAG
Jak czytamy w komunikacie prasowym, we wtorek, 15 września, na posiedzeniu łotewska Rada Ministrów autoryzowała Ministerstwo Obrony do zawarcia umowy z Excalibur Army, odrzucając kontrpropozycję BAE Systems Bofors AB po ocenie kosztów ofert, warunków dostawy, możliwości operacyjnych i zaangażowania lokalnego przemysłu w zamówienie.
Zakup systemów artylerii kołowej kal. 155 mm uzupełni jednostki pośredniego wsparcia ogniowego (Par netiešās uguns atbalsta sistēmas iepirkšanu) łotewskich Narodowych Sił Zbrojnych (Latvijas Nacionālie bruņotie spēki; NBS), znacznie wzmacniając zdolności odstraszania i obrony kraju.
W maju 2024 Ministerstwo Obrony rozpoczęło badanie rynku dotyczące zakupu systemów artylerii kołowej kal. 155 mm. Po ocenie ofert kontynuowano negocjacje ze szwedzką BAE Systems Bofors AB w sprawie systemu Archer i czeską spółką Excalibur Army w sprawie zakupu systemu Morana. Mimo, że 10 czerwca 2025 Łotwa podpisała list intencyjny ze Szwecją, w ramach którego zobowiązała się do zawarcia umowy na zakup systemu Archer w przyszłości (zgodnie z decyzją z 13 stycznia br.), w dalszym toku procesu stwierdzono, że wdrożenie tego rozwiązania, biorąc pod uwagę niezbędne zasoby finansowe i stosunkowo długie terminy dostaw, nie jest obecnie możliwe zgodnie z dostępnymi zasobami przemysłu zbrojeniowego i zatwierdzonym planem obronnym.
Kontynuując negocjacje z Armią Excalibur, otrzymano ofertę na operacyjnie równoważny system artyleryjski z korzystniejszymi warunkami cenowymi i dostawczymi, zapewniając w ten sposób możliwość znacznie szybszej realizacji potencjału artyleryjskiego Narodowych Sił Zbrojnych. Istotną zaletą jest również to, że zaangażowanie przemysłu jest zamierzone w ramach umowy.
Jednocześnie Szwecja nadal jest jednym ze strategicznych partnerów Łotwy w dziedzinie obronności. W styczniu 2026 Łotwa i Szwecja podpisały plan działania dotyczący współpracy obronnej, który przewiduje praktyczną współpracę w powietrzu, na morzu i na lądzie, w tym obecność wojskową Szwecji w wielonarodowej brygadzie NATO na Łotwie, wspólne ćwiczenia i współpracę w zakresie rozwoju potencjału. Łotwa nadal kupuje sprzęt i systemy obronne od szwedzkich spółek – Narodowe Siły Zbrojne zamówiły w spółce Saab Dynamics zestawy obrony powietrznej krótkiego zasięgu RBS 70 NG, a pod koniec 2025 Siły Powietrzne otrzymały radary nadzoru przestrzeni powietrznej Saab Giraffe 1X.
Choć komunikat tego nie precyzuje, wcześniej wiadomo było, że Łotwa jest zainteresowana zakupem 18 nowych haubic kołowych. Obecnie, Wojska Lądowe Łotwy (Sauszemes spēki) dysponują w ramach jednostki artyleryjskiej (Artilērijas divizions) 47 gąsienicowymi haubicami 155 mm/L39 M109A5Ö, odkupionymi od Austrii w dwóch transzach: w kwietniu 2017 odkupiono 35 dział, 10 wozów dowodzenia Rechenstellenpanzer M109 oraz 2 wozy szkolenia kierowców, a w 2021 odkupiono 18 dodatkowych dział, zwiększając łączną liczbę do 53 egzemplarzy. 16 sierpnia 2022 ogłoszono przekazanie 6 haubic do Ukrainy.
Morana
Prace koncepcyjne na haubicą samobieżną Morana rozpoczęły się na początku lat 2010. Prototyp zaprezentowano na paryskich targach Eurosatory 2022. Została posadowiona na podwoziu ciężarowym Tatra Force 8×8 od spółki Tatra Trucks (także część CSG), napędzanym silnikiem wysokoprężnym o mocy 600 KM, który rozpędza ponad 29-tonowy pojazd do prędkości maksymalnej ok 90 km/h na drodze utwardzonej. Otrzymała opancerzoną kabinę Puma i stanowi kompromis pomiędzy rodzimą haubicą DITA, a francuską CAESAR na czeskim podwoziu Tatra T815-7T3RC1 8×8, wybraną przez czeskie siły zbrojne.
Otrzymała działo natowskiego kalibru 155 mm z lufą o długości 52 kalibrów. Pozwala to na rażenie celów na odległość co najmniej 41 km. Wieża z uzbrojeniem jest zamontowana na okrągłej podstawie w tylnej części podwozia, a jednostka napędowa znajduje się za kabiną załogi. Zapas amunicji to 45 naboi, a szybkostrzelność 6 strzałów/minutę. Morana łączy w ten sposób zalety lekkich kołowych samobieżnych systemów artyleryjskich kategorii TMG (Truck Mounted Gun) oraz ciężkich systemów artyleryjskich na podwoziu gąsienicowym.
Haubica wyposażona została w pełny automat, a działo może strzelać w sposób zautomatyzowany. Standardowa załoga składa się z kierowcy, dowódcy i operatora uzbrojenia, którzy znajdują się w opancerzonej czterodrzwiowej kabinie produkowanej przez Excalibur Army. Wieża z uzbrojeniem głównym jest w pełni sterowana przez załogę bezpośrednio z kabiny, bez konieczności opuszczania niej. Załoga jest więc stale chroniona podczas jazdy, jak i podczas strzelania. Haubica jest również wyposażona w zdalnie sterowaną stację uzbrojenia z zaawansowanym wyposażeniem sensorycznym i karabinem maszynowym 12,7 mm do samoobrony.
6 marca 2024 informowano, że prototyp przeszedł testy polowe pod nadzorem Wojskowego Instytutu Technicznego VTÚ (Vojenský technický ústav) z Pragi. Próby przeprowadziło laboratorium nr 2452 na poligonie w rejonie miejscowości Vyškov.
Valdība lēmusi @Latvijas_armija vajadzībām iegādāties Čehijas uzņēmuma “Excalibur Army” ražotās 155 mm riteņu artilērijas sistēmas “Morana”.
Lēmums pieņemts, izvērtējot piedāvājumu izmaksas, piegādes termiņus, operacionālās spējas un vietējās industrijas iesaisti iepirkumā.… pic.twitter.com/6fLBpCSy2x
— Aizsardzības ministrija 🇱🇻 (@AizsardzibasMin) September 17, 2026