W środę, 23 lipca 2025, drugiego dnia 17. międzynarodowych targów przemysłu obronnego IDEF 2025 (International Defence Industry Fair) w Stambule, które zaplanowano na 22-27 lipca, Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii i Turcji podpisały wstępne porozumienie (priniciple agreement) w formule protokołu ustaleń (Memorandum of Understandings, MoU) dotyczące sprzedaży samolotów wielozadaniowych Eurofighter Typhoon. Dwa dni wcześniej o tej umowie donosił amerykańskie dziennik The Wall Street Journal.
Zdjęcia: Ministerstwo Obrony Wielkiej Brytanii
Dokument podpisali szefowie resortów obrony Wielkiej Brytanii i Turcji, John Healey i Yaşar Güler. Jak podkreśla brytyjski resort obrony, przyszła umowa wesprze 20 000 miejsc pracy w kraju. Negocjacje w sprawie potencjalnej umowy wykonawczej z Turcją będą teraz kontynuowane w nadchodzących tygodniach. Byłoby to pierwsze zamówienie eksportowe, jakie Wielka Brytania zabezpieczyła dla programu Typhoon od 2017.
Premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer powiedział:
Brytyjska produkcja myśliwców Typhoon jest motorem wzrostu gospodarczego, wspierającym życie i środki do życia tysięcy Brytyjczyków w całej Wielkiej Brytanii. Podpisanie wielomiliardowej umowy eksportowej z Turcją pozwala na wykorzystanie 20 000 miejsc pracy w Wielkiej Brytanii w latach – dlatego mój rząd tak bardzo zależy na jej zabezpieczeniu. Wzmocni to nasz kluczowy przemysł obronny, zrealizuje nasz Plan Zmian [Plan for Change – przyp. red.] i zapewnię bezpieczeństwo nam i naszym sojusznikom w tych niepewnych czasach.
Minister obrony John Healey, dodał:
Dzisiejsza umowa to duży krok w kierunku zakupu przez Turcję brytyjskich myśliwców Typhoon. Pokazuje to determinację tego rządu w dążeniu do zawarcia nowych umów obronnych, opierając się na naszych stosunkach za granicą, aby zapewnić bezpieczeństwo brytyjskim ludziom pracującym. Wyposażenie w Typhoony wzmocniłoby zbiorową obronę NATO i wzmocniłoby bazy przemysłowe obu naszych krajów poprzez zapewnienie tysięcy wykwalifikowanych miejsc pracy w całej Wielkiej Brytanii na nadchodzące lata. W zeszło miesięcznym Strategicznym Przeglądzie Obronnym podkreślono znaczenie eksportu, a teraz, wraz z naszym nowym biurem eksportu obrony, rozwijamy rolę obronności jako siły napędowej wzrostu gospodarczego jako podstawy rządowego Planu Zmian.
Ministerstwo Obrony Wielkiej Brytanii przygotowuje się do przejęcia odpowiedzialności za eksport wojskowy od 31 lipca, co stanowi ważny etap realizacji Strategicznego Przeglądu Obronnego 2025 (Defense Strategic Review, SDR). Zespół ds. eksportu produktów obronnych będzie wspierał brytyjskie przedsiębiorstwa na arenie międzynarodowej, napędzał potencjalny eksport i dążył do zwiększenia wzrostu gospodarczego (Wielka Brytania inwestuje w okręty podwodne, broń dalekiego zasięgu, drony i lasery).
Najnowsze statystyki pokazują, że brytyjski eksport obronny wyceniono na 14,5 miliarda GBP (71,25 mld zł) w ciągu zaledwie 12 miesięcy. Podążając za wytycznymi SDR, przenosi odpowiedzialność za eksport sprzętu obronnego z Departamentu Biznesu i Handlu, czyniąc z Ministerstwa Obrony wiodącą rolę w zabezpieczaniu umów na sprzęt wojskowy z sojusznikami.
Na mocy umowy o podziale pracy programu Eurofughter, ponad jedna trzecia (37%) każdego samolotu byłaby produkowana w Wielkiej Brytanii; reszta każdego samolotu byłaby produkowana przez kraje partnerskie (Niemcy, Hiszpanię i Wielką Brytanię). Montaż końcowy w zakładzie spółki BAE Systems w Warton obejmowałaby radary z Edynburga i silniki z Bristolu, co pomogłoby zapewnić tysiące miejsc pracy w Wielkiej Brytanii.
Charles Woodburn, dyrektor generalny BAE Systems, powiedział:
Niniejszy protokół ustaleń między rządami Turcji i Wielkiej Brytanii podkreśla znaczenie ich długotrwałej współpracy obronnej za pośrednictwem NATO oraz kluczową rolę, jaką Typhoon odgrywa w bezpieczeństwie i obronie w Europie i na Bliskim Wschodzie.
Typhoony dla Turcji
Zgodnie z wcześniejszymi doniesieniami, kontrakt ma dotyczyć maksymalnie 40 samolotów, co jest szacowane na około 5,6 miliarda USD (20,37 mld zł).
Co ciekawe, jeszcze 17 kwietnia br. niemiecki dziennik Handelsblatt, powołując się na źródła zaznajomione ze sprawą, informował, że desygnowany na kanclerza Niemiec Friedrich Merz jest za cofnięciem zgody swojego poprzednika Olafa Scholza z listopada 2024 dotyczącej sprzedaży samolotów, ale na początku lipca pojawiły się sygnały o zmianie stanowiska, a 17 lipca podczas konferencji prasowej w Londynie deklaracja o odblokowaniu sprzedaży padła z ust kanclerza.
Ankara jest zainteresowana europejskimi samolotami od 2023, ale złożyła formalny wniosek o zakup złożyła w styczniu 2025, a w marcu Wielka Brytania, reprezentowana przez spółkę BAE Systems, przedstawiła oficjalną ofertę sprzedaży. Oferta miała dotyczyć sprzedaży 20 używanych Typhoonów Tranche 1 z Wielkiej Brytanii, a następnie 20 nowych Tranche 4, z dostawami począwszy od 2026 tych pierwszych i pełną zdolnością operacyjną do 2030. Co ciekawe, sprzedaży samolotów do Turcji przeciwna miała też być skonfliktowana z nią Grecja (Niemcy chciały pisemne zapewnienie, że Typhoony nie będą używane do naruszania przestrzeni powietrznej Grecji, co Turcja odrzuciła jako nieakceptowalne).
Warto nadmienić, że 26 listopada 2024 Turcja informowała o wysłaniu do USA nowego zapytania ofertowego (Letter of Offer, LoA) na zakup samolotów wielozadaniowych Lockheed Martin F-35 Lightning II, czyli de facto powrotu do programu. Wcześniej, 22 września 2024, grecki dziennik Kathimerini informował, powołując się na własne ekskluzywne źródła, że w lipcu Stany Zjednoczone miały złożyć Turcji oficjalną propozycję, że jeśli wycofa z eksploatacji i przekaże im baterie systemu obrony powietrznej S-400 Triumf, Ankara będzie mogła powrócić do programu samolotów wielozadaniowych F-35 Lightning II – z którego została wykluczona właśnie z powodu zakupu rosyjskiego systemu. Administracja Donalda Trumpa niedawno podtrzymała propozycję, po rozmowie z prezydentem Turcji w pierwszej połowie marca. Na dzień dzisiejszy oficjalnej decyzji jednak nadal nie ma.
Wcześniej, zgodnie ze słowami ministra obrony Turcji Yaşara Gülera, została zawarta umowa na zakup 40 fabrycznie nowych F-16C/D Block 70 (pochodzących z pakietu z 26 stycznia 2024). Poza tym Turcja modernizuje nawet do 150 F-16C/D Block 30/40 w ramach programu ÖZGÜR, a w przyszłości zamierza wprowadzić do służby samolot nowej generacji TF Kaan (którymi zainteresowane są też Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Indonezja). Typhoony są rozważane jako rozwiązanie pomostowe.
Program Eurofighter Typhoon notuje w ostatnich miesiącach kolejne sukcesy. 20 grudnia ub. r. Hiszpania zamówiła 25 samolotów w ramach programu Halcón 2, które dołączą do wcześniej zamówionych 20 egzemplarzy w ramach Halcón, a 4 grudnia Katar zamówił kolejne 12 samolotów we wspominanej spółce BAE Systems, które dołączą one do 24 wcześniej zamówionych.
Wcześniej, zakup nowych samolotów ogłosiły Włochy (24 egzemplarze) i Niemcy (20 egzemplarzy), a pozyskanie używanych egzemplarzy negocjuje z kolei Ukraina. Według doniesień prasowych na 2024 Berlin zgodził się sprzedaż 48 kolejnych do Arabii Saudyjskiej (choć teraz ma być zainteresowania F-35 i wspomnianymi TF Kaan). Poza tym, wcześniej Typhoony trafiły do eksport do Austrii, Kuwejtu i Omanu. Wielka Brytania jeszcze nie podjęła decyzji o zastąpieniu swoich najstarszych Typhoonów nowymi.
Zgodnie z najnowszymi doniesieniami, po umowie z Turcją, konsorcjum Eurofighter będzie musiało zwiększyć produkcję roczną samolotów do 30 egzemplarzy.
The UK and Türkiye have signed a major deal paving the way for Typhoon fighter jet exports. 🇬🇧🤝🇹🇷
This key step boosts British industry, supports thousands of jobs, and reinforces NATO’s defence – keeping us safe at home and strong abroad.
🔗: https://t.co/b2bls3MEqN pic.twitter.com/b8DT9lEBQw
— Ministry of Defence 🇬🇧 (@DefenceHQ) July 23, 2025
Türkiye is a key @NATO ally.
Defence Secretary @JohnHealey_MP met his counterpart Yaşar Güler in Istanbul today to sign a Memorandum of Understanding on a future Typhoon jet exports deal. 🇬🇧🤝🇹🇷
This will help secure thousands of UK jobs making defence an engine for growth. pic.twitter.com/xrCIscPX6t
— Ministry of Defence 🇬🇧 (@DefenceHQ) July 23, 2025
The Republic of Türkiye & the UK Government have signed a Memorandum of Understanding in relation to the potential purchase of @Eurofighter Typhoon aircraft.
The signing took place in a ceremony at #IDEF2025, where we’ll be exhibiting in Istanbul this week.
— BAE Systems (@BAESystemsplc) July 23, 2025
Jorge Tamarit Degenhardt, Chief Executive Officer of #Eurofighter Jagdflugzeug GmbH, has welcomed the Memorandum of Understanding (MoU) signing between the Government of the Republic of Türkiye and the Government of the United Kingdom.
Yasar Güler, Turkish Minister of National… pic.twitter.com/I6hOLdXUgZ
— Eurofighter Typhoon (@eurofighter) July 23, 2025