W poniedziałek, 27 października 2025, podczas wizyty premiera Wielkiej Brytania Keira Starmera w Ankarze, gdzie spotkał się z prezydentem Recepem Tayyipem Erdoğanem została podpisana warta około 5,4 mld GBP (26,18 mld zł) umowa wykonawcza na dostawy do Turcji 20 samolotów wielozadaniowych Eurofighter Typhoon. Wykonawcą umowy będzie spółka BAE Systems. Turcja stanie się 10. użytkownikiem tych samolotów.
Zdjęcie: Recep Tayyip Erdoğan via X
Dostawy samolotów do Turcji mają rozpocząć się w 2030. W skład pakietu, oprócz samych samolotów, wchodzi również uzbrojenie (głównie europejskiego konsorcjum MBDA) oraz wsparcie logistyczne i szkoleniowe.
Niniejsza umowa w programie Eurofigther, pierwsza dla Wielkiej Brytanii od 2017. Na mocy umowy o podziale pracy programu Eurofughter, ponad jedna trzecia (37%) każdego samolotu będzie produkowana w Wielkiej Brytanii; reszta każdego samolotu będzie produkowana przez kraje partnerskie (Niemcy, Hiszpanię i Wielką Brytanię). Montaż końcowy w zakładzie spółki BAE Systems w Warton obejmował będzie radary z Edynburga i silniki z Bristolu, co pomoże utrzymać ponad 20 000 miejsc pracy w Wielkiej Brytanii.
Przypomnijmy, że wstępne porozumienie (priniciple agreement) w formule protokołu ustaleń (Memorandum of Understandings, MoU) w tej sprawie zostało zawarte przez ministrów obrony Wielkiej Brytanii i Turcji, Johna Healey’a i Yaşara Gülera, 23 lipca br., drugiego dnia 17. międzynarodowych targów przemysłu obronnego IDEF 2025 (International Defence Industry Fair) w Stambule.
Premier Keir Starmer powiedział:
To przełomowe porozumienie z Turcją to zwycięstwo brytyjskich pracowników, zwycięstwo naszego przemysłu obronnego i zwycięstwo bezpieczeństwa NATO. Na obu krańcach Europy Wielka Brytania i Turcja odgrywają kluczową rolę w stawianiu czoła wyzwaniom naszych czasów, a to pozwoli naszym Siłom Zbrojnym jeszcze ściślej współpracować w odstraszaniu zagrożeń i ochronie naszych interesów narodowych. Zapewniając wysoko wykwalifikowane, dobrze płatne miejsca pracy, m.in. w Warton, Edynburgu i Bristolu, na kolejne lata, jest to kolejny przykład naszego Planu Zmian w działaniu, napędzającego odnowę i możliwości w całym kraju.
Minister obrony Wielkiej Brytanii John Healey:
Jest to kolejna ważna umowa eksportowa dla Wielkiej Brytanii i największa umowa eksportowa samolotów odrzutowych od pokolenia. Wpompuje miliardy funtów w naszą gospodarkę i sprawi, że linie produkcyjne British Typhoon będą się długo rozwijać w przyszłości. Umowa ta wykracza daleko poza zakup samolotów. Jest to wiodąca linia rozwijającego się partnerstwa obronnego i przemysłowego między naszymi dwoma narodami. Turcja są ważnym sojusznikiem NATO i strażnikiem Morza Czarnego. Wyposażając je w najwyższej klasy myśliwce Typhoon, umowa ta wzmocni odstraszanie NATO i pomoże uczynić nas wszystkich bezpieczniejszymi. Jestem zdecydowany, że ten rząd uczyni obronność motorem wzrostu gospodarczego w Wielkiej Brytanii.
Charles Woodburn, dyrektor generalny BAE Systems, powiedział:
Zakup Typhoonów przez Turcję oznacza początek nowego rozdziału w naszych długotrwałych stosunkach z tym ważnym sojusznikiem NATO i wzmacnia wybitne wsparcie operacyjne, jakie samoloty w dalszym ciągu zapewniają w Europie i na Bliskim Wschodzie jako podstawowy filar obronności i bezpieczeństwa. Typhoon to historia sukcesu eksportowego, która pokazuje, w jaki sposób inwestycje w obronność mogą napędzać znaczący wzrost gospodarczy i zyski w całej Wielkiej Brytanii. Dzisiejsze ogłoszenie rozszerza produkcję Typhoonów i zachowuje kluczowe umiejętności suwerenne, które stanowią podstawę obrony i bezpieczeństwa Wielkiej Brytanii.
Prezydent Recep Tayyip Erdoğan skomentował wizytę premiera Wielkiej Brytanii w mediach społecznościowych:
Z wielką przyjemnością powitałem w naszym kraju Premiera Wielkiej Brytanii, mojego szanownego przyjaciela, Pana Starmera. Głównym tematem naszych dzisiejszych rozmów były relacje handlowe i obronne. Jesteśmy zdeterminowani, aby zwiększyć wolumen naszej wymiany handlowej do 30 mld USD, a następnie do 40 mld USD. Jesteśmy zdeterminowani, aby dalej wzmacniać nasze relacje gospodarcze. Nasze odpowiednie instytucje i organizacje podejmują wiele działań, w tym aktualizację naszej umowy o wolnym handlu. Koncentrujemy się również na możliwościach wspólnych inwestycji w krajach trzecich. Dążymy do nawiązania nowych partnerstw w sektorze energetycznym i obronnym. Jesteśmy również bardzo zadowoleni, że tak wielu obywateli brytyjskich uważa Turcję za swój drugi dom .Aby jak najlepiej wykorzystać ten potencjał, rozpoczęliśmy również negocjacje w sprawie podpisania Dokumentu Ramowego o Współpracy Dwustronnej. Podczas spotkań delegacji podpisano porozumienia wykonawcze dotyczące zakupu myśliwców Eurofighter Typhoon. Podpisaliśmy również deklarację o współpracy z Panem Starmerem w tej sprawie. Uważam, że to porozumienie jest nowym symbolem strategicznej relacji między nami, jako dwoma bliskimi sojusznikami. Dzisiaj, mój drogi przyjaciel, i ja mieliśmy okazję ponownie ocenić rozwój sytuacji w Strefie Gazy. Uważamy decyzję Zjednoczonego Królestwa o uznaniu Państwa Palestyńskiego za śmiały krok w kierunku rozwiązania dwupaństwowego. Biorąc pod uwagę nadchodzącą zimę, kluczowe jest dostarczenie pomocy humanitarnej potrzebnej mieszkańcom Strefy Gazy. Wszyscy mamy obowiązek utrzymania zawieszenia broni w Strefie Gazy i zapobiegania dalszym naruszeniom. Wierzę, że podejmiemy w tej sprawie kroki wspólnie z Wielką Brytanią.
Grafika: BAE Systems
Eurofighter Typhoon
Co ciekawe, pierwotnie Turcja była zainteresowana zakupem około 40 Typhoonów, więc pojawiły się doniesienia medialne, że Ankara negocjuje odkupienie 24 samolotów od Omanu i Kataru (po 12 egzemplarzy). W przypadku Omanu oznaczałoby to całkowite wycofanie tych samolotów, a Kataru redukcję do 24 posiadanych (a w praktyce pozostanie przy pierwotnej liczbie, gdyż 4 grudnia 2024 zadeklarowano zamówienie właśnie 12 egzemplarzy w Wielkiej Brytanii).
Co ciekawe, jeszcze 17 kwietnia br. niemiecki dziennik Handelsblatt, powołując się na źródła zaznajomione ze sprawą, informował, że nowy kanclerz Niemiec Friedrich Merz jest za cofnięciem zgody swojego poprzednika Olafa Scholza z listopada 2024 dotyczącej sprzedaży samolotów, ale na początku lipca pojawiły się sygnały o zmianie stanowiska, a 17 lipca podczas konferencji prasowej w Londynie deklaracja o odblokowaniu sprzedaży padła z ust kanclerza.
Ankara była zainteresowana europejskimi samolotami od 2023, ale złożyła formalny wniosek o zakup w styczniu 2025, a w marcu Wielka Brytania, reprezentowana przez spółkę BAE Systems, przedstawiła oficjalną ofertę sprzedaży. Oferta miała dotyczyć sprzedaży 20 używanych Typhoonów Tranche 1 z Wielkiej Brytanii, a następnie 20 nowych Tranche 4, z dostawami począwszy od 2026 tych pierwszych i pełną zdolnością operacyjną do 2030 (jak widać ostateczne warunki uległy zmianie – przyp. red.). Co ciekawe, sprzedaży samolotów do Turcji przeciwna miała też być skonfliktowana z nią Grecja (Niemcy chciały pisemne zapewnienie, że Typhoony nie będą używane do naruszania przestrzeni powietrznej Grecji, co Turcja odrzuciła jako nieakceptowalne).
Turcja miała otrzymać propozycję powrotu do programu F-35 Lightning II od prezydenta USA Donalda Trumpa, a wcześniej, zgodnie ze słowami ministra obrony Turcji Yaşara Gülera, została zawarta umowa na zakup 40 fabrycznie nowych F-16C/D Block 70 (pochodzących z pakietu z 26 stycznia 2024). Poza tym Turcja modernizuje nawet do 150 F-16C/D Block 30/40 w ramach programu ÖZGÜR, a w przyszłości zamierza wprowadzić do służby samolot nowej generacji TF Kaan. Typhoony będą zatem rozwiązaniem pomostowym.
Dzięki temu nowemu kontraktowi dziesięć państw zamówiło ponad 760 samolotów Eurofighter. W ostatnich latach na zakup kolejnych Typhoonów zdecydowały się Włochy (+24 egz.), Hiszpania (+20 egz. + 25 egz.), wspomniany Katar (+12 egz.) oraz Niemcy (38 egz. + 20 egz.), zainteresowanie wyrażają Arabia Saudyjska i Ukraina (choć ta ostatnio ogłosiła plany pozyskania Gripenów), a samoloty są obecnie oferowane Filipinom. Poza tym, wcześniej Typhoony trafiły do eksport do Austrii i wspomnianego Omanu. Wielka Brytania jeszcze nie podjęła decyzji o zastąpieniu swoich najstarszych Typhoonów nowymi, choć te muszą zostać wycofane do 2027 (1 lipca br. wycofano 26 z 30 Tranche 1, zgodnie z informacją Marii Eagle, podsekretarz stanu ds. zamówień obronnych i przemysłu w Ministerstwie Obrony).
Our deal with Türkiye is a win for British workers, a win for our defence industry, and a win for our security. pic.twitter.com/7PpdKCEodo
— Keir Starmer (@Keir_Starmer) October 27, 2025
I've just agreed a deal with Türkiye to secure 20,000 British jobs across the UK. pic.twitter.com/n9wCYL7rRj
— Keir Starmer (@Keir_Starmer) October 27, 2025
Birleşik Krallık Başbakanı, değerli dostum Sayın Starmer’ı ülkemizde ağırlamaktan büyük memnuniyet duydum. 🇹🇷🇬🇧
Bugünkü görüşmelerimizin odağını ticaret ve savunma ilişkilerimiz teşkil etti. Ticaret hacmimizi 30 milyar dolara, ardından 40 milyar dolara çıkarma kararlılığındayız.… pic.twitter.com/XncirH0Hcd
— Recep Tayyip Erdoğan (@RTErdogan) October 27, 2025
Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer ile Anlaşmaların İmza Töreni ve Ortak Basın Toplantısı https://t.co/LnwRRHiYnY
— Recep Tayyip Erdoğan (@RTErdogan) October 27, 2025
Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer'ı Resmî Karşılama Töreni https://t.co/OGeTECvzCj
— Recep Tayyip Erdoğan (@RTErdogan) October 27, 2025
The UK Government has announced an agreement with the Republic of Türkiye for the purchase of 20 @eurofighter Typhoon aircraft, sustaining more than 20,000 highly skilled jobs across the UK supply chain.
This deal, worth £5.4bn, is great news for the UK – boosting @NATO… pic.twitter.com/C5kBcKiuHQ
— BAE Systems (@BAESystemsplc) October 27, 2025