W środę, 22 października 2025, prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski złożył wizytę w zakładach szwedzkiej spółki Saab Defence and Security w Linköping, gdzie spotkał się z premierem Szwecji Ulfem Kristerssonem. Podczas wydarzenie został podpisany list intencyjny (Letter of Intent, LoI) w sprawie pogłębienia współpracy w zakresie sił powietrznych i przemysłu lotniczego w perspektywnie 10-15 lat oraz możliwości zakupu przez Ukrainę od 100 do 150 samolotów wielozadaniowych JAS 39E Gripen.
Zdjęcie: Ulf Kristersson via X
Jestem dumny, że powitałem prezydenta Zełenskiego w Szwecji i w Linköping. Dziś podpisaliśmy ważny list intencyjny, stanowiący krok w kierunku zawarcia ogromnej umowy eksportowej dotyczącej Gripen – prawdopodobnie obejmującej 100–150 myśliwców, mającej na celu budowę nowych i bardzo silnych ukraińskich sił powietrznych. Prezydent Zełenski miał również okazję zobaczyć na własne oczy imponujące możliwości myśliwca Gripen. Wzmocni to zarówno Ukrainę, Szwecję, jak i Europę – mówił premier Kristersson.
Początkowo Ukraina zabiegała o przekazanie przez Szwecję używanych samolotów JAS 39C/D Gripen, które będą częściowo wycofywane w najbliższych latach. Pierwsze informacje w tej sprawie pojawiły się w lutym 2023, gdy Kijów oficjalnie złożył zapytanie, a w maju Sztokholm zaoferował szkolenie pilotów w tym zakresie.
Ale w maju 2024 rząd Szwecji zadeklarował donację jedynie dwóch samolotów wczesnego ostrzegania i dowodzenia Saab 340B AEW-300 (ASC890) klasy AEW&C. W informacji o pakiecie pomocy wojskowej z września 2024, zadeklarowano, że (…) pewna liczba JAS 39C/D zostanie uratowana przed demontażem i może – jeśli rząd szwedzki tak zdecyduje – zostać rozpatrzona pod kątem ewentualnej przyszłej darowizny dla Ukrainy. Uznano, że wdrażanie F-16, a następnie Mirage, jest priorytetem.
Z kolei 22 września 2024, ówczesny minister obrony Ukrainy Rustem Umierow w wywiadzie dla kanału Jedyni Nowyny powiedział, że rząd w Kijowie negocjuje pozyskanie z Zachodu samolotów bojowych Eurofighter Typhoon i JAS 39 Gripen.
We wrześniu br. minister obrony Szwecji Pål Jonson powiedział dla BBC News, że rząd jest otwarty na sprzedaż Gripenów, ale po zakończeniu wojny z Rosją. Z kolei 29 września br. w wywiadzie dla BBC, pierwszy zastępca ministra obrony Ukrainy generał porucznik Iwan Hawryliuk potwierdził, że Kijów oczekuje dostaw ze Szwecji obiecanych samolotów.
Dzisiejsza deklaracja i zawarcie listu intencyjnego zwiększa postać rzeczy. Teraz mowa o najnowszych JAS 39E Gripen, które dopiero co wchodzą na wyposażenie szwedzkich Sił Powietrznych (Svenska flygvapnet) – w poniedziałek, 20 października, pierwszy egzemplarz został przekazany.
Jeśli chodzi o finansowanie ewentualnej przyszłej umowy, to w przemówieniu zarówno premiera Ulfa Kristerssona, jak i prezydenta Wołodymyra Zełenskiego pojawiła się wzmianka o dochodach uzyskanych z zamrożonych rosyjskich aktywów przez Unię Europejską.
Ważny krok w tym kierunku może zostać podjęty już jutro, kiedy na forum Rady Europejskiej zostanie poruszona kwestia zamrożonych rosyjskich aktywów – powiedział premier Szwecji.
Zełenski powiedział z kolei, że Ukraina brała pod uwagę również amerykańskie Lockheed Martin F-16 i francuskie Dassault Rafale. Nie podano ewentualnych dat dostaw samolotów, co jest uznane za zbyt przedwczesne. Ukraiński prezydent powiedział, że Kijów jest otwarty na współpracę przemysłową ze Szwecją i Saabem w zakresie systemów bezzałogowych, które Ukraina rozwija i używa w działaniach bojowych.
Ukraina ma wyjątkowe doświadczenie w walce powietrznej i obronie, które Szwecja może wykorzystać – podkreślił z kolei szwedzki premier.
Minister obrony Szwecji Pål Jonson skomentował porozumienie:
Szwecja robi dziś ważny krok w kierunku zacieśnienia współpracy z Ukrainą w zakresie obrony powietrznej i JAS Gripen. Jesteśmy o krok bliżej do ochrony przestrzeni powietrznej Ukrainy przez Gripeny. Ukraina zwróciła się o 100-150 Gripenów E i badamy możliwości sfinansowania tego projektu.
Listem intencyjnym pogłębimy współpracę w zakresie wojny powietrznej i obrony powietrznej. Szwecja popiera i chce przyczynić się do powstania silnych i nowoczesnych ukraińskich sił powietrznych. Prowadzimy owocny dialog z Ukrainą na temat tego, jak Gripen E mógłby stać się częścią tych sił w nadchodzących latach.
Szwecja będzie nadal wspierać Ukrainę w przestrzeni powietrznej, zarówno za pomocą obrony powietrznej, jak i dwóch wcześniej ogłoszonych samolotów ASC890.
JAS 39E Gripen
17 stycznia 2013 Szwecja zamówiła łącznie 60 jednomiejscowych JAS 39E Gripen (z opcją z 3 marca 2014 na 10 kolejnych). Dostawy miały być zrealizowane pierwotnie w latach 2018-2027, ale nie dotrzymano harmonogramu. Dlatego w 2019 obronny komitet doradczy zarekomendował pozostawienie części ze starszych samolotów w służbie po 2025, natomiast w 2023 zdecydowano, że niektóre pozostaną po 2030 równolegle z nowymi.
Pierwszym użytkownikiem została jednak Brazylia. Saab zaprezentował pierwsze sześć seryjnych egzemplarzy JAS 39E Gripen, przeznaczonych dla Brazylii i Szwecji 24 listopada 2021 – odpowiednio cztery i dwa egzemplarze (Pierwsze seryjne Gripen E). Brazylia zamówiła 36 JAS 39E/F jako F-39E/F z częściową produkcją lokalną i planuje dokupienie 8 kolejnych w ramach opcji na maksymalnie 72).
Kolejnym użytkownikiem tych samolotów będzie Tajlandia, która niedawno zamówiła (na razie) 4 egzemplarze z łącznie 12 planowanych. W ostatnim czasie rząd Szwecji i Saab złożyły ofertę sprzedaży 12 samolotów do Peru, a zakup, prawdopodobnie, 16 samolotów tego typu ogłosiła sąsiednia Kolumbia. Obecnie, Gripen E/F jest także faworytem w przetargu na Filipinach (wraz z F-16C/D Block 70/72).
Wcześniej najnowsze Gripeny były bezskutecznie oferowane na innych rynkach zagranicznych, m.in. w Kanadzie, Finlandii, Indonezji, Danii, Królestwie Niderlandów, Norwegii, Polsce czy Szwajcarii.
A warm welcome to Sweden, President @ZelenskyyUa 🇸🇪🇺🇦 pic.twitter.com/frfoTKqxk9
— Ulf Kristersson (@SwedishPM) October 22, 2025
I am proud to have welcomed President Zelenskyy to Sweden and Linköping.
Today we have signed an important Letter of Intent, marking a step towards a massive possible export deal regarding Gripen – likely between 100 and 150 fighter jets, to build a new and very strong… pic.twitter.com/ObUPKxdxfJ
— Ulf Kristersson (@SwedishPM) October 22, 2025
Today Sweden takes an important step towards increasing air defence & JAS Gripen cooperation with Ukraine. We are one step closer to seeing Gripen protect Ukraine’s air space. Ukraine has asked for 100-150 Gripen E and we are looking into how this can be financed. (1/3) pic.twitter.com/j3hZJvs1dH
— Pål Jonson (@PlJonson) October 22, 2025
Sweden will continue to support Ukraine in the air domain going forward, both with air defence and the previously announced two ASC890 aircraft. (3/3)
— Pål Jonson (@PlJonson) October 22, 2025
Важлива зустріч із Прем’єр-міністром Швеції Ульфом Крістерссоном. Ми дуже цінуємо наші відносини зі Швецією та всі прояви підтримки для нашого народу. І сьогодні одна з ключових тем наших перемовин – посилення оборонних спроможностей України. Розглядаємо літаки JAS 39 Gripen як… pic.twitter.com/SFN2hqJlNw
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) October 22, 2025
Сьогодні ми відкриваємо, безумовно, нову й дуже змістовну сторінку наших відносин – відносин України та Швеції, та й більше – загалом безпекових відносин у Європі.
Сьогодні є такий перший документ між нашими країнами, який відкриває шлях для отримання Україною серйозного флоту…
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) October 22, 2025
Сьогодні маємо новий пакет енергетичної підтримки від Норвегії, вже третій у цьому році, – близько 150 мільйонів доларів для закупівлі газу взимку. Енергетична підтримка надзвичайно важлива.
Подякував Норвегії за цю допомогу і Премʼєр-міністру Йонасу Гару Стере під час нашої… pic.twitter.com/h4Raw0zZm1
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) October 22, 2025