Arrowhead 140 – od brytyjskich fregat typu 31 do ORP Wicher

Opracowanie projektu Arrowhead 140 jest ściśle związane z programem budowy nowych fregat dla Royal Navy. W składzie brytyjskiej marynarki po 2006 roku pozostawało 17 okrętów tej klasy, zaś po 2013 roku, kiedy wycofano ostatnie 4 okręty typu 22 Batch 3, liczba ta skurczyła się do 13 okrętów typu 23. Należały one do serii 16 jednostek wprowadzonych do służby w latach 1990-2002 (3 odsprzedano w 2005 roku do Chile), które planowano sukcesywnie wycofywać z eksploatacji począwszy od roku 2023. (Arrowhead 140 jako typ 31e?  )

W 2010 roku zdecydowano, że następcą typu 23 zostanie okręt opracowany w ramach programu Global Combat Ship, który zaowocował projektem fregaty typu 26. Początkowo planowano zastąpienie nimi wszystkich starych fregat, wprowadzając do służby 13 nowych jednostek w okresie począwszy od roku 2023, kończąc zaś serię w połowie lat 30. Z tego 8 okrętów miało powstać w wariancie wyspecjalizowanym w zwalczaniu okrętów podwodnych, zaś pozostałych 5 w wariancie wielozadaniowym. Nowe okręty okazały się jednak zbyt drogie. Ich koszt szacowano na przeszło miliard funtów szterlingów za sztukę, co spowodowało że jeszcze przed złożeniem zamówienia na pierwsze okręty, w 2015 roku, zdecydowano o ograniczeniu liczby fregat typu 26 do 8, wyłącznie w wariancie zwalczania okrętów podwodnych. ( Trzy konsorcja w programie typ 31e )

Brakujące 5 fregat wielozadaniowych postanowiono zastąpić nową, mniejszą i znacznie tańszą konstrukcją (pierwotnie zakładano koszt jedynie 250 milionów funtów szterlingów za sztukę) opracowaną w ramach programu General Purpose Frigate (GPFF) oznaczoną jako typ 31e (e od słowa export, co oznaczało że projekt miał być uniwersalny i od początku przystosowany do wprowadzenia zmian w zależności od oczekiwań klienta).

Swoje propozycje do GPFF latem 2016 roku złożył BAE Systems (okręty Avenger i Cutlass), BMT Group (Venator 110) oraz Babcock International (Arrowhead 120). Wszystkie one zakładały powstanie okrętów o długości nieprzekraczającej 110 metrów, i wyporności poniżej 4000 ton. Ponieważ Royal Navy oczekiwała większych jednostek o wyporności w granicach 6000 ton, a żadna z ofert nie spełniła ich wymogów, to pomimo wystosowania we wrześniu 2017 roku zapytań do przedsiębiorstw zbrojeniowych, program czasowo utknął w martwym punkcie.

W efekcie redefinicji wymagań, w grudniu 2018 roku brytyjskie ministerstwo obrony zawarło umowy na opracowanie projektów ofertowych nowych fregat z trzema konsorcjami:

– Team 31 składające się z firm Babcock International, BMT Group i Thales, które wystąpiły z ofertą okrętu Arrowhead 140 opartą na duńskim projekcie fregat typu Iver Huitfeld,

– BAE Systems i Cammell Laird z okrętem Leander opartym na budowanych dla Omanu korwetach typu Charif,

– Atlas Elektronik UKwraz z Thyssenkrup Marine Systems, oferujące okręt rodzin MEKO A-200.

Zwycięzcą ogłoszony został we wrześniu 2019 roku Team 31 z fregatą Arrowhead 140, zaś 15 listopada tego samego roku zawarto umowę ramową o wartości 2 miliardów funtów szterlingów na zaprojektowanie, budowę i dostawę 5 jednostek typu 31.

Należy przy tym dodać, że pierwotne kalkulacje dotyczące płynnego zastępowania wycofywanych fregat typu 23 nowymi jednostkami całkowicie zawiodły. Do chwili obecnej do służby nie weszła żadna z nowych fregat, ani typu 26, ani typu 31 (prototypowych okrętów obu typów należy spodziewać się nie wcześniej niż w 2027 roku), zaś w latach 2021-2026 wycofano już 8 fregat typu 23 pozostawiając Royal Navy z jedynie 5 okrętami tej klasy.

Arrowhead 140, jak wcześniej napisano, powstał na bazie projektu duńskich fregat typu Iver Huitfeldt opracowanego przez Odense Maritime Technology w latach 2005-2007. Odziedziczył po nich ogólne wymiary, które w wariancie wyjściowym wynosiły: długość 138,7 metra, szerokość 19,8 metra. Zanurzenie w nowej konstrukcji miało wynieść 4,8 metra, w stosunku do wyjściowych 5,3 metra zaś wyporność ok. 5700 ton w porównaniu do 6645 ton na duńskich fregatach (w trakcie modyfikacji projektu pod konkretne wymagania, parametry te ulegają pewnym zmianom. Obecnie podawana dla typu 31 i polskiego projektu 106 wyporność wynosi ok. 7000 ton). Napęd złożony z 4 silników wysokoprężnych MTU 20V 8000 M71 o łącznej mocy 32 800 kW miał zapewnić fregacie prędkość przekraczającą 28 w. (  )

Konfiguracja uzbrojenia i wyposażenia zależy od oczekiwań konkretnego odbiorcy. Na dziobie przewidywano instalację armaty o kalibrze do 127 mm, na nadbudówce powyżej przewidziano montaż armat o kalibrze do 76 mm. Na śródokręciu, gdzie przeznaczono miejsce na umieszczenie pionowej wyrzutni rakiet, można umieścić szeroką gamę tego typu urządzeń, poczynając od najmniejszych 24-komorowych wyrzutni CAMM, jakie są stosowane na okrętach brytyjskich, po 32-komorową wyrzutnię Mk 41 Strike, jak w polskim Mieczniku, która może pomieścić największe pociski jak RGM-109 Tomahawk, RIM-161 (SM-3) czy RIM-174 (SM-6).

W zależności od konkretnej konfiguracji istnieje możliwość wyboru różnych systemów radarowych wraz z odpowiednimi masztami, na których umieszczone zostaną ich anteny.

Umieszczone na rufie lądowisko wraz z obszernym hangarem pozwala na eksploatację z pokładu okrętu śmigłowców różnych rozmiarów począwszy od niedużych, takich jak AW159 Wildcat, poprzez MH-60R Seahawk, NH90, aż do najcięższych AW101. Lądowisko umożliwia także lądowanie śmigłowców wielkości Boeinga CH-47 Chinook, choć w tym wypadku nie ma możliwości umieszczenia go w hangarze.

Te założenia szybko zaczęły przekładać się na praktyczne różnice pomiędzy konkretnymi okrętami. Wymagania brytyjskie były minimalistyczne pod względem uzbrojenia i wyposażenia. Uzbrojenie artyleryjskie fregat typu 31 składa się z 1 armaty Boforsa kal. 57 mm Mk3 (Mk 110) na dziobie, dwóch armat przeciwlotniczych Bofors 40 Mk 4 kal. 40 mm oraz wielkokalibrowych karabinów maszynowych kal. 12,7. Uzbrojenie rakietowe ogranicza się obecnie do systemu przeciwlotniczego Sea Ceptor z 24 rakietami MBDA CAMM. W przyszłości zakłada się również wyposażenie okrętów w rakiety przeciwokrętowe Kongsberg NSM. Na pokładzie fregat typu 31 nie przewidziano natomiast uzbrojenia do zwalczania okrętów podwodnych, innego niż torpedy i bomby głębinowe przenoszone przez śmigłowce pokładowe.

/ Grafiki: Babcock

Całość uzbrojenia jest sterowana za pomocą systemu walki Thales Nederland TACTICOS, a spośród urządzeń radiolokacyjnych, poza radarami nawigacyjnymi, okręt dysponuje tylko radarem dalekiego zasięgu Thales NS110, o zasięgu wykrywania celów powietrznych do 280 km. Poza tym na jego pokładzie znajdzie się system wykrywania i śledzenia celów w podczerwieni Thales Artemis 360 oraz 2 urządzenia elektrooptyczne Thales Mirador Mk 2 służące do śledzenia celów i kierowania ogniem.

Po pierwszym zamówieniu od Royal Navy z listopada 2019 roku, konsorcjum udało się zdobyć we wrześniu 2021 roku zamówienie na budowę dwóch okrętów dla Indonezji. Umowa przewidywała dostosowanie do swoich celów projektu Arrowhead 140 przez indonezyjskiego kontrahenta – PAL Indonesia. W efekcie indonezyjskie fregaty budowane w ramach programu Fregat Merah Putih (fregata czerwono-biała, od barw narodowych Indonezji) zdecydowanie odbiegają od wariantu brytyjskiego. Określane tam jako typ Balaputradewa fregaty są w pełni okrętami wielozadaniowymi zdolnymi do zwalczania wszelkiego typu celów: powietrznych, nawodnych i podwodnych. ( DSEI 2021: Fregaty Arrowhead 140 dla Indonezji )

Ich wyporność standardowa określana jest na ok. 6000 ton, pełna jako 6626 ton, długość 140 metrów, zaś szerokość 19,75 metra. Uzbrojenie artyleryjskie składa się z dwóch armat OTO Melara 76/62 Super Rapid na dziobie, 1 armaty przeciwlotniczej kal. 35 mm Rheinmetall Oerlikon Millennium w części rufowej oraz 2 zdalnie sterowanych stanowisk artyleryjskich Leonardo Lionfish z wielkokalibrowymi karabinami maszynowymi kalibru 12,7 mm. Dodatkowo na każdy okręt mogą trafić po jednej armacie OTO Melara 76/62 Super Rapid, podnosząc ich liczbę do 3, jak również po 2 dodatkowe stanowiska Leonardo Lionfish, które obecnie nie zostały jeszcze zakupione.

Uzbrojenie rakietowe indonezyjskich okrętów ma w całości pochodzić z Turcji. Na śródokręciu przewidziano miejsce na umieszczenie ośmiu 8-komorowych modułów pionowej wyrzutni rakiet Roketsan MiDLAS mogących pomieścić 64 rakiety przeciwlotnicze Roketsan Aselsan Hisar/Sipar i przeciwokrętowe Roketsan Atmaca o zasięgu 250 km (jak dotychczas Indonezja podpisała jedynie umowę na zakup rakiet przeciwlotniczych w lądowych wariantach Hisar-O oraz Siper oznaczonych lokalnie jako Trisula-O i Trisula-U). Z Europy natomiast mają pochodzić wyrzutnie torped do zwalczania okrętów podwodnych. Na każdym okręcie mogą się znaleźć dwie potrójne wyrzutnie Leonardo B515/3.

Praktycznie całkowicie pochodzenia tureckiego jest również wyposażenie elektroniczne, którego sercem jest system walki Havelsan ADVENT. Głównym sensorem jest radar Aselsan CENK 350-N (Mete Han) z czterema stałymi antenami aktywnymi z elektronicznie sterowaną wiązką (AESA). Uzupełniają go radary kierowania ogniem Aselsan AKR-D oraz radar kontroli lądowania i kontroli przestrzeni powietrznej Aselsan MAR-D (CENK 200-N). Okręty są także przystosowane do zainstalowania radaru wykrywania Aselsan CENK 400-N. Do wykrywania celów podwodnych służy sonar podkadłubowy Aselsan FERSAH.

Również w firmie Aselsan zakupiono 8-rurowe wyrzutnie celów pozornych KARTACA-N oraz system przeciwtorpedowy HIZIR. Środki przeciwdziałania radioelektronicznego pochodzą natomiast z włoskiej Elettronici.

W styczniu 2026 roku poinformowano, że do dwóch pierwotnie zamówionych fregat tego typu, mają dołączyć dwie kolejne, o rozszerzonych zdolnościach bojowych, podnosząc łączną liczbę Fregat Merah Putih do czterech.

Kolejnym udanym przetargiem dla Babcocka było polskie postępowanie na budowę trzech fregat wielozadaniowych w programie Miecznik. O wybraniu tej oferty poinformowano w marcu 2022 roku. Ponieważ przy okazji wodowania naszej pierwszej fregaty, która 12 sierpnia na chrzcie otrzyma imię Wicher, do tematu powrócimy szerzej. ( Przyszły ORP Wicher gotowy do wodowania )

W tym miejscu pokrótce scharakteryzujemy polską odmianę Arrowheada 140. Podobnie jak w przypadku Indonezji polski wariant zdecydowanie różni się od brytyjskiego pierwowzoru i jest jednostką w pełni wielozadaniową. Uzbrojenie artyleryjskie jest w przypadku Miecznika nieco słabsze niż na okrętach indonezyjskich, gdyż składa się z 1 armaty Leonardo 76mm Super Rapido Strales, dwóch armat przeciwlotniczych AM-35K kal. 35 mm oraz 4 wielkokalibrowych karabinów maszynowych, w tym dwóch w zdalnie kierowanych stanowiskach. Uzbrojenie przeciwlotnicze mieścić się będzie w 32-komorowej (4 moduły 8-komorowe) wyrzutni Mk 41 Strike mogącej pomieścić 128 rakiet krótkiego zasięgu MBDA CAMM. Uzbrojenie przeciw okrętom nawodnym ma się składać z 8 wyrzutni rakiet Kongsberg NSM (z możliwością zwiększenia tej liczby do 16). Do zwalczania okrętów podwodnych służyć będą torpedy kal. 324 mm wystrzeliwane z dwóch dwururowych wyrzutni EuroTorp B515/2V.

Przyszły ORP Wicher gotowy do wodowania / Zdjęcie: Jakub Link-Lenczowski, MILMAG

Podobnie jak w przypadku okrętów brytyjskich na Miecznikach znajdzie się system zarządzania walką Thales Nederland TACTICOS. Bogatsze będzie wyposażenie radiolokacyjne składające się z wielofunkcyjnego radaru dalekiego zasięgu Thales Sea Master 410, radaru średniego zasięgu (180 km) Thales serii NS50 oraz radaru kierowania ogniem Thales STIR 1.2EO Mk 2. Do wykrywania okrętów podwodnych posłużą także sonary firmy Thales: kadłubowy Blue Hunter oraz holowany CAPTAS-2.

 / Film: Jakub Link-Lenczowski, MILMAG

Czytaj także:
– Początek budowy Huragana, trzeciej fregaty typu Miecznik
– Położenie stępki pod Burzę – drugą fregatę typu Miecznik
– Współpraca Rohde & Schwarz z ELT Group w programach Miecznik i F124

Poza opisanymi wyżej zwycięskimi dla Arrowheada 140 postępowaniami, nie można pominąć tych nieudanych. W 2021 roku Babcock bez powodzenia oferował swoją konstrukcję w greckim postępowaniu na dostawę 3 nowych fregat. W efekcie we wrześniu 2021 roku wybrana została oferta francuska z fregatami FDI HN, a pierwszy z zamówionych okrętów już w styczniu 2026 roku wszedł do służby.

W tym miejscu można dodać, że fregaty FDI pokonały ofertę Babckocka również w najnowszym szwedzkim postępowaniu na budowę 4 fregat, choć w tym wypadku zamawiający oczekiwał okrętu mniejszego, więc oferta dotyczyła okrętu Arrowhead 120.

Również niepowodzeniem zakończyły się próby promowania Arrowheada 140 w Australii. W lutym 2024 roku rząd Australii ogłosił program SAE 3000 dotyczący zakupu 11 fregat mających zastąpić używane obecnie 8 fregat typu Anzac (MEKO 200 ANZ). Jednak ostatecznie w wymogach ustalono, że nowy okręt ma mieć wyporność pomiędzy 3000 a 5000 ton, czyli mniej niż Arrowhead 140, który w tej sytuacji nie został zgłoszony do postępowania.

Obecnie żaden z okrętów z typoszeregu Arrowhead 140 nie wszedł jeszcze do służby. Dotychczas zwodowano 2 jednostki brytyjskie typu 31: Venturer i Active, jedną indonezyjską Balaputradewa, a wielkimi krokami zbliża się wodowanie pierwszego okrętu polskiego, który na chrzcie otrzyma imię Wicher. W najbardziej zaawansowanym stadium budowy są oczywiście okręty brytyjskie i pierwszy z nich powinien do służby trafić w 2027 roku.