Nowe, zaawansowane technologicznie śmigłowce są już w służbie polskiego wojska, są to między innymi AW101 i pierwsze z zamówionych AW149. W ramach umowy z lipca 2022 roku zawartej pomiędzy resortem obrony a WSK PZL-Świdnik, wojsko pozyska łącznie 32 śmigłowce wielozadaniowe AW149 dla Wojsk Lądowych. Z kolei cztery zamówione i dostarczone już śmigłowce AW101, bardzo potrzebne do zadań na Bałtyku, mogą nie wypełnić całej luki potrzeb Marynarki Wojennej, można by więc spodziewać się zwiększenia ich liczy w służbie, aby zoptymalizować pełnię zdolności lotnictwa Marynarki Wojennej. Ponadto flota śmigłowców uderzeniowych licząca 96 sztuk, została już zakontraktowana w programie modernizacyjnym Wojsk Lądowych. Liczba wiropłatów będzie się zwiększać w ramach bieżących i miejmy nadzieję przyszłych programów. Te nowe i najbardziej nowoczesne śmigłowce skokowo zwiększają zdolności wojska, oznacza to, że taki sam przeskok jakościowy jest potrzebny w zakresie szkolenia pilotów, załóg i obsługi naziemnej. Potrzebny jest system szkoleniowy oparty na symulatorach i trenażerach, które odzwierciedlałby rzeczywisty śmigłowiec, otoczenie operacyjne i pozwoliłby studentom i żołnierzom wejść w wirtualny świat, aby skomplikowane operacje najpierw ćwiczyć na symulatorach, a potem przesiąść się na śmigłowiec szkolno-bojowy, by później szkolić się na dany typ już w swoich jednostkach wojskowych. Symulatory i trenażery wykorzystywane są jednak na każdym etapie szkolenia (Śmigłowce szkolne dla Sił Zbrojnych. Oferta PZL-Świdnik).
Zdjęcia: WSK PZL-Świdnik
Wraz ze wzrostem poziomu technologicznego śmigłowców, ich digitalizacji, zaawansowanej awioniki, systemów pokładowych i licznych podsystemów awionicznych, samoobrony oraz walki elektronicznej, uzbrojenia i nowoczesnych sensorów, zmieniają się wymagania stawiane pilotom, załogom oraz obsłudze naziemnej. Nowoczesne śmigłowce dzięki całkowitej cyfryzacji oczywiście coraz mniej obciążają pilotów podstawową pracą związaną z samym pilotowaniem, ale wymagają interoperacyjności i skupienia uwagi na skomplikowanych zadaniach, a więc tym samym wymuszają zupełnie nowe podejście do szkolenia. Dlatego symulatory i trenażery wykorzystujące sztuczną inteligencję i wirtualną rzeczywistość są niezwykle ważnym elementem kompleksowego systemu szkoleniowego. Śmigłowce wykorzystują olbrzymie ilości danych, zwłaszcza operując w środowisku sieciocentrycznym. Trenażery i symulatory, sale szkoleniowe wyposażone w odpowiedni sprzęt usprawniają proces szkolenia, zapewniając optymalizację kosztową. Wirtualna i rozszerzona rzeczywistość, sztuczna inteligencja wykorzystywana w najnowocześniejszych symulatorach w połączeniu z bodźcami jakie odbiera pilot i załoga, które są im znane z realnego śmigłowca dają bardzo duże możliwości szkoleniowe, i jest to w końcu najbardziej efektywne.
To wszystko wymaga nowego podejścia do przygotowania pilotów i techników oraz zaawansowanych szkoleń i logistyki. Dla Polskiego Wojska, bezpośrednim dostawcą kompleksowego systemu szkoleniowego, byłyby zakłady PZL-Świdnik – zarówno dla personelu naziemnego, jak i latającego – wykorzystując sumę doświadczeń Leonardo Helicopters z zabezpieczenia operatorów flot śmigłowcowych na całym świecie w procesie szkolenia z wykorzystaniem symulatorów i trenażerów. Kompleksowy system szkoleniowy zawierałby symulatory, trenażery i śmigłowce szkolno-bojowe, a także pełne wsparcie logistyczne i serwisowe PZL-Świdnik (PZL-Świdnik oferuje kompleksowe rozwiązania szkoleniowe załóg śmigłowców i personelu naziemnego).
Oficjalne informacje udostępnione przez Agencję Uzbrojenia określają ogólne ramy programu szkoleniowego, w tym zakresie mają być pozyskane: 24 śmigłowce w konfiguracji do prowadzenia szkolenia z użyciem lotniczych środków bojowych, system szkoleniowy obejmujący symulatory i trenażery, pakiet logistyczny wsparcia szkolenia, usługi wsparcia materiałowego, pakiet szkoleniowy oraz przystosowanie lub budowa infrastruktury ściśle powiązanej z systemem szkolenia (Chętni w konsultacjach rynkowych w sprawie zakupu 24 śmigłowców szkolnych).
Śmigłowce, jak pokazują doświadczenia krajów NATO, w tym armii amerykańskiej mają być po prostu efektywne – tak kosztowo, jak pod względem wyników szkolenia. Na przykład Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych obecnie korzysta ze śmigłowców z rodziny Leonardo, są to jednosilnikowe AW119, które w USA mają oznaczenie TH-73A Thrasher i są oparte na tej samej platformie co proponowany w Polsce AW109 TrekkerM, z tym, że ten jest w wersji dwusilnikowej. Oprócz TH-73A w USA szkolenia są realizowane na innych jeszcze platformach, ale rozważa się ich zastąpienie, argumentując to zbyt wysokimi kosztami pozyskania i utrzymania niektórych typów śmigłowców szkolno-bojowych. AW119, czy proponowany w Polsce AW109 są idealnymi rozwiązaniami. Oferta PZL-Świdnik dla polskiego wojska uwzględnia parytet koszt-efekt. AW109 Trekker jest też idealnym śmigłowcem szkolnym dla przyszłych pilotów śmigłowców bojowych AH-64E Apache, których Polska ma pozyskać w liczbie 96 sztuk.
Proponowany przez PZL-Świdnik kompleksowy system szkolenia ma składać się z trzech filarów: symulatorów, śmigłowców i, jako trzeci – pełnej obsługi serwisowej (z ang. tzw. PBL – Performance-Based Logistics), która jest możliwa do zrealizowania w oparciu o dane na temat wykorzystania śmigłowców. Ten model obsługi serwisowej spełnia najbardziej wymagające oczekiwania co do gotowości operacyjnej floty. Tak właśnie realizowana obsługa przez producenta wnosi wszystkie korzyści wynikające ze współpracy wojska z przemysłem. Podstawą takiego systemu jest dzielenie się informacją nt. wykorzystania floty przez użytkownika i dzięki temu producent jest w stanie zaplanować obsługę serwisową, w tym dostępność odpowiednich części „na półce”, aby utrzymać śmigłowce w pełnej gotowości, uwzględniając bieżące potrzeby Lotniczej Akademii Wojskowej.
Temu właśnie służy model PBL, który dotychczas nie jest stosowany w Polsce, a przynoszący korzyści z punktu widzenia zarządzania flotą w wielu krajach NATO. Ponadto, co jest równie ważne, śmigłowce wg. propozycji PZL-Świdnik mogą być dostarczone z Polski – ze świdnickich zakładów mogą wylecieć gotowe AW109 TrekkerM – podobnie tak, jak wojsko zabezpieczyło sobie dostawy AW149. Byłby więc to lokalny wyrób o proweniencji światowej – produkowany dla innych odbiorców także w Leonardo we Włoszech i dostarczany na cały świat.
Wyjątkowe możliwości symulatorów i trenażerów, jako integralnego elementu kompleksowego systemu szkoleniowego
W ramach pragmatycznego podejścia, szkolenie jest kalibrowane pod kątem wymagań co do zadań operacyjnych wojska i przeprowadzane w reprezentatywnym środowisku, które odwzorowuje większość typowych warunków operacyjnych, takich jak szeroko rozumiane rozpoznanie – z ang. ISR – Intelligence, Surveillance and Reconnaissance z wykorzystaniem nowoczesnych sensorów, zadania poszukiwania i ratownictwa, w tym w warunkach bojowych oraz ewakuacji medycznej, w tym z pola walki (SAR/CSAR MEDEVAC/CASEVAC), bojowe działania przeciwpancerne, operacje w zakresie przenoszenia ciężkich ładunków w wymagających scenariuszach, szkolenie wieloplatformowe – wspólne szkolenie wielu załóg, loty formacyjne i współpraca z innymi jednostkami wojskowymi.
Jednym z przykładów zaawansowanego symulatora jest zupełnie nowe urządzenie symulacyjne ETD e-Motion (Enhanced Training Device). Wykorzystuje ono możliwości Full Flight Simulator, łączy je z opłacalnością stacjonarnych urządzeń Flight Training Device (FTD) Leonardo, zapewniając jednocześnie niezrównaną wierność symulacji, wibracje, wskazówki ruchu w realistycznej, zdefiniowanej scenerii, aby przenieść doświadczenie szkoleniowe na wyższy poziom. Symulator zawiera wysokiej jakości replikę kokpitu specyficznego dla platformy i charakteryzuje się realistyczną dynamiką śmigłowca.
Ponadto, odpowiednie zestawy kontenerowe symulatorów umożliwiają obsługę urządzenia bez konieczności budowania specjalistycznego zaplecza i mogą być szybko rozmieszczone w dowolnej lokalizacji.
Z kolei jednym z przykładów mobilnych symulatorów i najnowszych rozwiązań technicznych i technologicznych, które zmieniają sposób szkolenia pilotów i personelu obsługi naziemnej jest symulator wirtualnej rzeczywistości VxR. Między innymi ten symulator umożliwił wprowadzenie dwóch dużych technologii, jedną z nich jest wirtualna rzeczywistość (VR), a drugim sztuczna inteligencja (AI) wspierających eksploatację. Poprzez zastosowanie algorytmów AI w analizie dostępnych danych z eksploatacji floty śmigłowców, Leonardo poprzez PZL-Świdnik może zaoferować znacznie lepsze usługi mniejszym kosztem.
Technologia VxR została zaprojektowana i zbudowana w oparciu o oryginalne dane śmigłowca (jak wszystkie symulatory i trenażery Leonardo, co jest unikatem na rynku śmigłowcowym), aby zapewnić najwyższy poziom odwzorowania, wykorzystując przy tym zaawansowane możliwości projektowania oraz realizując rzeczywiste próby w locie. Zapewnia to kompatybilność i zgodność z wymaganiami organów nadzoru: Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA – European Union Aviation Safety Agency) oraz Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA – Federal Aviation Administration).
VxR zapewnia wyjątkową efektywność i oszczędność dzięki mniejszej jego objętości i wymagań co do infrastruktury, dzięki temu można z niego korzystać w każdym miejscu, tam gdzie jest potrzeby. Cechy VxR wpływają na zmniejszenie kosztów nabycia i szkolenia oraz zwiększają bezpieczeństwo eksploatacji śmigłowców. Symulator VxR doskonale nadaje się do samodzielnego utrwalania zdobytej wiedzy przez studentów, którzy mogą samodzielnie na nim ćwiczyć, a ponieważ koszt ich nabycia jest znacznie niższy niż innych urządzeń symulacyjnych, możliwy wydaje się ich zakup w większej liczbie.
Symulatory VxR są już wdrażane we Włoszech i USA do szkolenia pilotów w Akademiach Szkoleniowych Leonardo w tych krajach.
Także szkolenia personelu naziemnego zapewniają pełne zaznajomienie się ze śmigłowcem, aby po tym okresie możliwe było wprowadzenie elementów praktycznych do szkoleń wykorzystujących interaktywny, wirtualny symulator szkolenia w zakresie obsługi serwisowej (Interactive Virtual Maintenance Trainer Simulator – IVMTS). Ten trenażer obejmuje główne części śmigłowca np. silnik, przekładnię główną itp. do wykorzystania podczas szkolenia w zakresie systemów mechanicznych, a także zawiera zestaw wirtualnych stacji serwisowych (VMT), które są przeznaczone do prowadzenia szkoleń w zakresie pozostałych systemów śmigłowca np. awioniki itp.
Serwis i logistyka śmigłowców
Śmigłowiec, dla zapewnienia jak najlepszej naziemnej obsługi serwisowej, wpięty jest w system monitorowania jego stanu technicznego – HUMS (Health and Usage Monitoring Systems), który pozwala wykorzystać techniki gromadzenia danych i analizy w celu zapewnienia planowej dostępności operacyjnej śmigłowca, jego niezawodność i bezpieczeństwo. Dzięki rozszerzonej rzeczywistości, technicy otrzymują narzędzia do planowania lotów i przeglądów oraz pakiety logistyczne mając bezpośredni dostęp do danych producenta. Skyflight Mobile i Heliwise są kluczowymi zaawansowanymi usługami, które zapewniają operatorom najnowocześniejsze rozwiązania do planowania lotów i analizy danych o stanie i eksploatacji śmigłowców (czyli wspomniany system HUMS).
AW109 TrekkerM
Lekkie śmigłowce szkolne w czasie kryzysu mogą wykonywać wiele misji dodatkowych (poza szkoleniem), ale z drugiej strony nie mogą z założenia pełnić roli stricte bojowej, ponieważ do tych zadań armie pozyskują śmigłowce odpowiedniego tonażu, o parametrach, które są najlepiej dostosowane do rodzaju zadań np.: szturmowe, transportowe, wielozadaniowe. Śmigłowce szkolno-bojowe przede wszystkim są przeznaczone do zaawansowanego szkolenia z użyciem uzbrojenia. Niemniej jednak lekkie śmigłowce jak AW109 TrekkerM – wariant wojskowy – może z powodzeniem służyć do zadań dowodzenia i kierowania tj. od tzw. C2 (Command & Control), C4ISR (Command, Control, Communications, Computers, Intelligence, Surveillance and Reconnaissance), po działania poszukiwawczo-ratownicze (SAR – Search and Rescue), ewakuacji medycznej (MEDEVAC – Medical Evacuation) i ewakuacji medycznej z pola walki (CASEVAC – Casualty Evacuation), wsparcia logistycznego i bojowego z użyciem uzbrojenia. Wydaje się, że to nie odbiega od obiektywnych potrzeb, które są w orbicie zainteresowań Sił Zbrojnych RP. Śmigłowiec AW109 wyposażony w nowoczesną awionikę, sensory i uzbrojenie oraz systemy łączności, w tym kryptograficzne oraz będąc powiązanym w ramach środowiska sieciocentrycznego może być ważnym zasobem Wojska Polskiego, przy zachowaniu niskich kosztów pozyskania i eksploatacji, także dzięki obecności PZL-Świdnik blisko wojska.
Proponowane przez zakład w Świdniku lekkie śmigłowce wielozadaniowe AW109 zapewnią możliwość wsparcia ogniowego z powietrza oraz eskortowania specjalistycznych śmigłowców w przelocie do rejonu wykonania zadania dzięki systemom zarządzania misją i uzbrojeniu, w tym rakiety niekierowane oraz montowane w drzwiach karabiny maszynowe obsługiwane przez załogę. Zewnętrzne zasobniki z ciężkimi karabinami maszynowymi, działkami oraz pociskami rakietowymi zapewnią skalowalne zdolności zwalczania zagrożeń, zwiększające skuteczność działania w warunkach bojowych o niskim natężeniu lub w przypadku zagrożeń asymetrycznych np. na granicy państwa.
PZL-Świdnik już dziś produkuje kompletne struktury płatowca AW109 dla wszystkich programów Leonardo, będąc jednocześnie gotowym do zapewnienia pełnego montażu końcowego tych śmigłowców także w Świdniku na rzecz polskiego wojska.
Współpraca reklamowa