Noworoczny odcinek specjalny: Oblężenie Jasnej Góry 1655 – Sienkiewicz contra(?) historia

Grafika w leadzie: Andrzej Kmicic ustawiający armatę podczas walk o klasztor Jasnogórski. Fot: kadr z filmu Jerzego Hoffmana „Potop” (dalej: kfp).

Odcinek podcastu MILMAG Historia „Oblężenie Jasnej Góry 1655 – Sienkiewicz contra(?) historia” odsłuchasz także na Spotify.

00:00 – Wstęp podcastu
00:55 – Zajawka odcinka, czyli o czym dzisiaj mówimy?
04:20 – Co ci Szwedzi tam właściwie robili i po co przyszli?
09:30 – Dlaczego klasztor był twierdzą?
11:40 – Jak się mnisi na Szweda rychtowali, co mieli i co to jest kartauna?
23:33 – Szwed-li to, Niemiec czy Polak? Skład i dowódcy sił atakujących i „partie” polskie.
30:47 – Kto, kogo, czym i kiedy czyli kalendarium oblężenia.
51:56 – Dlaczego Szwedzi odeszli i czym się różni historyk od literata?
55:43 – Dlaczego załoga klasztoru walczyła tak twardo?
63:45 – Kordecki, Kordecki, Kordecki… Niezłomny heros, śliski krętacz czy dyplomata?
72:02 – Cud, moment przełomowy, czy potyczka bez znaczenia? (Tomka poniosło)
81:25 – Podsumowanie na koniec, czyli telegraficzny skrót całości.

Bastiony, to te trójkątne budowle na rogach twierdzy. Do czego służyły i dlaczego tak wyglądały, objaśnię przy innej okazji, może w ogóle nagramy odcinek poświęcony samym fortyfikacjom. A na razie: narożnik południowo – wschodni – bastion I, Św. Jakuba, później Potockich. Południowy zachód – bastion II, Św. Barbary, później Lubomirskich. Północny zachód – bastion III, Św. Rocha, później Morsztynów. Północny wschód – bastion IV, Św. Trójcy, później Szaniawskich.

Dlaczego zdecydowaliśmy się na wykorzystanie kadrów z filmu, który swego czasu był niemal równie kontrowersyjny co same opinie o obronie Jasnej Góry? Głównie dlatego, że bardzo trudno jest o jakieś potwierdzone, wiarygodne przedstawienia osób, które brały udział w tych wydarzeniach. To nie byli królowie i hetmani. Oczywiście Kordecki jest wszędzie (strach otworzyć lodówkę, czy raczej przewrócić stronę książki), ale Wejharda Wrzesowicza czy Piotra Czarnieckiego naprawdę trudno znaleźć. Poza tym, jeśli idzie o kostiumy i scenografię, twórcy „Potopu” naprawdę nieźle odrobili pracę domową. Na przykład, sam klasztor Jasnogórski w scenach oblężenia grał… Klasztor Jasnogórski. Podejrzewam, że w materiałach dotyczących II wojny północnej, nieraz jeszcze będziemy się posiłkować filmowymi wizjami.

Trzy kolejne zdjęcia, przedstawiają widok ogólny oraz szczegół budowy armaty. Chodzi oczywiście o „zapał”, czyli otwór, do którego przytyka się lont, aby odpalić ładunek miotający w lufie działa. Armatka znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Fot: praca własna

Przygotowując ten materiał zorientowałem się, że niełatwo jest zobrazować zagadnienia, o których mówimy w drugiej połowie podcastu, więc jeśli chodzi o grafikę, na tym koniec. A o całej reszcie postaramy się opowiedzieć (i oby zilustrować), w kolejnych materiałach dotyczących II wojny północnej, które z pewnością się w MilMagu pojawiają. Głodnym wiedzy i większej ilości szczegółów, pozostawiamy na pożegnanie bibliografię. Nie uwzględnia ona dziesiątków publikacji popularnonaukowych, prezentujących często któreś z radykalnych, rewizjonistycznych, obrazoburczych czy wręcz przeciwnie, hagiograficznych podejść zarówno do samego wydarzenia historycznego, jak i autora powieści, Henryka Sienkiewicza.

Własna strona naszego duetu Autorów, a na niej – między innymi – kilka słów o nich:

Augustyn Kordecki, Pamiętnik oblężenia Częstochowy (Nowa Gigantomachia), Paryż 1867.
Stanisław Kobierzycki, Obsidio Clari Montis Częstochoviensis…, Gdańsk 1659.
Bochenek R.H., Twierdza Jasna Góra, Warszawa 1997
Bochenek R.H., Tysiąc słów o inżynierii i fortyfikacjach, Warszawa 1989.
Frąś L., Obrona Jasnej Góry w roku 1655, Częstochowa 1935.
Nowak T., Obrona klasztoru Jasnogórskiego w roku 1655, Warszawa 1957.
Polska w okresie drugiej wojny północnej 1655-1660, T. 1 i 2, red. K. Lepszy, Warszawa 1957.
Sikorski J., Jasna Góra 1655, Warszawa 1994.
Nowak T., Spór o rolę dziejową obrony Jasnej Góry w 1655 r. (…), Przegląd Historyczny 49/1, 1958.
Hmmm… Chyba powinienem uwzględnić tutaj „Potop”, prawda…?
Sienkiewicz, H. Potop, tom II, Warszawa 1953.