W środę, 19 marca 2025, Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Layen przedstawiła Białą Księgę Obronności Europejskiej wraz z wcześniej ujawnionym planem europejskiego pakietu obronnego ReArm Europe/Readiness 2030. Jest to ambitny pakiet, który ma zapewnić państwom członkowskim UE dźwignie finansowe w celu stymulowania wzrostu inwestycji w zdolności obronne.
Zdjęcie: Komisja Europejska
Podczas gdy plan ReArm Europe/Readiness 2030 ma wzmacniać paneuropejskie zdolności obronne dzięki nowym środkom finansowym, Biała Księga przedstawia nowe podejście do kwestii obronności i identyfikuje potrzeby inwestycyjne.
Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen powiedziała:
Era dywidendy pokoju dawno minęła. Architektura bezpieczeństwa, na której polegaliśmy, nie może być już dłużej traktowana jako coś oczywistego. Europa jest gotowa do działania. Musimy inwestować w obronę, wzmacniać nasze zdolności i proaktywnie podchodzić do kwestii bezpieczeństwa. Podejmujemy zdecydowane działania, przedstawiając plan działania na rzecz „Readiness 2030”, ze zwiększonymi wydatkami na obronę, ważnymi inwestycjami w europejskie zdolności przemysłowe w zakresie obronności. Musimy kupować więcej sprzętu europejskiego. Ponieważ oznacza to wzmocnienie europejskiej bazy technologicznej i przemysłowej w dziedzinie obronności. Oznacza to stymulowanie innowacji. A to oznacza stworzenie ogólnounijnego rynku sprzętu obronnego.
Kaja Kallas, wysoki przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz wiceprzewodnicząca KE:
Nasze inwestycje w obronność odzwierciedlają, jaką wartość przywiązujemy do obrony. W ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci nie ceniliśmy wystarczająco obronności. Musimy zacząć wydawać więcej. Jednocześnie bezcenna jest przy tym nasza współpraca. Daje nam ona przewagę konkurencyjną nad całym światem. W naszej Białą Księgę Obronności Europejskiej – Readiness 2030 przedstawiliśmy konkretne drogi do osiągnięcia celu. Zawsze jesteśmy silniejsi, działając razem, niezależnie od tego, czy wspieramy Ukrainę, wypełniamy nasze braki w zdolnościach, czy też opowiadamy się za światem, w którym prawa nie stanowi się siłą.
Andrius Kubilius, komisarz UE ds. obrony i przestrzeni kosmicznej:
Ten pakiet dotyczący obronności, obejmujący Białą Księgę Obronności Europejskiej i plan ReArm Europe/Readiness 2030, jest decydującym momentem dla naszej Unii. Europa nie może już biernie przyglądać się kwestii własnego bezpieczeństwa. Musimy wziąć sprawy naszej obrony we własne ręce, wzmocnić nasze zobowiązania na rzecz bezpieczeństwa zbiorowego i przyjąć zdecydowane podejście względem tych, którzy starają się podważać naszą suwerenność. Nie chodzi tylko o siłę militarną, ale również o naszą gotowość, autonomię strategiczną i przyszłość Europy jako globalnego gracza.
Valdis Dombrovskis, komisarz UE do spraw gospodarki i wydajności oraz wdrażania i upraszczania:
Świat się zmienił i Europa musi się zmieniać wraz z nim. Nasze bezpieczeństwo i dobrobyt są ze sobą ściśle powiązane. ReArm Europe/Readiness 2030 to nasz plan wzmocnienia obu tych elementów. Proponujemy dziś uruchomienie krajowej klauzuli wyjścia jako tymczasowego, skoordynowanego i ukierunkowanego środka służącego pobudzeniu inwestycji w obronność na szczeblu krajowym i unijnym. Kraje UE będą mogły dokonywać niezbędnych inwestycji w nasze zdolności obronne i przemysł obronny, wydając więcej i lepiej i działając wspólnie. Pobudzi to również wzrost gospodarczy, innowacje i stworzy miejsca pracy, a jednocześnie zapewni stabilność fiskalną. Europa poradzi sobie z tym wyzwaniem.
Środki te mają na celu zaspokojenie pilnej potrzeby wsparcia Ukrainy w perspektywie krótkoterminowej, ale także zaspokojenie pilnej, długoterminowej potrzeby wzmocnienia bezpieczeństwa i obronności Europy.
Biała Księga Obronności Europejskiej – Readiness 2030
Jak ogłosiła Przewodnicząca von der Leyen w wytycznych politycznych, ostatnie kilka lat ujawniło chroniczne niedoinwestowanie i brak efektywnego wydatkowania środków na zdolności obronne UE. Aby określić nowe podejście i zidentyfikować potrzeby inwestycyjne, Komisja i Wysoki Przedstawiciel przedstawili Białą Księgę dla Obronności Europejskiej – Readiness 2030.
Biała Księga przedstawia rozwiązania mające na celu usunięcie krytycznych luk w zakresie zdolności i zbudowanie silnej bazy przemysłu obronnego. Proponuje ona sposoby, w jakie państwa członkowskie mogą w sposób masowy inwestować w obronę, nabywać systemy obronne i budować gotowość europejskiego przemysłu obronnego w perspektywie długoterminowej. Jest to niezbędne dla bezpieczeństwa Europy. Europa musi inwestować w bezpieczeństwo i obronę kontynentu, jednocześnie nadal wspierając Ukrainę w obronie przed agresją Rosji. Aby skutecznie stawić czoła tym wyzwaniom, Biała Księga przedstawia szereg kluczowych kierunków działań:
- Likwidacja luk w zakresie zdolności, ze szczególnym uwzględnieniem krytycznych zdolności zidentyfikowanych przez państwa członkowskie: obronę przeciwlotniczą oraz przeciwrakietową, rakietowe i lufowe systemy artyleryjskie, produkcję amunicji i pocisków rakietowych, bezzałogowce i systemy ich zwalczania, zdolność do dyslokacji sił, AI, Cyber, walka radioelektroniczna, zapewnienie projekcji siły, możliwości bojowe i ochrona infrastruktury krytycznej.
- Wspieranie europejskiego przemysłu obronnego poprzez agregowany popyt i zwiększone wspólne zamówienia.
- Wspieranie Ukrainy poprzez zwiększoną pomoc wojskową i głębszą integrację europejskiego i ukraińskiego przemysłu obronnego.
- Pogłębianie rynku obronnego w całej UE, w tym poprzez uproszczenie przepisów.
- Przyspieszanie transformacji obronności poprzez przełomowe innowacje, takie jak sztuczna inteligencja i technologia kwantowa.
- Wzmacnianie europejskiej gotowości na najgorsze scenariusze, poprzez poprawę mobilności wojskowej, gromadzenie zapasów i wzmacnianie granic zewnętrznych, w szczególności granicy lądowej z Rosją i Białorusią.
- Wzmacnianie partnerstwa z podobnie myślącymi krajami na całym świecie.
Plan ReArm Europe/Readiness 2030
Jak ogłosiła Przewodnicząca von der Leyen, Plan ReArm Europe/Readiness 2030 umożliwi wydatkowanie ponad 800 mld EUR, skupiając się wokół następujących filarów:
- Uwolnić wykorzystanie funduszy publicznych na obronę na szczeblu krajowym
KE zwróciła się do państw członkowskich o uruchomienie krajowej klauzuli wyjścia z Paktu Stabilności i Wzrostu, która zapewni im dodatkowy budżet na zwiększenie wydatków na obronność w ramach unijnych reguł fiskalnych.
Aby zabezpieczyć stabilność fiskalną, odchylenie będzie ograniczone do:
- Wzrostu wyłącznie wydatków na obronę, przyjmując za punkt wyjścia kategorię „obrona” w klasyfikacji wydatków rządowych;
- Do maksymalnie 1,5% PKB za każdy rok aktywacji krajowej klauzuli wyjścia;
- Przez okres czterech lat.
2. Nowy dedykowany instrument na rzecz działań w zakresie bezpieczeństwa w Europie SAFE (Security Action for Europe):
W świetle obecnych wyjątkowych okoliczności KE zbierze do 150 mld EUR na rynkach kapitałowych, korzystając ze swojego dobrze ugruntowanego podejścia do ujednoliconego finansowania, aby pomóc państwom członkowskim UE szybko i znacząco zwiększyć inwestycje w zdolności obronne. Środki te zostaną wypłacone zainteresowanym państwom członkowskim na żądanie, na podstawie planów krajowych.
Wypłaty będą miały formę konkurencyjnie wycenionych i atrakcyjnie ustrukturyzowanych pożyczek o długim terminie zapadalności, które będą spłacane przez państwa członkowskie będące beneficjentami. Pożyczki będą zabezpieczone budżetem UE. SAFE umożliwi państwom członkowskim natychmiastowe i masowe zwiększenie inwestycji w obronę poprzez wspólne zamówienia z europejskiego przemysłu obronnego, koncentrując się na priorytetowych zdolnościach. Przyczyni się to do zapewnienia interoperacyjności, przewidywalności i redukcji kosztów silnej europejskiej bazy przemysłowej obronności. Ukraina i kraje Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu/Europejskiego Obszaru Gospodarczego będą mogły dołączyć do wspólnych zamówień, a zakupy będą możliwe w ich sektorach.
SAFE umożliwi również krajom przystępującym, krajom kandydującym, potencjalnym kandydatom i krajom, które podpisały Partnerstwa Bezpieczeństwa i Obrony z UE, przyłączenie się do wspólnych zamówień i przyczynienie się do zwiększonego popytu. Mogą również negocjować konkretne, korzystne dla obu stron umowy dotyczące udziału ich odpowiednich branż w takich zamówieniach.
Wykorzystanie Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego i mobilizacja kapitału prywatnego poprzez przyspieszenie unii oszczędnościowo-inwestycyjnej
Plan ReArm Europe/Readiness 2030 opiera się również na Grupie Europejskiego Banku Inwestycyjnego, aby poszerzyć zakres pożyczek na projekty obronne i bezpieczeństwa, jednocześnie zabezpieczając swoją zdolność finansowania. Oprócz odblokowania znacznego finansowania, wyśle to pozytywny sygnał rynkom.
Wreszcie, same inwestycje publiczne nie wystarczą, aby zaspokoić potrzeby inwestycyjne przemysłu obronnego, od start-upów po duże, ugruntowane firmy. W tym celu przyjęta dziś przez KE, Strategia Unii Oszczędnościowo-Inwestycyjnej, ułatwi mobilizację prywatnych oszczędności na bardziej wydajnych rynkach kapitałowych i ukierunkowanie inwestycji na kluczowe sektory gospodarki, takie jak obronność, dla tych, którzy chcą w nie inwestować.
Pełna treść Białej Księgi Obronności Europejskiej dostępna jest tutaj: White Paper for European Defence – Readiness 2030
Komunikat w sprawie dostosowania zwiększonych wydatków na obronę: Communication on Accommodating increased defence expenditure
Rozporządzenie ustanawiające instrument na rzecz działań w zakresie bezpieczeństwa w Europie SAFE: Regulation establishing the Security Action for Europe (SAFE)
Pytania i odpowiedzi na temat Białej Księgę Obronności Europejskiej: Questions and answers on the White Paper for European Defence – Readiness 2030
Pytania i odpowiedzi na temat Planu ReArm Europe/Readiness 2030: Questions and answers on the ReArm Europe Plan/Readiness 2030