SAFE w Polsce – dwie fazy realizacji

Polska weszła w decydującą fazę wykorzystania instrumentu SAFE, podpisując 8 maja 2026 r. umowę z Komisją Europejską jako pierwszy kraj Unii Europejskiej i uzyskując dostęp do finansowania w wysokości około 43,7 mld euro, czyli blisko 190 mld zł. Rząd przedstawia ten program jako największy w historii pakiet inwestycyjny na bezpieczeństwo i armię, a zarazem mechanizm, który ma jednocześnie zwiększyć zdolności bojowe Wojska Polskiego, wesprzeć krajowy przemysł obronny i poprawić bezpieczeństwo wewnętrzne (Umowa SAFE podpisana. MON: To wielki moment dla całej wspólnoty działającej na rzecz pokoju).

Zdjęcie: plut. Wojciech Król/MON

Na dziś obraz programu można uporządkować w dwóch wyraźnych fazach. Pierwsza obejmuje kontrakty krajowe, które mają zostać domknięte do końca maja 2026 r. i które korzystają z krótkiego okna pozwalającego Polsce działać szybciej oraz w dużym stopniu samodzielnie. Druga rozpoczyna się od czerwca i będzie bardziej związana z logiką projektów międzynarodowych, a więc z zakupami wymagającymi szerszej współpracy, wspólnej konfiguracji wymagań i uzgodnienia partnerów.

Najważniejsza informacja polityczno-programowa jest dziś jednoznaczna: do końca maja ma zostać podpisanych 40 nowych umów, a równolegle mają być aneksowane niektóre kontrakty już wcześniej zawarte. Z perspektywy państwa to oznacza próbę maksymalnego wykorzystania krótkiego czasu, w którym można jeszcze szybko zakontraktować zakupy bez konieczności uzgadniania ich w rozbudowanym formacie międzynarodowym.

Rząd podkreśla przy tym, że priorytetem programu jest krajowy przemysł zbrojeniowy i że 89 procent umów ma trafić do polskich firm. Według informacji podanych przy podpisaniu umowy, w realizację programu zaangażowanych ma być 11 981 partnerów na terenie całego kraju, co pokazuje, że SAFE jest przedstawiany nie tylko jako instrument wojskowy, ale też jako impuls przemysłowy i gospodarczy.

W warstwie politycznej komunikat jest więc klarowny: końcówka maja ma służyć przede wszystkim szybkiemu wprowadzeniu do systemu tych zakupów, które można oprzeć na krajowych mocach produkcyjnych albo na modelu, w którym udział polskiego przemysłu jest już przygotowany i możliwy do szybkiego uruchomienia. To ważne także dlatego, że część dużych zakupów lotniczych finansowanych z SAFE ma jednocześnie uwolnić tradycyjne środki budżetowe na inne programy modernizacyjne, które nie muszą już być prowadzone w tym samym mechanizmie.

Dostępne dziś publicznie informacje wskazują, że wśród najbardziej konkretnie komunikowanych programów znajdują się samoloty tankowania powietrznego, samoloty i zdolności transportowe, śmigłowce szkolne oraz system antydronowy. W oficjalnym komunikacie po podpisaniu umowy szef MON wprost wskazał, że siły powietrzne mają zostać wzmocnione samolotami do tankowania w powietrzu i do transportu.

SA-35 / Zdjęcie: Jakub Link-Lenczowski, MILMAG

Najbardziej zaawansowanym technicznie i operacyjnie programem realizowanym w tej fazie jest system antydronowy San. Projekt o wartości około 15 mld złotych netto stanowi najniższą warstwę zintegrowanej obrony przeciwlotniczej Polski. Impulsem do jego przyspieszenia były incydenty naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie bezzałogowce we wrześniu 2025 roku. San jest projektowany jako system wielowarstwowy, łączący sensory radiolokacyjne, systemy walki elektronicznej oraz środki kinetyczne (Program San, czyli pierwszy polski kontrakt w ramach SAFE).

Podstawę struktury systemu stanowi 18 modułów bateryjnych, z których każdy składa się z trzech plutonów ogniowych oraz plutonu wsparcia. Kluczowym elementem San jest wykorzystanie spiralnego rozwoju zdolności, co pozwala na szybkie wdrażanie nowych typów efektorów w miarę ewolucji zagrożeń ze strony przeciwnika.

W obszarze walki naziemnej program SAFE finansuje kluczowe projekty zwiększające mobilność i siłę ognia batalionów zmechanizowanych. Symbolem modernizacji stał się Nowy Bojowy Pływający Wóz Piechoty (NBPWP) Borsuk. Do końca maja 2026 roku planowane jest podpisanie kolejnych umów wykonawczych, które mają przyspieszyć proces zastępowania ponad tysiąca wysłużonych pojazdów BWP-1. Choć pierwsze seryjne egzemplarze trafiły do jednostek już w 2025 roku, to właśnie środki z SAFE mają pozwolić na osiągnięcie pełnej zdolności produkcyjnej w zakładach Huty Stalowa Wola.

NBPWP Borsuk / Zdjęcie: Krzysztof Niedziela/MON

Równolegle realizowany jest program Baobab-K, dotyczący pojazdów minowania narzutowego. System ten, oparty na podwoziu Jelcz 8×8, pozwala na automatyczne tworzenie zapór inżynieryjnych o długości 1800 metrów w czasie krótszym niż 22 minuty. Jest to element kluczowy dla realizacji koncepcji Tarczy Wschód, mającej na celu utrudnienie manewru jednostkom pancernym potencjalnego agresora na wschodniej granicy kraju.

PMN Baobab-K / Zdjęcie: HSW

Faza I programu SAFE obejmuje również istotne wzmocnienie Marynarki Wojennej poprzez zakontraktowanie nowoczesnego okrętu hydrograficznego o kryptonimie Hydrograf. Jednostka ta, o wyporności blisko 3000 ton, będzie pełnić rolę oczu i uszu floty na Bałtyku i Morzu Północnym. Projekt zakłada budowę okrętu jednokadłubowego o autonomiczności 20 dób i zasięgu 5000 mil morskich, zdolnego do operowania w trudnych warunkach hydrometeorologicznych.

Wyposażenie okrętu obejmuje dwugłowicowy system echosondy wielowiązkowej, systemy sonaru holowanego oraz autonomiczne pojazdy podwodne (AUV) i nawodne (ASV). Z perspektywy operacyjnej okręt ten będzie kluczowy dla monitorowania infrastruktury krytycznej, takiej jak rurociągi Baltic Pipe oraz kable energetyczne łączące Polskę ze Skandynawią.

Najbardziej dojrzałym i najczytelniej opisanym programem lotniczym jest zakup samolotów tankowania powietrznego Airbus A330 MRTT. Według dostępnych informacji, w ramach mechanizmu SAFE mają zostać sfinansowane dwa takie samoloty, a kolejne dwa miałyby zostać dokupione później z wykorzystaniem tradycyjnych mechanizmów zakupowych.

A330 MRTT+ / Grafika: Airbus Defence and Space

Znaczenie tego programu jest większe niż sama liczba platform. A330 MRTT zapewnia jednocześnie zdolność tankowania w powietrzu, transport strategiczny personelu i ładunków oraz możliwość realizacji części zadań o znaczeniu państwowym i sojuszniczym. W praktyce byłby to jakościowy skok dla Sił Powietrznych, zwłaszcza w kontekście eksploatacji F-35A Husarz i budowania zdolności do operowania na większej odległości od macierzystych baz.

Istotny jest też termin. Według tych samych informacji dwa samoloty finansowane z SAFE miałyby trafić do Polski do 2030 r., czyli zgodnie z ramami czasowymi tego instrumentu, natomiast pozostałe dwa po tej dacie. To sugeruje, że ten program jest traktowany jako jedno z najbardziej prawdopodobnych i zaawansowanych przedsięwzięć możliwych do osadzenia w obecnej architekturze SAFE.

W oficjalnym przekazie rządowym obok tankowania w powietrzu pojawia się także szerzej rozumiany transport. W obecnie dostępnych źródłach nie ma jeszcze kompletnego, publicznie potwierdzonego katalogu wszystkich platform, które zostaną zakontraktowane w tej części programu, ale logika modernizacyjna wskazuje na dwa kierunki: transport realizowany przez sam A330 MRTT oraz potencjalny zakup odrębnych cięższych samolotów transportowych.

W przestrzeni eksperckiej z tym drugim kierunkiem najczęściej łączony jest Airbus A400M Atlas, choć na dziś w przywołanych źródłach nie ma rządowego potwierdzenia podpisania takiej umowy przez Polskę. Na obecnym etapie najuczciwiej więc opisywać A400M nie jako zamknięty zakup, lecz jako jedną z najbardziej logicznych i najczęściej wskazywanych opcji dla późniejszej, bardziej międzynarodowej części programu.

Drugim bardzo ważnym, a jednocześnie bardziej politycznie i przemysłowo delikatnym programem są śmigłowce szkolne. Według dostępnego opisu program ma być realizowany z udziałem polskiego przemysłu, co zawęża pole do rozwiązań, w których komponent produkcyjny, montażowy, serwisowy albo szkoleniowy da się ulokować w kraju (Chętni w konsultacjach rynkowych w sprawie zakupu 24 śmigłowców szkolnych).

AW109 TrekkerM / Zdjęcie: Grzegorz Sobczak, MILMAG

W publicznej debacie wskazywane są dziś dwa główne warianty. Pierwszy to AW109 TrekkerM oferowany z perspektywą ulokowania linii produkcyjnej w PZL-Świdnik należącym do grupy Leonardo. Wybór ten gwarantowałby niemal 100-procentowy udział polskiego przemysłu w cyklu życia produktu i wsparcie dla lokalnego rynku pracy.

H145M / Zdjęcie: Jakub Link-Lenczowski, MILMAG

Drugi to propozycja Airbus Helicopters i Babcocka oparta na H145M, dla której podpisano listy intencyjne o współpracy z polskimi podmiotami, w tym z Wojskowymi Zakładami Lotniczymi nr 1 w Łodzi. Z punktu widzenia sił zbrojnych ten zakup ma znaczenie nie tylko szkolne. Oznaczałby budowę nowoczesnego systemu szkolenia podstawowego i zaawansowanego dla personelu śmigłowcowego, ale też stworzenie zaplecza symulatorowego, serwisowego i organizacyjnego, które mogłoby wspierać dalsze programy wiropłatowe w kraju. Kluczowi beneficjenci przemysłowi programu SAFE w Polsce.

Od czerwca ciężar programu będzie przesuwał się w stronę projektów, które wpisują się we współpracę międzynarodową niż w szybkie, krajowe kontraktowanie. W praktyce oznacza to, że po domknięciu majowego okna Polska będzie musiała znacznie mocniej myśleć o projektach wspólnych, interoperacyjności, podziale pracy przemysłowej i uzgodnieniu harmonogramów z partnerami.

W tej fazie najbardziej logicznymi kandydatami pozostają właśnie MRTT, szeroko rozumiany transport strategiczny oraz część programu śmigłowców szkolnych, jeśli ostateczny model realizacji będzie wymagał głębszego osadzenia w europejskim łańcuchu dostaw i partnerstwach przemysłowych. Innymi słowy, czerwiec nie musi oznaczać zmiany potrzeb, lecz zmianę sposobu ich realizacji.

W przypadku MRTT najbardziej prawdopodobny byłby model, w którym Polska uruchamia własny zakup, ale osadza go w szerszym środowisku europejskim pod względem wsparcia, szkolenia, łańcucha logistycznego i interoperacyjności. Ponieważ A330 MRTT jest jedyną europejską konstrukcją tej klasy, program ten nadaje się do budowy współpracy z państwami już eksploatującymi ten typ albo rozwijającymi podobne zdolności.

W przypadku transportu strategicznego pole potencjalnej współpracy wydaje się jeszcze szersze, bo ciężki transport lotniczy jest zdolnością kosztowną i mocno zależną od skali użytkowania. Dlatego ewentualny program A400M albo innej platformy tej klasy najłatwiej uzasadnić właśnie jako przedsięwzięcie wielonarodowe, w którym część korzyści wynika z połączonego szkolenia, wspólnej logistyki i większej przewidywalności dostępności floty.

W przypadku śmigłowców szkolnych czerwcowa faza mogłaby służyć nie tyle samemu wyborowi typu, ile domknięciu pełnej architektury programu: podziału prac przemysłowych, systemu szkolenia, zakresu lokalizacji produkcji, zdolności serwisowych i długofalowego modelu utrzymania. To właśnie w tym programie pytanie o udział polskiego przemysłu może okazać się równie ważne jak pytanie o same osiągi techniczne wybranej konstrukcji.

Największą potrzebą w przypadku MRTT będzie szybkie przejście od deklaracji do bardzo precyzyjnej konfiguracji wymagań operacyjnych. Chodzi zwłaszcza o liczbę maszyn w docelowej flocie, zakres zdolności transportowych, pakiet szkoleniowy, zaplecze obsługowe w kraju oraz sposób spięcia nowego systemu z potrzebami F-35 i pozostałych elementów lotnictwa.

W obszarze transportu strategicznego kluczowe będzie rozstrzygnięcie, czy Polska chce rozwijać zdolność przede wszystkim jako pochodną zakupu MRTT, czy również jako osobny ciężki komponent transportowy. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie dla skali wydatków, infrastruktury bazowej, modelu eksploatacji i wyboru partnerów międzynarodowych. W programie śmigłowców szkolnych potrzebne będzie z kolei bardzo jasne określenie priorytetu: czy najważniejsza jest szybkość wdrożenia, maksymalizacja polonizacji, budowa linii produkcyjnej, rozwój centrum serwisowego, czy może stworzenie systemu szkolenia kompatybilnego z szerszą rodziną wiropłatów używanych lub planowanych w Wojsku Polskim. Bez tej hierarchii trudno będzie rzetelnie porównać oferty AW109 TrekkerM i H145M.

Na obecnym etapie równie ważne jak same deklaracje są pytania, na które wciąż nie ma pełnej odpowiedzi publicznej. To właśnie one zadecydują, czy SAFE stanie się wyłącznie dużym impulsem finansowym, czy rzeczywiście przełoży się na spójny i trwały wzrost zdolności.

Po pierwsze, nadal nie wiadomo, jakie dokładnie 40 umów ma zostać podpisanych do końca maja i jaka będzie ich szczegółowa wartość, struktura oraz harmonogram realizacji. Po drugie, nie ma jeszcze publicznie zamkniętej odpowiedzi, które programy lotnicze są już na etapie praktycznie gotowym do podpisu, a które pozostają przede wszystkim w sferze politycznej deklaracji albo prezentacji kierunkowej. Po trzecie, wciąż otwarte pozostaje pytanie o partnerów dla programów międzynarodowych od czerwca, zwłaszcza w obszarze MRTT i potencjalnego transportu strategicznego. Po czwarte, nie jest przesądzone, jaki dokładnie model udziału polskiego przemysłu zostanie ostatecznie przyjęty przy śmigłowcach szkolnych i czy będzie on oznaczał montaż, pełniejszą produkcję, centrum serwisowe, czy głównie komponent szkoleniowo-utrzymaniowy. Po piąte, potrzebne jest doprecyzowanie, w jakim stopniu zakupy finansowane z SAFE rzeczywiście uwolnią środki na inne programy, takie jak dodatkowe samoloty bojowe, ciężki śmigłowiec transportowy czy uzbrojenie dalekiego zasięgu. I wreszcie po szóste, nadal brakuje pełnej publicznej mapy zależności między tym, co ma zostać podpisane jeszcze w maju, a tym, co rząd i wojsko planują przenieść do fazy czerwcowej i późniejszej.

Na dziś można stwierdzić, że Polska osiągnęła polityczny sukces, uzyskując największe wsparcie z instrumentu SAFE i otwierając sobie bardzo szerokie możliwości modernizacyjne. Jednocześnie program jest dopiero na progu najtrudniejszej fazy, bo od deklaracji i uroczystości przechodzi do etapu kontraktacji, wyborów przemysłowych i rozstrzygnięć, które będą miały konsekwencje na lata.

Najbardziej konkretne i publicznie uchwytne kierunki to dziś A330 MRTT, śmigłowce szkolne oraz szerszy komponent transportowy. Największą niewiadomą pozostaje natomiast szczegółowa lista majowych umów, rzeczywisty podział między fazę krajową a międzynarodową oraz ostateczny poziom udziału polskiego przemysłu w projektach lotniczych, które z natury są bardziej zależne od partnerstw zagranicznych.

Źródła:

• Deon24, „Polska podpisała umowę z Komisją Europejską: Miliardy euro na obronność (43,7 mld euro w programie SAFE, pierwsza umowa w UE)”, https://deon24.com/2026/05/10/polska-podpisala-umowe-z-komisja-europejska-miliardy-euro-na-obronnosc/

• Defence24, „SAFE: Jakie nowe samoloty i śmigłowce dla Polski?” (A330 MRTT, możliwe programy lotnicze z SAFE), 26.02.2026, https://defence24.pl/polityka-obronna/safe-jakie-nowe-samoloty-i-smiglowce-dla-polski

• Ministerstwo Finansów/Gov.pl, „Podpisanie umowy pożyczki z instrumentu SAFE” (oficjalny komunikat o podpisaniu umowy na 43,7 mld euro, Polska jako pierwszy beneficjent), 8.05.2026, https://www.gov.pl/web/finanse/podpisanie-umowy-pozyczki-z-instrumentu-safe

• Polska Agencja Prasowa, „KE zatwierdziła umowę z programu SAFE dla Polski” (zatwierdzenie umowy SAFE przez Komisję Europejską, kwota 43,7 mld euro, pierwsza umowa w UE), 4.05.2026, https://www.pap.pl/aktualnosci/ke-zatwierdzila-umowe-z-safe-dla-polski

• DziennikZbrojny.pl, „Zakres polskiego wniosku o pozyskanie środków z instrumentu SAFE” (podział 43,7 mld euro na kategorie: artyleria, OPL, transport strategiczny, amunicja itd.), 26.02.2026, https://dziennikzbrojny.pl/artykuly/art,9,40,12257,inne,wydarzenia,zakres-polskiego-wniosku-o-pozyskanie-srodkow-z-instrumentu-safe

• Defence24, „Lotnicze zakupy z SAFE. Szansa czy zagrożenie?” (komentarz nt. dwóch MRTT finansowanych z SAFE, dwóch kolejnych poza SAFE, roli śmigłowca szkolnego i ryzyk kontraktacyjnych), 12.02.2026, https://defence24.pl/polityka-obronna/lotnicze-zakupy-z-safe-szansa-czy-zagrozenie-komentarz

• PortalObronny/Interia, „Tankowce powietrzne z SAFE. Polska pozyska zdolność do tankowania w powietrzu” (deklaracje pełnomocniczki rządu ds. SAFE, wskazanie A330 MRTT jako naturalnej opcji), 3.02.2026, https://portalobronny.se.pl/lotnictwo/tankowce-powietrzne-z-safe-polska-pozyska-zdolnosc-do-tankowania-w-powietrzu-aa-jyrb-qhyJ-RBtb.html

• tek.info.pl, „Program SAN. Najniższa warstwa obrony powietrznej i test zdolności polskiego przemysłu”, https://tek.info.pl/article/5138/program_san_najnizsza_warstwa_obrony_powietrznej_i_test_zdolnosci_polskiego_przemyslu

• DI mobile, „Polska buduje system antydronowy – 15 mld zł na SAN”, https://di.com.pl/polska-buduje-system-antydronowy-15-mld-zl-na-san-72253

• Druga umowa i eksport BWP Borsuk. Mamy nowe informacje – Defence24, https://defence24.pl/przemysl/druga-umowa-i-eksport-bwp-borsuk-mamy-nowe-informacje

• Pojazd minowania narzutowego BAOBAB-K – Huta Stalowa Wola S.A., https://www.hsw.pl/produkty/pojazd-minowania-narzutowego-baobab-k/

• „Tarcza Wschód” – plany na 2026 rok – Polska Zbrojna, https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/45606?t=-Tarcza-Wschod-plany-na-2026-rok

• Marynarka Wojenna chce nowy okręt hydrograficzny. Ruszają wstępne konsultacje rynkowe, https://www.gospodarkamorska.pl/marynarka-wojenna-chce-nowy-okret-hydrograficzny-ruszaja-wstepne-konsultacje-rynkowe-78841