W środę, 30 września 2026, Ministerstwo Obrony Łotwy poinformowało, że podpisało trójstronną umowę o wartości setek mln EUR z rządem Słowacji i czeską spółką Tatra Defense Systems (TDS; z holdingu Czechoslovak Group, CSG) na dostawy 155-mm haubic kołowych Morana 8×8 i wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych niewymienionego z nazwy typu. Zakup jest finansowany ze środków pożyczkowych Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy SAFE (Security Action for Europe). Wybór haubicy Morana został zatwierdzony 15 września.
Prototyp haubicy Morana podczas światowej premiery na targach Eurosatory 2022 / Zdjęcie: Jakub Link-Lenczowski, MILMAG
Jak podkreślono, zastosowanie platformy pojazdów Tatra Force 8×8 zapewni Narodowym Siłom Zbrojnym znaczące korzyści w zakresie logistyki, konserwacji, szkoleń i długoterminowego wsparcia cyklu życia. Jeśli chodzi o wieloprowadnicową wyrzutnię rakietową na podwoziu Tatra to w grę mogą wchodzić dwa modele w ofercie spółek holdingu CSG: RM-70 Vampire lub Vampire 4D, czyli zmodernizowana 40-prowadnicowa wyrzutnia 122 mm albo lżejsza BM-21 MT na podwoziu 4×4. Uzupełnią one sześć amerykańskich wyrzutni M142 HIMARS.
Ważnym warunkiem współpracy jest stopniowa lokalizacja produkcji na Łotwie. Planuje się, że część sprzętu będzie produkowana i montowana na Łotwie, a będzie wspierana przez firmy czeskie i słowackie.
Zakup nowej artylerii i systemów wsparcia stanowi ważny krok w rozwoju potencjału łotewskich sił zbrojnych. Zaangażowanie lokalnego przemysłu w realizację tego projektu jest dla nas również bardzo ważne. Naszym celem jest nie tylko zakup nowoczesnego sprzętu wojskowego, ale także rozwój lokalnego potencjału produkcyjnego, serwisowego i technologicznego, co będzie sprzyjać długoterminowej odporności i bezpieczeństwu Łotwy – podkreśla minister obrony Łotwy Raivis Melnis.
Projekt ten potwierdza, że współpraca między krajami europejskimi a ich przemysłem obronnym może zapewnić naszym siłom zbrojnym nowoczesne możliwości, wzmacniając jednocześnie europejską bazę przemysłu obronnego. Słowacki przemysł zbrojeniowy odegra ważną rolę w tym projekcie, dostarczając technologicznie niezbędne komponenty do systemów. Cieszę się, że stworzone ramy mogą promować szerszą współpracę z naszymi partnerami i przyczynić się do wzmocnienia europejskich zdolności obronnych – powiedział wicepremier i minister obrony Słowacji Robert Kaliňák.
Projekt dla Łotwy pokazuje, jak współpraca europejskich przedsiębiorstw zbrojeniowych może przyczynić się do szybkiego wzmocnienia potencjału państw członkowskich NATO i Unii Europejskiej. Łączy on potencjał technologiczny i produkcyjny czeskiego i słowackiego przemysłu obronnego z szerokim zaangażowaniem partnerów łotewskich. Dla CSG ważne jest również, aby nie chodziło tylko o dostarczanie sprzętu, ale o nawiązanie długoterminowego partnerstwa przemysłowego. Celem jest zbudowanie na Łotwie zdolności produkcyjnych i serwisowych, które będą wspierać dostarczany sprzęt przez cały jego cykl życia – powiedział Jan Marinov, dyrektor generalny działu Systemów Obronnych CSG.
Przypomnijmy, że 15 września br. na posiedzeniu łotewska Rada Ministrów autoryzowała Ministerstwo Obrony do wyboru oferty spółki Excalibur Army z haubicą Morana, odrzucając kontrpropozycję BAE Systems Bofors AB z Archer po ocenie kosztów ofert, warunków dostawy, możliwości operacyjnych i zaangażowania lokalnego przemysłu w zamówienie.
Choć komunikat tego nie precyzuje, wcześniej wiadomo było, że Łotwa jest zainteresowana zakupem 18 nowych haubic kołowych. Obecnie, Wojska Lądowe Łotwy (Sauszemes spēki) dysponują w ramach jednostki artyleryjskiej (Artilērijas divizions) 47 gąsienicowymi haubicami 155 mm/L39 M109A5Ö, odkupionymi od Austrii w dwóch transzach: w kwietniu 2017 odkupiono 35 dział, 10 wozów dowodzenia Rechenstellenpanzer M109 oraz 2 wozy szkolenia kierowców, a w 2021 odkupiono 18 dodatkowych dział, zwiększając łączną liczbę do 53 egzemplarzy. 16 sierpnia 2022 ogłoszono przekazanie 6 haubic do Ukrainy.
Morana
Prace koncepcyjne na haubicą samobieżną Morana rozpoczęły się na początku lat 2010. Prototyp zaprezentowano na paryskich targach Eurosatory 2022. Została posadowiona na podwoziu ciężarowym Tatra Force 8×8 od spółki Tatra Trucks (także część CSG), napędzanym silnikiem wysokoprężnym o mocy 600 KM, który rozpędza ponad 29-tonowy pojazd do prędkości maksymalnej ok 90 km/h na drodze utwardzonej. Otrzymała opancerzoną kabinę Puma i stanowi kompromis pomiędzy rodzimą haubicą DITA, a francuską CAESAR na czeskim podwoziu Tatra T815-7T3RC1 8×8, wybraną przez czeskie siły zbrojne.
Otrzymała działo natowskiego kalibru 155 mm z lufą o długości 52 kalibrów. Pozwala to na rażenie celów na odległość co najmniej 41 km. Wieża z uzbrojeniem jest zamontowana na okrągłej podstawie w tylnej części podwozia, a jednostka napędowa znajduje się za kabiną załogi. Zapas amunicji to 45 naboi, a szybkostrzelność 6 strzałów/minutę. Morana łączy w ten sposób zalety lekkich kołowych samobieżnych systemów artyleryjskich kategorii TMG (Truck Mounted Gun) oraz ciężkich systemów artyleryjskich na podwoziu gąsienicowym.
Haubica wyposażona została w pełny automat, a działo może strzelać w sposób zautomatyzowany. Standardowa załoga składa się z kierowcy, dowódcy i operatora uzbrojenia, którzy znajdują się w opancerzonej czterodrzwiowej kabinie produkowanej przez Excalibur Army. Wieża z uzbrojeniem głównym jest w pełni sterowana przez załogę bezpośrednio z kabiny, bez konieczności opuszczania niej. Załoga jest więc stale chroniona podczas jazdy, jak i podczas strzelania. Haubica jest również wyposażona w zdalnie sterowaną stację uzbrojenia z zaawansowanym wyposażeniem sensorycznym i karabinem maszynowym 12,7 mm do samoobrony.
6 marca 2024 informowano, że prototyp przeszedł testy polowe pod nadzorem Wojskowego Instytutu Technicznego VTÚ (Vojenský technický ústav) z Pragi. Próby przeprowadziło laboratorium nr 2452 na poligonie w rejonie miejscowości Vyškov.
Latvijas Aizsardzības ministrija, Slovākijas valdība un Čehijas aizsardzības rūpniecības uzņēmums “TATRA DEFENCE SYSTEMS” šodien parakstīja trīspusēju līgumu par 155 mm artilērijas sistēmu #Morana piegādi @Latvijas_armija.
Izmantojot ES “SAFE” instrumenta finansējumu, šis… pic.twitter.com/qsziKNncnb
— Aizsardzības ministrija 🇱🇻 (@AizsardzibasMin) September 30, 2026
We will participate in a major modernisation project for the Latvian Armed Forces.
Together with our Czech, Slovak and Latvian partners, we will supply Morana 155 mm howitzers and multiple-launch rocket systems.
Our company Tatra Defence Systems will serve as prime contractor,… pic.twitter.com/1PjrdSo6Fn
— CSG (@CSG_global) September 30, 2026