W piątek, 26 września 2025, w indyjskiej bazie lotniczej Chandigarh w stanie Hariana, z udziałem ministra obrony Indii Rajnatha Singha i dowództwa Sił Powietrznych (Bhāratīya Vāyu Senā) odbyła się uroczystość wycofania ze służby ostatnich sześciu zmodernizowanych samolotów myśliwskich MiG-21 Bison i MiG-21U/UM z 23. Eskadry Panthers. Uroczystość zakończyła łącznie 62-letnią służbę rodziny słynnych myśliwskich Ołówków, które były niejako synonimem indyjskiego lotnictwa bojowego.
Zdjęcia: Ministerstwo Obrony Indii
Od decydującej roli w wojnie w 1971 po obecność w konflikcie w Kargil, nalot na Balakot i operację Sindur, MiG-21 udowodniły swoją wartość na wielu teatrach konfliktów. MiG-21 wyróżniał się jako samolot przechwytujący, platforma szturmowa, samolot obrony powietrznej i samolot szkoleniowy na pierwszej linii frontu. Na całym świecie zbudowano ponad 11 500 samolotów MiG-21, z czego około 850 służyło w Indiach, co świadczy o jego popularności, wiarygodności i wielowymiarowych możliwościach. MiG-21 nauczył nas, aby nigdy nie bać się zmian, ale przyjmować je z pewnością siebie. Obecnie indyjski ekosystem obronny działa wspólnie, aby rozwijać to dziedzictwo – powiedział podczas uroczystości minister obrony Indii.
Dziedzictwo MiG-21 będzie żywe w indyjskim pościgu za samowystarczalnością w obronie narodowej. Samolot symbolizuje ciągłość odwagi, dyscypliny i patriotyzmu, które zainspirują rozwój rodzimych platform, takich jak LCA Tejas i nadchodzący AMCA (Advanced Medium Combat Aircraft) – dodał.
Podczas uroczystości dwa samoloty MiG-21 Bison wykonały pożegnalny lot pokazowy nad bazą lotniczą, a wczorajsze wydarzenie poprzedziło kilka lotów w innych częściach kraju.
Wycofanie MiG-21 Bison zapowiadano od 2019, ale jeszcze bez wskazania następcy. Ale wówczas rozpoczęto stopniowe wycofywanie kolejnych najstarszych egzemplarzy, których liczba spadła od marca 2020 z 244 do 128 egzemplarzy w 2023. Od stycznia 2021 do maja 2023 rozbiło się siedem z nich, w związku z czym flota została uziemiona, a 8 października 2023 ogłoszono formalne zaprzestanie lotów operacyjnych około 50 pozostających samolotów z 3. Eskadry Cobras w bazie lotniczej Nal/Bikaner, 4. Eskadry Oorials w bazie Uttarlai i 23. Eskadry Panthers w bazie Suratgarh (choć te miały miejsce jeszcze w tym roku podczas wspomnianej operacji Sindur – przyp. red.) i plan wycofania ostatnich egzemplarzy na początku 2025.
W międzyczasie ogłoszono, że następcami będą lekkie samoloty wielozadaniowe Tejas LCA Mk 1A, których zamówiono łącznie dotąd 180 egzemplarzy (w styczniu 2021 – 83 egzemplarze oraz w sierpniu br. kolejne 97 egzemplarzy).
MiG-21 w Indiach
W 1961 Indie zdecydowały się na zakup radzieckich MiG-21FL/PF. Samoloty wprowadzono do służby w 1964, a dwa lata później rozpoczęto produkcję na licencji jako Typ 77 w zakładach Nasik, należących do Hindustan Aeronautics Limited (HAL) w pobliżu Bombaju. Samoloty miały pełnić początkowo 30-letnią służbę, ale wycofano je 11 grudnia 2013, po 49 latach. W 1971 zakłady HAL rozpoczęły produkcję zmodernizowanej wersji MiG-21M jako Typ 88. Samoloty w liczbie 158 dostarczono odbiorcy w latach 1973-1981. Wycofano je w 2015.
Ostatnim wariantem produkowanym w Indiach był MiG-21bis wraz z dwumiejscowymi MiG-21U/UM. W latach 1977-1984 wyprodukowano 295 z nich. Po serii katastrof z ich udziałem w latach 1990. zdecydowano się na zmodernizowanie do standardu MiG-21 Bison. Łącznie wszystkich wersji MiG-21 dostarczono dla Bhartiya Vāyu Senā w liczbie około 1200 egzemplarzy (z czego 946 wyprodukowano na licencji). Prawie 500 z nich utracono w wyniku katastrof. W szczytowym okresie samoloty służyły w 28 eskadrach liniowych i 4 szkolnych.
MiG-21 Bison otrzymał radar Fazostron Kopio. Jest w stanie jednocześnie śledzić 8 celów powietrznych i atakować 2 z nich za pomocą półaktywnie kierowanego radarem rakietowego pocisku klasy powietrze-powietrze Wympieł R-27. Według źródeł rosyjskich wariant ten miałby odpowiadać wczesnej wersji F-16A/B Block 15. Indie zmodernizowały dodatkowo awionikę, dzięki czemu piloci otrzymali celownik nahełmowy i możliwość używania pocisków rakietowych, takich jak Wympieł R-73.
MiG-21 na świecie
Floty Ołówków kurczą się również na świecie, zwłaszcza, że Indie po rozpadzie ZSRR, były ich największym użytkownikiem. W latach 2021-2024 ostatnie trzy państwa europejskie wycofały swoje samoloty: Serbia (21 maja 2021), Rumunia (15 maja 2023) i Chorwacja (1 grudnia 2024).
Na świecie pozostają one jeszcze w służbie w Angoli, Azerbejdżanie (który zamówił ostatnio JF-17), Kubie, Gwinei, Libii, Mali, Mozambiku, Korei Północnej, Sudanie, Syrii, Ugandzie i Jemenie.
