W środę, 25 czerwca 2025, o godz. 2.31 czasu EDT (8.31 czasu polskiego) z kompleksu startowego LC-39A w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie wystartowała rakieta nośna SpaceX Falcon 9 Block 5 z kapsułą załogową Crew Dragon C213 w ramach prywatnej misji Axiom Mission 4 (Ax-4). Na jej pokładzie znaleźli się: dowódca Peggy Whitson z USA, pilot Shubhanshu Shukla z Indii, specjalista lotu dr Sławosz Uznański-Wiśniewski oraz specjalista lotu Tibor Kapu z Węgier.
Zdjęcia: SpaceX
Lot odbył się bez problemów. Po odrzuceniu dwóch stopni nośnych załoga misji Ax-4 zwróciła się do wszystkich oglądających lot na żywo. Nasz rodak powiedział:
Drodzy Polki i Polacy. Dziś robimy ogromny krok w stronę przyszłości technologicznej Polski. Polski opartej na nauce, wiedzy i wizji. Niech ta misja będzie początkiem epoki, w której nasza odwaga i nieustępliwość kształtują nowoczesną Polskę. Dla nas i dla przyszłych pokoleń. Kosmos zawsze jednoczył ludzi. Zabieram dziś z Ziemi cząstkę każdego z Was, Waszej siły, Waszej nadziei, Waszego zaufania. W Kosmosie nie jestem sam. Reprezentuję Nas wszystkich. Z całego serca dziękuję Wam za zaufanie. Kosmos dla wszystkich. Space for everyone.
Zdjęcie: Mark A. Garcia, NASA
Najważniejsze informacje o misji:
- Start był kilkukrotnie przekładany z powodu problemów technicznych, takich jak wyciek ciekłego tlenu w rakiecie Falcon 9 oraz wyciek w module Zwiezda na ISS.
- Crew Dragon C213 jest ostatnim statkiem z serii Crew Dragon.
- Międzynarodowa załoga planuje spędzić na ISS do 14 dni, przeprowadzając badania naukowe, działania edukacyjne i komercyjne.
- Peggy Whitson to była astronautka NASA, rekordzistka pod względem czasu spędzonego w kosmosie (675 dni po misji Ax-2), obecnie dyrektor ds. lotów załogowych w Axiom Space.
- Shubhanshu Shukla to astronauta Indyjskiej Organizacji Badań Kosmicznych (ISRO), drugi Hindus w kosmosie i pierwszy, który odwiedzi ISS. Realizuje misję w ramach programu Gaganyaan, choć pozostaje misją komercyjną.
- Sławosz Uznański-Wiśniewski to astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), drugi Polak w kosmosie od 1978, po Mirosławie Hermaszewskim. Polska misja Ignis obejmuje eksperymenty w dziedzinie technologii i nauk przyrodniczych w module Columbus (Ignis – pierwsza polska misja na Międzynarodową Stację Kosmiczną).
- Tibor Kapu to reprezentant Węgierskiego Biura Kosmicznego, drugi węgierski astronauta od 1980, wybrany w ramach programu HUNOR (HUNgarian to ORbit), który jest niezależny od ESA, zainicjowany w 2021 z budżetem 99 milionów USD. Tibor Kapu został wybrany spośród 247 kandydatów.
- W ramach projektu Bonus Food, nasz rodak zabrał w kosmos specjalnie przygotowane dania kieleckiej firmy Lyofood (Projekt Bonus Food: Dania kieleckiej firmy Lyofood lecą w kosmos).
- Wraz z polskimi eksperymentami, mija Ax-4 obejmuje łącznie ponad 60 eksperymentów z 31 krajów, w tym także USA, Indii, Węgier, Arabii Saudyjskiej, Brazylii i Nigerii. Wśród nich z dziedzin biologii molekularnej, fizjologii, botaniki i interakcji człowieka z technologią w mikrograwitacji oraz jej wpływu na zdrowie (np. badania nad cukrzycą, rakiem, komórkami macierzystymi, przepływem krwi) czy badania kolizji mas w przestrzeni i właściwości wahadła w kosmosie.
- Załoga przeprowadzi działania edukacyjne, takie jak łączność radiowa z uczniami (ISS Ham Radio) oraz demonstracje technologii, np. urządzeń do monitorowania zdrowia astronautów.
Udział Polaka w tej misji to wynik podpisanej pomiędzy Ministerstwem Rozwoju i Technologii a ESA umowy na przygotowanie i przeprowadzenie polskiej misji technologicznej na ISS. Po stronie Polski w przygotowanie misji była również zaangażowana Polska Agencja Kosmiczna (POLSA), jako agencja wykonawcza MRiT. Program misji będzie przede wszystkim skupiony wokół eksperymentów opracowanych przez przedstawicieli polskiego sektora kosmicznego, pod kierunkiem ESA. Wstępna lista 18 eksperymentów została zatwierdzona 30 października 2023.
Przypomnijmy, że 23 listopada 2022, podczas ostatniego dnia posiedzenia Rady Europejskiej Agencji Kosmicznej ESA (European Space Agency) na szczeblu ministrów wybrano polskiego naukowca dr. Sławosza Uznańskiego jako rezerwowego astronautę ESA.
Grafika: Axiom Space
28 czerwca 2023, Centrum GovTech, czyli międzyresortowy zespół w Kancelarii Premiera RP do spraw innowacji i cyfryzacji, informowało w mediach społecznościowych, że dr Uznański, jako drugi Polak w historii poleci w kosmos, ale później informacja ta została zdementowana i podkreślono, że negocjacje z ESA nadal trwają. Jednak 27 lipca 2023 podczas obrad sejmowej Komisji Finansów Publicznych pojawiła się opinia dotycząca przeznaczenia rezerwy budżetowej na lot Polaka na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Ministerstwo Gospodarki ma łącznie przeznaczyć 292,5 mln zł na misję technologiczno-naukową ESA z udziałem polskiego astronauty na Międzynarodową Stację Kosmiczną.
2 sierpnia 2024 Polska Agencja Kosmiczna POLSA informowała, że dr Sławosz Uznański rozpoczął praktyczne szkolenie przygotowujące go do misji Axiom-4.