Wszechstronny H145M ze Straży Granicznej Republiki Litewskiej

Na początku maja w Warszawie gościła załoga śmigłowca Airbus Helicopters H145M należącego do Straży Granicznej Republiki Litewskiej (Valstybės Sienos Apsaugos Tarnyba – VSAT) wraz ze swoim wiropłatem. Wizyta była okazją do zapoznania się ze specyfiką zastosowania tego śmigłowca w służbach litewskich. Okazuje się, że nasi sąsiedzi prawie w pełni wykorzystują możliwości jakie daje ten wiropłat. Przy jego pomocy realizują bardzo szeroki wachlarz misji (Litewska Straż Graniczna odebrała pierwszy śmigłowiec Airbus H145).

Z racji ograniczonych możliwości, służby litewskie starają się wykorzystywać do maksimum możliwości posiadanego sprzętu. Dobrym przykładem jest właśnie H145M litewskich pograniczników. Wyposażenie śmigłowca obejmuje wiele elementów umożliwiających wykonywanie bardzo różnorodnych misji wykraczających poza standardowe działania VSAT.

Śmigłowiec H145M należący do Valstybės Sienos Apsaugos Tarnyba (Straży Granicznej Republiki Litewskiej)

Straż Graniczna Republiki Litewskiej ma trzy H145M w najnowszej wersji z fenestronem i nowym wirnikiem nośnym oraz jeden w nieco starszy, z tradycyjnym śmigłem ogonowym. Głównym zadaniem jakie mają wypełniać H145M jest oczywiście patrolowanie granic państwowych. W tym celu każdy śmigłowiec jest wyposażony w głowicę FLIR zamontowane pod przednią częścią kadłuba, pozwalającą na prowadzenie obserwacji o każdej porze doby i w różnych warunkach pogodowych. Dodatkowe wyposażenie obejmuje także reflektor szperacz zamontowany na lewym podwoziu. Do tego dochodzi megafon umożliwiający jednokierunkowa łączność z osobami na ziemi (np. wydawanie poleceń osobom nielegalnie przekraczającym granicę).

Śmigłowce H145M litewskiej straży granicznej pełnią jednak znacznie więcej funkcji. Jedną z nich jest przewóz VIP-ów. Z ciekawszych zadań jakie te śmigłowce wykonują, są loty spektrometryczne wykonywane w celu pomiaru promieniowania gamma. Wykonuje się je w rejonie elektrowni atomowej koło Ignalina, która jest obecnie w fazie likwidacji. W kabinie ładunkowej montuje się wówczas spektrometry służące do pomiarów promieniowania. Innym nietypowym zadaniem dla śmigłowców straży granicznej są transporty organów do przeszczepów.

Drzwi w tylnej części kadłuba umożliwiają łatwy dostęp do tylnej części kabiny ładunkowej śmigłowca

Litewscy pogranicznicy wykorzystują swoje śmigłowce H145M również do misji ratunkowych. Prowadzone są misje SAR zarówno nad morzem jak i nad lądem. W tych zadaniach nieoceniona jest głowica FLIR. Śmigłowiec może też być wyposażony w linę do szybkiego zjazdu i wciągarkę.

Jak podkreślają litewscy piloci, ich zadanie ogranicza się głównie do poszukiwania zaginionych, rozbitków lub poszkodowanych w wypadkach. Nie niosą oni pomocy poszkodowanym. Ograniczeniem nie są jednak możliwości śmigłowca a fakt, że w załogach śmigłowców VSAT nie ma ratowników medycznych, poszkodowanemu podjętemu przez śmigłowiec nie miałby kto udzielić pomocy medycznej.

Do przenoszenia ładunków zewnętrznych pod kadłubem śmigłowca H145M montowana jest specjalna belka

Do zadań związanych z patrolowaniem śmigłowiec H145M może być wyposażony w dodatkowy zbiornik paliwa umieszczony w kabinie ładunkowej. Zbiornik wstawia się przez drzwi w tylnej części kadłuba. Dodatkowa ilość paliwa pozwala na wydłużenie czasu trwania lotu o godzinę.

H145M może przenosić ładunki na zaczepie zewnętrznym. W tym celu pod kadłubem umieszcza się specjalną dodatkową belkę do której mocowany jest zaczep. System ten lotnicy z VSAT wykorzystują m.in. do podwieszenia tzw. bambi bucket – elastycznego zbiornika na wodę do gaszenia pożarów. Litewscy pogranicznicy wykonują bowiem również zadania gaszenia pożarów.

Dodatkowe wyposażenie zwiększające uniwersalność śmigłowca. Dodatkowy zbiornik paliwa do zamontowania w kabinie ładunkowej oraz elastyczny zbiornik na wodę do gaszenia pożarów (tzw. bambi bucket)

Litewskie H145M służą również do wsparcia działań utrzymania porządku publicznego. Oprócz patrolowania wyznaczonych obszarów, śmigłowce są też wykorzystywane do transportu operatorów jednostek specjalnych. Mowa tu zarówno o funkcjonariuszach sił porządkowych jak i operatorach jednostek wojskowych. W tym celu przydatnym wyposażeniem jest lina szybkiego zjazdu do desantowania ze śmigłowca. Ponieważ różne formacje działają w zespołach różnej wielkości, desant zazwyczaj liczy od czterech do sześciu żołnierzy lub funkcjonariuszy.

Desant z wykorzystaniem liny szybkiego zjazdu

Litewskie H145M mają także możliwość przenoszenia uzbrojenia na podwieszeniach zewnętrznych. Montuje się je po bokach kadłuba. Śmigłowce tego typu mogą być uzbrojone w pociski kierowane powietrze-ziemia, pociski rakietowe naprowadzane laserowo lub pociski do zwalczania celów powietrznych. Można także zamontować zasobniki z karabinami maszynowymi kal. 12,7 mm, lub działka kal. 20 mm, a także zasobniki z niekierowanymi rakietami kal 68/70 mm. Jak twierdzą mechanicy obsługujący śmigłowce VSAT, montaż węzłów uzbrojenia zajmuje ok, jedną godzinę.

Piloci podkreślają zalety śmigłowca H145M, w tym wiele przydatnych funkcji automatycznego systemu pilotażu. Ułatwia on pilotom wiele standardowych faz lotu automatyzując pewne zadania jak np. wykonanie zawisu podczas lotu. Piloci podkreślają także intuicyjny system zobrazowania danych z wykorzystaniem wielofunkcyjnych wyświetlaczy ciekłokrystalicznych. Parametry lotu są prezentowane w taki sposób, że pilot np. nie musi kontrolować na bieżąco szczegółowych wartości parametrów pracy silnika, czy układu transmisji. Dane są podawane w kolorach odpowiadających zakresom pracy podzespołów śmigłowca.

Naszywka noszona przez personel latający Straży Granicznej Republiki Litewskiej

W zależności od złożoności zadań VSAT wykonuje loty w załodze z jednym lub dwoma pilotami. W normalnych lotach H145M może swobodnie wykonywac loty z jednym pilotem w załodze, nawet według procedur IFR (loty bez widoczności ziemi). Jednak ze względu na duże skomplikowanie działań w misjach, gdy piloci muszą zajmować się nie tylko samym pilotowaniem śmigłowca, ale także współdziałać z komponentem naziemnym misji, w skład załogi wchodzi dwóch pilotów.

Kabina pilotów śmigłowca H145M wyposażona w wielofunkcyjne monitory ciekłokrystaliczne / Zdjęcia: Grzegorz Sobczak, MILMAG

Wizyta litewskiego H145M nie była przypadkowa. Airbus Helicopters oferuje ten śmigłowiec dla kilku potencjalnych użytkowników w naszym kraju. Siły Powietrzne poszukują systemu szkolenia pilotów śmigłowców – docelowo m.in. dla AH-64E Apache/Guardian. Jedną z dostępnych opcji jest właśnie H145M w zestawieniu z symulatorami produkowanymi przez CAE oraz systemem szkolenia dostarczanym przez brytyjskiego Babcocka. Również nasza Straż Graniczna rozważa zakup nowych śmigłowców, które miałyby zastąpić Kanie i Sokoły oraz uzupełnić eksploatowane obecnie H135. Jeśli chodzi o cywilnych użytkowników, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe także rozważa możliwość pozyskania nieco większych śmigłowców niż wykorzystywane obecnie EC135.