W czwartek, 13 marca 2025, Ministerstwo Obrony Republiki Czeskiej poinformowało o testach elementów pierwszej baterii mobilnego systemu obrony powietrznej krótkiego zasięgu SPYDER (Surface-to-air PYthon and DERby), produkcji izraelskiej spółki Rafael Advanced Defense Systems, który będzie następcą poradzieckich zestawów 2K12 Kub (w kodzie DIA/NATO: SA-6 Gainful).
Zdjęcia: Ministerstwo Obrony Republiki Czeskiej
Jak czytamy w komunikacie prasowym, po zakończeniu testów pierwsza bateria zostanie dostarczona wojsku, podczas gdy trwa produkcja drugiej baterii systemu SPYDER. Z łącznie czterech zamówionych 27 września 2021 za równowartość 13,69 mld CZK (wówczas 2,47 mld zł), które wejdą na uzbrojenie 251. Oddziału Rakiet Przeciwlotniczych ze Strakonic w kraju południowoczeskim, wchodzącego w skład 25. Pułku Rakiet Przeciwlotniczych. Każda bateria będzie złożona z radaru, czterech wyrzutni na podwoziu Tatra, pojazdu transportowo-załadowczego na podwoziu Tatra oraz systemu dowodzenia i kontroli ognia. W skład zestawu wejdzie również sprzęt do obsługi i konserwacji systemu, w tym części zamienne.
Przeciwlotniczy system rakietowy SPYDER ma większy zasięg, jest celniejszy, dzięki czemu będziemy mogli ostrzeliwać większą liczbę celów powietrznych. Jednocześnie posiada różne typy pocisków, zarówno pod względem zasięgu, jak i sposobu naprowadzania na cel – powiedział pułkownik Jaroslav Daverný z Wydziału Rozwoju Sił Ministerstwa Obrony, podkreślając, że czescy żołnierze będą mieli do dyspozycji wszystkie typy pocisków, które producent oferuje w swoim portfolio.
System SPYDER używa pocisków ziemia-powietrze: naprowadzanych termolokacyjnie w dwóch zakresach Python-5 oraz naprowadzanych aktywnie radiolokacyjnie dalekiego zasięgu I-Derby i I-Derby ER (o zasięgu 100 km). Warianty SPYDER-SR i SPYDER-ER mogą wystrzeliwać pociski pod kątem w pełnej sferze (360°), zapewniając szybką reakcję i mają zdolności działania w trybie przechwycenia celu przed odpaleniem (Lock On Before Launch) / przechwycenia celu po odpaleniu (Lock on After Launch), jednocześnie zwiększając zasięg promienia obrony do 40 km. Wystrzeliwane pionowo pociski SPYDER-MR i SPYDER-LR mogą przechwytywać cele średniego i dalekiego, jednocześnie zwiększając zasięg promienia obrony do 80 km (Rafael SPYDER z możliwością zwalczania rakiet balistycznych, Rafael przeprowadził udany test najnowszego systemu SPYDER).
Udział czeskiego przemysłu: >30%
Głównym dostawcą systemu jest izraelska spółka Rafael Advanced Defense Systems, a partnerami są kompania Retia z Pardubic oraz państwowy Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia i Amunicji (Vojenský technický ústav výzbroje a munice, VTÚVM) ze Slavičína. W produkcję zaangażowanych jest również szereg innych czeskich firm, łączny udział czeskiego przemysłu wynosi ponad 30%, dzięki czemu elementy systemu są produkowane jednocześnie w Czechach i za granicą.
Każdy pojazd i jego zabudowa muszą zostać sprawdzone przez producenta, zarówno pod względem wyposażenia, jak i funkcjonalności. Producent jest również zobowiązany do przeprowadzenia kontroli produktu przez państwowe organy ds. zapewniania jakości Ministerstwa Obrony — wyjaśnił pułkownik Daverný.
Elementy wyprodukowane w Izraelu podlegają kontroli przez lokalne władze. „Ministerstwo Obrony prowadzi również profesjonalny nadzór techniczny i wydaje pozwolenia na eksploatację komponentów elektrycznych, hydraulicznych i ciśnieniowych. Na koniec kładzie się nacisk na zapewnienie, że system spełnia wszystkie wymagania w zakresie norm bezpieczeństwa i higieny pracy — dodał pułkownik Daverný.
Według niego testy fabryczne to złożony proces, który jest również czasochłonny. Dużo czasu poświęcimy testom pojazdów, aby uzyskać pozwolenie na poruszanie się po drogach i testom kompatybilności elektromagnetycznej. Testowanie jednego pojazdu z zabudową zajmuje 10 dni roboczych. Testy wszystkich dziewięciu elementów, które składają się na jedną baterię SPYDER, zajmą łącznie 90 dni – wyjaśnił pułkownik Daverný.
Producent planuje zakończyć fabryczne testy pierwszej baterii SPYDER w tym roku. Następnie nastąpi weryfikacja podsystemów łączności i przesyłu danych, zarówno w obrębie baterii, jak i do nadrzędnych i podrzędnych systemów informatycznych. Równolegle zostaną przeprowadzone testy bezpieczeństwa, aby system mógł zostać certyfikowany pod kątem wymaganego poziomu tajności – dodał pułkownik Daverný.
Przyszli użytkownicy, czyli żołnierze z jednostki Strakonice, stopniowo zaczynają zapoznawać się z technologią. Główne zadanie czeka ich pod koniec tego roku, kiedy wezmą udział w testach wojskowych, poprzedzających wprowadzenie jakiegokolwiek nowego sprzętu na uzbrojenie Armii Republiki Czeskiej – dodał pułkownik Jaroslav Daverný.
Co istotne, ze systemem SPYDER-MR/LR będą w pełni kompatybilne trójwspółrzędne radary wielozadaniowe IAI Elta EL/M-2084 MMR, na które Czesi zdecydowali się 5 grudnia 2019 w ramach programu 3D Medium Air Defence Radars (3D MADR). Koszt zakupu ośmiu stacji to 125 mln USD. Również w tym przypadku, 30% zamówienia zostało ulokowane w czeskim przemyśle. 20 grudnia 2023 Ministerstwo Obrony poinformowało o odbiorze wszystkich stacji.
