Omawiana kwota światowych wydatków obronnych wzrosła pomimo spadku globalnego PKB o 4,4% spowodowanego kryzysem ekonomicznym wywołanym pandemią COVID-19 – jak stwierdził Międzynarodowy Fundusz Walutowy w październiku 2020. Dla porównaniu w 2019 wzrost wydatków na zbrojenia wynosił 2,2%, w porównaniu z 2018. Był to największy wzrost rok do roku od czasu światowego kryzysu finansowego z 2009.
Mimo że ogólnie kwoty przeznaczone na cele obronne wzrosły na całym świecie, niektóre państwa wyraźnie przesunęły część swoich planowanych wydatków na siły zbrojne na przeciwdziałanie pandemii COVID-19, były to np. Chile i Korea Południowa. Kilku innych, w tym Brazylia i Rosja, wydało na te cele znacznie mniej, niż zakłady to ich plany budżetowe na 2020.
Możemy z całą pewnością stwierdzić, że pandemia nie wywarła znaczącego wpływu na globalne wydatki obronne w 2020 – powiedział dr Diego Lopes da Silva, badacz z Arms and Military Expenditure Programme w SIPRI. – Czas pokaże, czy utrzymany zostanie poziom wzrostowy w drugim roku pandemii.
Według danych zbieranych przez SIPRI, od 1999 trwa ciągły wzrost globalnych wydatków obronnych, który od 2018 znacznie przyspieszył, podobnie jak było to w latach 2002-2009 / Grafika: SIPRI
USA nadrabiają zaległości
W 2020 budżet obronny Stanów Zjednoczonych osiągnął poziom szacunkowo 778 mld USD (2,93 bln PLN), co oznacza wzrost o 4,4% w stosunku do 2019. USA odpowiadały za 39% całkowitych wydatków obronnych na świecie w 2020. Był to trzeci rok z rzędu, kiedy zanotowano wzrost finansowania, po siedmiu latach ciągłych redukcji.
Niedawny wzrost amerykańskich wydatków można głównie wyjaśnić znacznymi inwestycjami w badania i rozwój, a także kilkoma projektami długoterminowymi, takich jak modernizacja triady nuklearnej i dużymi zamówieniami na uzbrojenie na uzbrojenie – zauważyła Alexandra Marksteiner, badacz z Arms and Military Expenditure Programme w SIPRI. – Odzwierciedla to rosnące obawy w USA ze strony strategicznych rywali, takich jak Chiny i Rosja, a także dążenie administracji Trumpa do wzmocnienia sił zbrojnych, które w jej ocenie były niedofinansowane.
Za obecny wzrost światowych wydatków obronne są w znacznej mierze odpowiadają prowadzące ze sobą wojnę handlową Stany Zjednoczone i Chińska Republika Ludowa, których mocarstwowa rywalizacja zaostrza się / Zdjęcie: US Navy
Wieloletni plan Chin
Szacuje się, że wydatki obronne Chińskiej Republiki Ludowej w badanym roku wyniosły 252 mld USD (951,24 mld PLN). Oznacza to wzrost o 1,9% w porównaniu z rokiem 2019 i o 76% w ciągu dekady (2011–2020). Chińskie wydatki obronne rosły przez 26. kolejnych lat, co jest najdłuższą serią nieprzerwanych wzrostów w jakimkolwiek państwie na świecie w bazie danych SIPRI.
Chiny wyróżniają się jako jedyne z czołowym państw na świecie, które nie zwiększając obciążenia PKB budżetem wojskowym w 2020 i tak zanotowały wzrost w wartościach bezwzględnych, ze względu na uzyskanie na koniec roku dodatniego wzrostu PKB – powiedział Dr Nan Tian, starszy naukowiec w SIPRI. – Stały wzrost chińskich wydatków jest częściowo spowodowany długoterminowymi planami modernizacji i ekspansji wojskowej, zgodnie z deklarowaną chęcią dogonienia i prześcignięcia innych czołowych potęg.
Chiny nieprzerwanie od 26 lat zwiększają swój budżet obronny. Wielkość wydatków na wojsko plasuje ten kraj na drugim miejscu po USA. Na zdjęciu chiński samolot bombowy Xian H-6K / Zdjęcie: Yu Hongchun, MO ChRL
Rosną wydatki NATO
W 2020 wydatki na obronę zwiększyły niemal wszystkie państwa członkowskie NATO. Spośród trzydziestu państw, 12 wydało na te cele 2% swojego PKB lub więcej, co jest wytyczną Sojuszu w zakresie wydatków (w 2019 do tej grupy zaliczało się 9 państw). Np. Francja, zajmująca 8. miejsce na liście globalnej, w 2020 przekroczyła 2% próg po raz pierwszy od 2009 .
Chociaż więcej członków NATO wydało ponad 2% PKB na swoje siły zbrojne w 2020, w niektórych przypadkach miało to prawdopodobnie więcej wspólnego z ekonomicznymi skutkami pandemii, niż świadomą decyzją o osiągnięciu celów Sojuszu – zauważył dr Diego Lopes da Silva.
W zestawieniu nakładów na obronność opracowanym przez SIPRI Polska awansowała w ub.r. z 20. na 19. miejsce na świecie. Na zdjęciu polski czołg PT-91 Twardy / Zdjęcie: SHAPE NATO
Reszta Europy
Wydatki na obronę Federacji Rosyjskiej w 2020 były o 2,5% większe niż w roku poprzednim, osiągając poziom 61,7 mld USD (232,9 mld PLN). Był to drugi z rzędu rok wzrostu. Niemniej jednak faktyczne rosyjskie wydatki obronne w 2020 były o 6,6% niższe, niż zakładał to uchwalony wcześniej budżet obronny, co stanowi większy deficyt niż w poprzednich latach.
Wielka Brytania wydała na obronę w tym okresie 59,2 mld USD (223,47 mld PLN), co uplasowało ją to na 5. miejscu. Jest to suma o 2,9% wyższa niż w 2019, ale o 4,2 mld niższa, niż w 2011. Z kolei Niemcy zwiększyli swoje wydatki obronne o 5,2%, osiągając sumę 52,8 mld USD (199,31 mld PLN) i zajmując 7. miejsce. Warto dodać, że wydatki te były aż o 28% większe, niż w 2011. Ogólne wydatki w Europie w 2020 wzrosły o 4,0%.
Warto dodać, że Polska awansowała w najnowszym zestawieniu z miejsca 20. na 19., wyprzedzając Niderlandy. Według SIPRI wydano na ten cel 13 mld USD (50 mld PLN), jednakże według danych Ministerstwa Obrony Narodowej, w 2020 wydano więcej, bo ponad 53 mld PLN (2,37% PKB), gdyż do zaplanowanych 49,9 mld PLN, dodano ponad 3 mld PLN, prawdopodobnie aby zamortyzować spadek realnego PKB o 2,5%. Warto dodać, że w 2021 na obronę MON ma zarezerwowane 51,8 mld PLN (2,2% prognozowanego PKB).
Rosyjski bombowiec strategiczny Tu-160 przechwycony przez belgijski F-16. Rosjanie znaleźli się na czwartym miejscu pod względem wydatków na cele zbrojeniowe / Zdjęcie: SHAPE NATO