W sobotę, 7 września 2024, Ministerstwo Obrony Portugalii poinformowało, że dzień wcześniej lotnisko Ponte de Sôr, gdzie wcześniej mieściła się stacja meteorologiczna EMA (Estações Meteorológicas Automáticas), opuścił ostatni transport z sześciu wycofanych eksploatacji śmigłowców gaśniczych Ka-32A11BC, które obiecano Ukrainie 23 lutego 2023, po złożeniu przez Kijów wniosku w tej sprawie, 19 października 2022.
Ministerstwo Obrony Portugalii
Zgodnie z dołączonymi fotografiami transport liczy dwa śmigłowce. Trafią do Ukrainy drogą lądową.
Po długim okresie niepewności i negocjacji obecny rząd za pośrednictwem Ministerstwa Obrony we współpracy z Ministerstwem Administracji Wewnętrznej koordynował transport, z władzami ukraińskimi, w szczególności z Ambasadą Ukrainy w Lizbonie i Ministerstwem Obrony Ukrainy – czytamy w komunikacie prasowym.
Według doniesień, pierwszy transport rozpoczął się 10 kwietnia br., co potwierdziła m.in. minister obrony Portugalii Helena Carreiras w kwaterze głównej NATO w Brukseli.
Śmigłowce w konfiguracji Ka-32A11BC, pierwotnie nabyte w Rosji przez Portugalię w 2006, za 348 mln EUR do zadań gaśniczych i transportowych (Ka-32A to cywilna wersja wojskowego Ka-27PS). Dostawy rozpoczęły się w 2007. Wariant ten jest dostosowany do transportu ładunków na zewnętrznym zawiesiu. Jednak problemy z utrzymaniem ich gotowości operacyjnej sprawiły, że zostały wycofane do rezerwy w 2018 (wcześniej w 2012 jeden z nich miał wypadek, po którym nie został przywrócony do lotów, a w 2015 wycofano dwa kolejne).
Sytuacja uległa jeszcze bardziej pogorszeniu w kwietniu 2022, gdy z Portugalii wydalono rosyjski zespół techniczny, po nałożeniu sankcji na Rosję przez Lizboną, w odpowiedzi na jej agresję na Ukrainę. Następnie zamknięcie ośrodka w Ponte de Sor pozbawiło Portugalię możliwości dalszej eksploatacji śmigłowców, co spowodowało utratę ich certyfikatów zdatności do lotu wydawanych przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa Lotniczego EASA (European Union Aviation Safety Agency) – podobna sytuacja dotknęła gaśnicze Ka-32 używane w Hiszpanii i Szwajcarii.
Po ogłoszeniu planów przekazania przez Portugalię śmigłowców Ukrainie, 21 października 2022, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rosji wezwało władze w Lizbonie do zaniechania działań, tłumacząc że Portugalia nie ma prawa przekazywać sprzętu wyprodukowanego w Rosji bez zgody Moskwy.
Rosja nie wyraziła zgody na taki transfer, zwłaszcza że Lizbona przekazuje rosyjskie śmigłowce nie w celu zwalczania pożarów. Wzywamy naszych kolegów do ponownego rozważenia, powstrzymania się od kroków, które całkowicie dyskredytują Portugalię jako partnera negocjacyjnego i przekreślają karty naszej wzajemnie korzystnej i wcześniej pełnej wzajemnego szacunku współpracy – czytamy w ówczesnym komunikacie prasowym.
Władze portugalskie zignorowały rosyjski apel. O ile władze w Kijowie są świadome stanu technicznego otrzymywanych śmigłowców, prawdopodobnym jest że posłużą jako źródło części zamiennych dla Ka-27, używanych w ukraińskiej marynarce wojennej.
Ka-32A11BC to eksportowa modyfikacja śmigłowca Ka-32A, której pakiet opracowano na podstawie wyników certyfikacji w Kanadzie w 1998 (stąd litery „BC” w oznaczeniu – od British Columbia, czyli Kolumbia Brytyjska). Charakteryzowała się wydłużoną żywotnością głównych komponentów. Wariant ten został certyfikowany do lotów w Unii Europejskiej (wygasł w 2022), Australii, Brazylii, Chinach, Kanadzie, Korei Południowej i Japonii.
Tymczasem, w Portugalii w zadaniach gaśniczych i transportowych, wiropłaty Kamowa zostały zastąpione przez sześć używanych UH-60A Black Hawk, zamówionych 31 sierpnia 2022 w amerykańskiej spółce Arista Aviation Services (AAS) z Alabamy, a pochodzących z nadwyżek US Army. Pierwszy wiropłat oblatano 17 sierpnia 2023, a dostawy zrealizowano za pomocą najnowszego portugalskiego samolotu transportowego C-390 Millenium.