W środę, 25 marca 2026, Dyrekcja Generalna ds. Europejskiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej (Directorate-General for European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations, ECHO), w imieniu Komisji Europejskiej, przedstawiła nowe zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem pożarów. Strategia obejmuje zapobieganie, gotowość, reagowanie i odbudowę. To całościowe podejście zwiększy odporność Europy na rosnące zagrożenie pożarami oraz zapewni lepszą ochronę Europejczyków i środowiska, a także jej infrastruktury i dziedzictwa kulturowego.
Zdjęcia: Komisja Europejska
Zgodnie ze Strategią Unii Gotowości (Preparedness Union Strategy) komunikat zawiera wytyczne dotyczące lepszego zapobiegania pożarom lasów, przygotowania się na nie, reagowania i usuwania skutków pożarów, wraz z przykładami i zaleceniami dotyczącymi sposobu, w jaki władze krajowe i regionalne oraz inne zainteresowane strony mogą wdrożyć te ramy.
Oczekuje się, że rozmiar i intensywność pożarów będzie się nasilać na całym kontynencie. W 2025 w Europie doszło do najgorszego sezonu pożarów od czasu rozpoczęcia pomiarów, w wyniku którego spaliło się ponad milion hektarów – mniej więcej wielkości Cypru. Według danych z Europejski System Informacji o Pożarach Lasów (European Forest Fire Information System, EFFIS) w 25 państwach UE wybuchły 7783 pożary.
Sezon rozpoczął się niezwykle wcześnie – do końca marca 2025 ogień strawił ponad 100 000 hektarów. Sytuacja dramatycznie się pogorszyła latem, szczególnie na Morzu Śródziemnym, gdzie przedłużająca się sierpniowa fala upałów wywołała 22 poważne pożary w samej Portugalii i Hiszpanii, niszcząc 460 585 hektarów – prawie połowę całkowitej spalonej powierzchni UE.
Poza UE pożary spustoszyły 2,2 miliona hektarów w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, przy czym najpoważniejsze skutki odczuła Ukraina, gdzie ogień strawił 30% całkowitej spalonej powierzchni i 39% wszystkich pożarów śledzonych przez EFFIS.
Sezon pożarów w 2025 uwydatnił nowe, niepokojące wzorce: wcześniejsze i dłuższe sezony pożarów, a pożary rozpoczynają się już w marcu, częstsze i intensywniejsze fale upałów, powodujące ekstremalne zachowanie się ognia, oraz pożary rozprzestrzeniają się na wyższe szerokości geograficzne, dotykając regiony wcześniej uważane za regiony niskiego ryzyka.
Dzieje się tak z powodu nasilających się zmian klimatycznych i innych czynników. Przywrócenie przyrody w Europie ma zatem kluczowe znaczenie, ponieważ zdrowe ekosystemy są bardziej odporne na pożary.
Dlatego Komisja Europejska kładzie duży nacisk na zapobieganie. Proponuje zwiększyć swoje wsparcie dla opartych na ekosystemie środków zapobiegania pożarom lasów. Celem jest budowanie krajobrazów odpornych na ogień oraz ograniczanie ryzyka i skutków pożarów poprzez ochronę i przywracanie przyrody. W tym celu Komisja przyjęła wytyczne dotyczące sieci programu Natura 2000 i zmiany klimatu, które zawierają porady dotyczące ustrukturyzowanego podejścia do adaptacji do klimatu w przypadku obszarów Natura 2000.
Wytyczne pokazują również, jak promować elastyczne planowanie krajobrazu i środki zmniejszające ryzyko pożarów, zgodnie z celami ochrony obszarów. Ponadto wyjaśnia elastyczność państw członkowskich w zarządzaniu obszarami Natura 2000 w przypadku sytuacji nadzwyczajnych, takich jak pożary, gdy szybkie reagowanie jest niezbędne do ratowania ludzi i ochrony różnorodności biologicznej.
Aby pomóc w planowaniu długoterminowym, Komisja Europejska przedstawi zaktualizowane wytyczne dotyczące oceny ryzyka, które państwa członkowskie mogą włączyć do swoich sprawozdań krajowych.
Obywatele w całej Europie są zaniepokojeni rosnącym zagrożeniem pożarami. Według niedawnego badania przeprowadzonego przez Europejską Agencję Środowiska (European Environment Agency, EEA) połowa ankietowanych obywateli jest zaniepokojona tym naturalnym zjawiskiem. KE pragnie, aby ludzie byli bardziej świadomi zagrożeń związanych z pożarami oraz aby włączali obywateli w przygotowania na pożary zgodnie ze Strategią Unii Gotowości. Będzie kontynuować prace mające na celu uwzględnienie gotowości w szkoleniu personelu edukacyjnego, promowanie gotowości w unijnych programach dla młodzieży w tej dziedzinie oraz promowanie możliwości wymiany i wolontariatu w zakresie gotowości na pożary. W tym celu KE zorganizowała specjalny Europejski Panel Obywatelski.
W ramach zwiększania gotowości KE będzie w dalszym ciągu wstępnie rozlokowywać siły i środki straży pożarnej w obszarach ryzyka i promować wymianę ekspertów ds. gaszenia pożarów. Promowana będzie także wymiana doświadczeń i dalsza współpraca z regionami na całym świecie narażonymi na pożary. Państwa członkowskie i zainteresowane strony zostaną poinformowane o specjalnych możliwościach finansowania. KE będzie w dalszym ciągu rozwijać EFFIS wspierany przez satelitarny system obserwacji Ziemi Copernicus, udoskonalając jego narzędzia wczesnego ostrzegania i monitorowania pożarów.
Zostaną opracowane nowe możliwości w zakresie ustandaryzowanego modelowania ryzyka w skali ogólnoeuropejskiej, aby pomóc w określeniu najlepszych praktyk w zakresie zmniejszania ryzyka pożarowego i zwiększania odporności krajobrazu. KE w dalszym ciągu rozwija także narzędzia do modelowania pożarów lasów wspomagane sztuczną inteligencją, aby wspierać proces decyzyjny.
Ponadto flota gaśnicza w ramach programu rescEU zostanie powiększona poprzez zakup 12 samolotów strażackich i 5 śmigłowców. Pierwszy śmigłowiec floty rescEU, dostarczony do Rumunii w styczniu br., będzie gotowy na sezon pożarów lasów w 2026.
KE pracuje nad utworzeniem europejskiego centrum straży pożarnej na Cyprze, które będzie pełniło funkcję:
regionalne centrum szkoleń, ćwiczeń i gotowości sezonowej. Będzie pełnić podwójną rolę: operacyjną, reagowania na sytuacje kryzysowe związane z pożarami oraz budowania potencjału.
KE proponuje również gromadzenie danych, aby lepiej zrozumieć i ograniczyć długoterminowe ryzyko dla zdrowia, na jakie narażeni są strażacy, w związku z ich narażeniem na niebezpieczne warunki i substancje toksyczne. Wreszcie KE będzie promować wymianę najlepszych praktyk w zakresie metod odbudowy po pożarze oraz wspierać naprawy po katastrofie w kierunku ekosystemów bardziej odpornych na zmianę klimatu.
Aby zakotwiczyć te wysiłki, KE przedstawi wniosek dotyczący zalecenia Rady UE w sprawie zintegrowanego zarządzania ryzykiem pożarów lasów.
Wiceprzewodnicząca wykonawcza KE ds. czystej, sprawiedliwej i konkurencyjnej transformacji Teresa Ribera powiedziała:
Liczba i intensywność pożarów na całym kontynencie niepokojąco rośnie, niszcząc ekosystemy i infrastrukturę, wpływając na ludzi i gospodarkę. Wzmocnienie naszych zdolności w zakresie zapobiegania i zwiększania odporności oraz inwestowanie w zdrowe ekosystemy pomogą nam zredukować najbardziej niebezpieczne zagrożenia oraz obniżyć koszty i szkody.
Wiceprzewodnicząca wykonawcza KE ds. ludzi, umiejętności i gotowości Roxana Mînzatu powiedziała:
Europa musi być gotowa, zanim wybuchnie pierwszy pożar. Oznacza to budowanie prawdziwej kultury gotowości: wyposażenie ludzi w odpowiednie umiejętności, wspieranie strażaków i osób udzielających pierwszej pomocy oraz pomaganie społecznościom w zrozumieniu zagrożeń, na jakie stoją. Dzisiejsza strategia pokazuje, że zapobieganie, gotowość i solidarność muszą iść w parze, jeśli chcemy ratować życie i wzmacniać odporność Europy na rosnące zagrożenie pożarami.
Komisarz do spraw gotowości i zarządzania kryzysowego oraz równości Hadja Lahbib powiedziała:
Pożary nie znają granic i nasza reakcja też nie powinna. Podjęte dziś środki świadczą o niezachwianym zaangażowaniu Europy we wspólne działanie w obliczu kryzysów spowodowanych klimatem. Wzmacniając profilaktykę, dzieląc się zasobami i inwestując w odporność, chronimy życie, źródła utrzymania i przyszłość naszego kontynentu.
Komisarz do spraw środowiska, odporności wodnej i konkurencyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym Jessika Roswall powiedziała:
Pożary stają się coraz bardziej gwałtowne i niszczycielskie w całej Europie, a ich skutki są katastrofalne dla naszego życia, środowiska i gospodarki. Pokazuje, jak nasza odporność gospodarcza jest bezpośrednio powiązana ze stanem naszych ekosystemów i jak ochrona jednego chroni drugie. Inwestując w zapobieganie, przywracanie przyrody i tworzenie krajobrazów odpornych na pożary, możemy uniknąć szkód gospodarczych wartych miliardy euro,
Pożary stanowią coraz większe zagrożenie dla Europy, a zmiany klimatyczne zwiększają ich intensywność i częstotliwość.
Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i unijna rezerwa strategiczna rescEU okazały się już niezbędne we wspieraniu państw członkowskich dzięki zwiększonym zdolnościom w zakresie powietrznego gaszenia pożarów i pomocy transgranicznej. Te nowe środki opierają się na istniejących wysiłkach na rzecz stworzenia bardziej odpornej, przygotowanej i skoordynowanej Europy w obliczu ryzyka pożarów. Dzisiejsze środki opierają się na Strategią Unii Gotowości przyjętej rok temu, w dniu 26 marca 2025.
KE będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, regionami, społecznością zajmującą się ochroną ludności, zarządcami gruntów i innymi zainteresowanymi stronami w celu wdrożenia tych środków, zapewniając podejście obejmujące całe społeczeństwo i cały rząd. Postępy będą regularnie przeglądane i przedstawiane Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów.
Zdrowe i dobrze zarządzane ekosystemy mogą lepiej przystosować się do zmiany klimatu oraz zmniejszyć ryzyko i skutki zdarzeń ekstremalnych, takich jak powodzie, susze i pożary, przynosząc jednocześnie dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej, społeczności lokalnych i odporności gospodarczej.
Czytaj także: