Historia i rozwój wiatrówek – od wojskowości do rekreacji

Pierwszą działającą wiatrówkę zbudował podobno w 1430 roku niejaki Guter z Norymbergii, a w 1560 roku ulepszył ją i wyprodukował w większej liczbie Hans Lobsinger. Natomiast najstarsza zachowana wiatrówka mechaniczna znajduje się obecnie w Livrustkammaren Museum w Sztokholmie i pochodzi z około 1580 roku.

Za jedną z pierwszych najbardziej znanych wiatrówek wojskowych uznaje się wiatrówkę systemu Girandoniego, czyli karabin bojowy PCP M1780. Zaprojektowany w 1779 roku przez zegarmistrza Bartolomeo Girandoniego, został zaprezentowany cesarzowi Józefowi II Habsburgowi. Legenda głosi, że zafascynowany władca został tak oczarowany nową konstrukcją, iż nakazał jej natychmiastowe wdrożenie do produkcji. Jak mawiał:

„Konieczne jest, aby prosty żołnierz, którego inteligencja jest zazwyczaj dość ograniczona, przeszedł szkolenie natychmiast po otrzymaniu broni – i aby szkolenie to było prowadzone w poszczególnych etapach, a nie za dużo na raz.”

Był to jeden z pierwszych karabinów powtarzalnych i jeden z pierwszych z magazynkiem cylindrycznym. Wszedł do służby wojskowej w armii Cesarstwa Austrii już rok później, bo w 1780 roku jako Repetierwindbüchse M. 1780. Józef II i jego następca Leopold II powołali oddziały strzelców tyrolskich uzbrojonych właśnie w te wiatrówki.
Wyprodukowano jedynie około 1500 sztuk tej broni. Użyte bojowo były w wojnie z Turcją (1788–1791), w czasie wojen napoleońskich w 1806 roku oraz podczas Wiosny Ludów – Rewolucji Węgierskiej w 1848 roku.

Poza Cesarstwem Austrii wiatrówka ta zyskała również sławę podczas słynnej wyprawy Lewisa i Clarka (1804–1806) ku wybrzeżom Pacyfiku, gdzie została użyta przeciw Indianom, którzy nazwali ją „bezdymnym gromem”. Pisze o tym choćby znany polskim czytelnikom autor „Kompanii Braci”, Stephen Ambrose, w książce „W poszukiwaniu Ameryki”.

Wiatrówki w tym okresie dorównywały osiągami broni palnej na naboje. W kilku kwestiach nawet ją przewyższały – można było z nich strzelać szybciej, ciszej i były odporne na warunki atmosferyczne. Te zalety sprawiły, że podczas wojen napoleońskich francuski cesarz rozkazał, aby każdy austriacki żołnierz schwytany z karabinem „na powietrze” był traktowany jako zabójca i od razu rozstrzeliwany.

Jednak szybki rozwój klasycznej broni palnej, skomplikowana budowa oraz wysoka cena sprawiły, że – mimo swych oczywistych zalet – wiatrówki stały się niezbyt popularne jako broń wojskowa. Do końca XVIII wieku była to broń elitarna, wyłącznie dla wąskiego grona bogaczy. Stąd też znalazły nową niszę, w której świetnie się sprawdziły – polowania. Arystokracja często wybierała pięknie zdobione i drogie wiatrówki do polowań na grubą zwierzynę. Do tego celu używano broni pneumatycznej kalibru od .30 do .51. Broń ta była ładowana za pomocą pompki do napełniania zbiornika powietrza i osiągała prędkość od 200 do 300 m/s.

Od polowań był już tylko krok do komercyjnej masowej produkcji wiatrówek oraz ich użycia do celów rekreacyjnych. Bardzo pomogła w tym rewolucja przemysłowa przełomu XVIII/XIX wieku.

Jedną z pierwszych takich wiatrówek była broń firmy Markham Air Rifle Company Williama F. Markhama z Plymouth w stanie Michigan w USA. Pierwszym modelem był drewniany Challenger, który zapoczątkował swoisty „wyścig zbrojeń” wśród producentów oraz znacząco wpłynął na dostępność tego rodzaju broni dla szerszych warstw społeczeństwa.

Od lat 90. XIX wieku w Anglii wiatrówki były już szeroko używane do zawodów strzeleckich. Zawody odbywały się m.in. w pubach i klubach robotniczych. W Wielkiej Brytanii działało wówczas ponad 4000 klubów i stowarzyszeń strzeleckich, w tym aż 1600 w samym Birmingham – mieście uznawanym za kolebkę tego rodzaju rywalizacji. W tym czasie broń pneumatyczna była silnie kojarzona również z kłusownictwem, gdyż pozwalała oddać cichy strzał – bez huku i dymu.

Początki użycia broni wiatrówkowej w Polsce są nierozerwalnie związane z powstawaniem bractw kurkowych – organizacji skupiających mieszczan doskonalących swoje umiejętności strzeleckie.

Podczas zaborów strzelectwo sportowe było ściśle związane z działalnością patriotyczną i przygotowaniem wojskowym. Powstawały tajne stowarzyszenia, organizowano zawody, a później – legalne kluby, takie jak Krakowskie Towarzystwo Strzeleckie (1833) czy Lwowski Związek Strzelecki. Znaczący wpływ na rozwój strzelectwa miały także ruchy skautowe i harcerskie oraz organizacje niepodległościowe takie jak „Zarzewie”, „Sokół” czy „Eleusis”.

W II RP powstało wiele klubów i stowarzyszeń strzeleckich. Strzelectwo – w tym obsługa wiatrówek – było kluczowym elementem przysposobienia wojskowego, m.in. w Związku Strzeleckim oraz szkołach wojskowych (np. korpusy kadetów).

Po II wojnie światowej strzelectwo było wspierane przez państwo, co owocowało sukcesami sportowymi. Warto wspomnieć choćby wielokrotną mistrzynię Polski Julitę Macur oraz Renatę Mauer, która w latach 90. inspirowała młode pokolenia strzelców.

Rozwój technologii doprowadził do powstania nowoczesnych, mocnych i bezpiecznych konstrukcji CO₂, takich jak rewolwer T4E HDR50 oraz pistolet T4E HDP50 RAM, oba o energii 11 J, produkowane przez UMAREX. Są one zasilane 12 g kapsułką CO₂ w rękojeści i przystosowane do strzelania kulami gumowymi i pieprzowymi kalibru 12,7 mm.

Dodatkowo dostępne są akcesoria takie jak zestawy konwersyjne z szynami RIS, adapter X-Tracer, magazynki, celowniki, latarki czy konwersje karabinkowe, dzięki którym sprzęt można dostosować do różnych form rekreacji, gier i zawodów. Na tym jednak nie koniec, ponieważ wiatrówki RAM można wykorzystać do treningów Force On Force, aby podnieść realizm szkoleń.

• Wiatrówki do 17 J nie są w Polsce traktowane jako broń i można je kupić bez zezwolenia.
• Strzelnice profesjonalne.
• Własna posesja – pod warunkiem przygotowania bezpiecznego miejsca oraz zastosowania kulochwytu.
• „Teren dogodny” – tylko przy zachowaniu pełnych zasad bezpieczeństwa.
• Zabezpieczenie i oznaczenie terenu.
• Lufa zawsze skierowana w bezpiecznym kierunku.
• Zakaz strzelania w kierunku ludzi i zwierząt.
• Po zakończeniu strzelania należy oczyścić teren ze śrutu (zwłaszcza w miejscach publicznych).

Artykuł zawiera lokowanie produktu:

• Pistolet na kule gumowe Umarex T4E TP 50 Gen 2
• Rewolwer na kule gumowe RAM Umarex T4E TR 50 Gen 2
• Konwersja karabinków HDR 50, TR 50 T4E