W poniedziałek, 28 kwietnia 2025, Sztokholmski Międzynarodowy Instytut Badań nad Pokojem (SIPRI, Stockholm International Peace Research Institute) opublikował raport pt. Trends in World Military Expenditure, 2024 dotyczący światowych wydatków na cele wojskowe w ubiegłym roku. Stwierdzono w nim wzrost o 9,4% w ujęciu realnym w porównaniu z rokiem 2023 do poziomu 2,718 biliona USD (10,167 biliona zł). Jest to największy roczny wzrost od co najmniej końca zimnej wojny w 1991.
Zdjęcie: US Marine Corps
Wydatki na cele wojskowe wzrosły we wszystkich regionach świata, szczególnie zaś w Europie i na Bliskim Wschodzie. Pięć państw świata o największych wydatkach — Stany Zjednoczone, Chiny, Rosja, Niemcy i Indie — odpowiadało za 60% globalnych zbrojeń, wydając na te cele 1,635 biliona USD (6,116 biliona zł).
Omawiany zeszłoroczny wzrost wydatkowania 10. rok ciągłych wzrostów. Piętnaście państw, który wydają najwięcej bez wyjątku zwiększyło budżety obronne w 2024. Łącznie świat w ubiegłym roku wydał 2,5% globalnego PKB na te cle.
Ponad 100 państw na świecie zwiększyło swoje wydatki obronne w 2024. Ponieważ rządy coraz bardziej priorytetowo traktują bezpieczeństwo militarne, często kosztem innych obszarów budżetowych, ekonomiczne i społeczne kompromisy mogą mieć znaczące skutki dla społeczeństw przez wiele lat — powiedział Xiao Liang, badacz w programie wydatków wojskowych i produkcji zbrojeniowej SIPRI.
Wzrost wydatków w Europie napędza światowe zbrojenia
Wydatki wojskowe w Europie (w tym w Rosji) wzrosły o 17% do 693 mld USD (2,592 biliona zł) i były głównym czynnikiem przyczyniającym się do globalnego wzrostu w 2024. W trzecim roku pełnoskalowej wojny w Ukrainie wydatki obronne nadal rosły na całym kontynencie, przekraczając poziom odnotowany pod koniec zimnej wojny. Wszystkie kraje europejskie zwiększyły swoje wydatki wojskowe w 2024 roku, za wyjątkiem Malty.
Wydatki wojskowe Rosji osiągnęły szacunkowo 149 mld USD (557,4 mld zł), co oznacza wzrost o 38% w porównaniu z 2023 i dwukrotność poziomu z 2015. Stanowiło to 7,1% PKB Rosji i 19% wszystkich wydatków budżetowych rządu rosyjskiego. W tym roku zatwierdzono budżet na poziomie około 166 mld USD (639,66 mld zł). Całkowite wydatki Ukrainy wzrosły z kolei o 2,9% do 64,7 mld USD (242,04 mld zł) — co odpowiada 43% wydatków Rosji. Jest to równoważnik 34% jej PKB, co było światowym rekordem w 2024.
Rosja po raz kolejny znacznie zwiększyła swoje wydatki wojskowe, poszerzając przepaść w wydatkach w porównaniu z Ukrainą — powiedział Diego Lopes da Silva, starszy badacz w programie wydatków wojskowych i produkcji zbrojeniowej SIPRI. Ukraina obecnie przeznacza wszystkie swoje dochody podatkowe na wojsko. W tak ograniczonej przestrzeni fiskalnej Ukrainie będzie trudno nadal zwiększać wydatki wojskowe.
Kilka państw w Europie Środkowej i Zachodniej odnotowało bezprecedensowe wzrosty wydatków wojskowych w 2024, realizując nowe zobowiązania budżetowe i zakrojone na szeroką skalę plany zakupowe. Wydatki wojskowe Niemiec wzrosły o 28% do 88,5 mld USD (331,07 mld zł), czyli najwięcej w Europie Środkowej i Zachodniej oraz czwartym państwem na świecie. Wydatki Polski wzrosły o 31% do 38 mld USD (142,16 mld zł), co stanowi 4,2% PKB (warto dodać, że w tym roku wydatki mają wzrosnąć do 186,6 mld zł, co stanowi 4,7% PKB)
Po raz pierwszy od zjednoczenia Niemiec wydają one na wojsko najwięcej w Europie Zachodniej, co wynikało ze specjalnego funduszu obronnego o wartości 100 mld EUR ogłoszonego w 2022 — powiedział Lorenzo Scarazzato, badacz w programie wydatków wojskowych i produkcji zbrojeniowej SIPRI. Najnowsze polityki przyjęte w Niemczech i wielu innych krajach europejskich sugerują, że Europa weszła w okres wysokich i rosnących wydatków wojskowych, który prawdopodobnie będzie trwał w przewidywalnej przyszłości.
Wydatki w rekordowej liczbie członków NATO osiągają 2% PKB
Wszyscy członkowie NATO zwiększyli swoje wydatki wojskowe w 2024 roku. Całkowite wydatki wojskowe członków NATO wyniosły 1,506 biliona USD (5,633 biliona zł), czyli 55% globalnych wydatków wojskowych. Spośród 32 członków NATO, 18 przeznaczyło co najmniej 2,0% PKB na swoje siły zbrojne, zgodnie z metodologią SIPRI, w porównaniu z 11 w 2023, co jest najwyższą liczbą od czasu przyjęcia wytycznych dotyczących wydatków przez NATO w 2014.
Wydatki USA wzrosły o 5,7% do 997 mld USD (3,73 biliona zł), co stanowiło 66% całkowitych wydatków NATO i 37% światowych wydatków w 2024. Znaczna część budżetu została przeznaczona na modernizację zdolności wojskowych i arsenału nuklearnego, aby utrzymać strategiczną przewagę nad Rosją i Chinami. Europejscy członkowie NATO wydali łącznie 454 mld USD (1,698 biliona zł), co stanowi 30% całkowitych wydatków Sojuszu (Administracja Trumpa zapowiedziała rekordowy budżet obronny przekraczający 1 bilion USD).
Szybkie wzrosty wydatków wśród europejskich członków NATO były napędzane głównie ciągłym zagrożeniem ze strony Rosji oraz obawami o możliwe wycofanie się USA z Sojuszu — powiedział Jade Guiberteau Ricard, badacz w programie wydatków wojskowych i produkcji zbrojeniowej SIPRI. Warto zauważyć, że samo zwiększenie wydatków niekoniecznie przełoży się na znacząco większe zdolności wojskowe lub niezależność od USA. To znacznie bardziej złożone zadania.
Wydatki na Bliskim Wschodzie gwałtownie rosną
Wydatki na cele obronne na Bliskim Wschodzie osiągnęły szacunkowo 243 mld USD (909,05 mld zł) w 2024, co oznacza wzrost o 15% w porównaniu z 2023 i 19% więcej niż w 2015.
Wydatki Izraela wzrosły o 65% do 46,5 mld USD (173,95 mld zł) w 2024, co stanowi największy roczny wzrost od wojny sześciodniowej w 1967, ponieważ kraj ten kontynuował wojnę w Gazie i eskalował konflikt z Hezbollahem w południowym Libanie. Jest to równoważnik 8,8% PKB, co było drugim najwyższym wskaźnikiem na świecie. Wydatki wojskowe Libanu wzrosły o 58% w 2024 roku do 635 mln USD (2,376 mld zł), po kilku latach niższych wydatków z powodu kryzysu gospodarczego i zawirowań politycznych.
Pomimo powszechnych oczekiwań, że wiele państw Bliskiego Wschodu zwiększy swoje wydatki wojskowe w 2024, znaczące wzrosty ograniczyły się do Izraela i Libanu — powiedział Zubaida Karim, badacz w programie wydatków wojskowych i produkcji zbrojeniowej SIPRI. W innych krajach albo nie zwiększono znacząco wydatków w odpowiedzi na wojnę w Gazie, albo uniemożliwiły to ograniczenia gospodarcze.
Wydatki wojskowe Iranu spadły o 10% w ujęciu realnym do 7,9 mld USD (29,55 mld zł), pomimo jego zaangażowania w konflikty regionalne i wsparcia dla regionalnych grup takich jak Huti czy Hezbollah. Wpływ sankcji na Iran poważnie ograniczył jego zdolność do zwiększania wydatków.
Chiny i ich sąsiedzi kontynuują zbrojenia
Chiny, drugi największe państwo jeśli chodzi o zbrojenia, zwiększyły swoje wydatki o 7,0% do szacunkowo 314 mld USD (1,175 biliona zł), co oznacza trzy dekady ciągłego wzrostu. Chiny odpowiadały za 50% wszystkich wydatków obronnych w Azji i Oceanii, inwestując w dalszą modernizację swojego wojska oraz rozbudowę zdolności do wojny cybernetycznej i arsenał nuklearny. Co ciekawe, dane samych Chin są mocno zaniżone w porównaniu z estymacjami SIPRI i np. w tym roku ogłoszono zwiększenie wydatków o 7,2%, czyli w przeliczeniu do około 245 mld USD (944,08 mld zł) (Chiny zwiększają wydatki na obronę kolejny rok z rzędu).
Wydatki wojskowe Japonii wzrosły o 21% do 55,3 mld USD (206,87 mld zł), co stanowi największy roczny wzrost od 1952. Jest to równoważnik 1,4% PKB, najwyższy wskaźnik od 1958. Wydatki wojskowe Indii, piątego państwa na świecie, wzrosły o 1,6% do 86,1 mld USD (322,09 mld zł). Wydatki Tajwanu wzrosły o 1,8% do 16,5 mld USD (61,73 mld zł).
Główne państwa w regionie Azji i Pacyfiku inwestują coraz większe zasoby w zaawansowane zdolności wojskowe — powiedział Nan Tian, dyrektor programu wydatków wojskowych i produkcji zbrojeniowej SIPRI. Przy kilku nierozwiązanych sporach i rosnących napięciach, te inwestycje grożą wprowadzeniem regionu w niebezpieczną spiralę wyścigu zbrojeń.
Inne znaczące trendy
- W roku ubiegłym Wielka Brytania zwiększyła swoje wydatki o 2,8% do 81,8 mld USD (306,01 mld zł), czyniąc ją szóstym największym państwem na świecie. Wydatki wojskowe Francji wzrosły o 6,1% do 64,7 mld USD (242,04 mld zł), czyniąc ją dziewiątym największym państwem.
- Szwecja zwiększyła swoje wydatki o 34% do 12,0 mld USD (44,89 mld zł). W pierwszym roku członkostwa w NATO osiągnięto równoważnik 2,0% PKB.
- Arabia Saudyjska wydawała na obronę najwięcej na Bliskim Wschodzie i była na siódmym miejscu na świecie. Odnotowano skromny wzrost o 1,5%, osiągając szacunkowo 80,3 mld USD (300,4 mld zł), ale nadal o 20% mniej niż w 2015, gdy przychody kraju z ropy naftowej osiągnęły szczyt.
- Wydatki Mjanmy wzrosły o 66% do szacunkowo 5,0 mld USD (18,7 mld zł) — był to najwyższy wzrost w Azji i Oceanii — w miarę nasilania się konfliktów wewnętrznych.
- Wydatki Meksyku wzrosły o 39% do 16,7 mld USD (62,47 mld zł), głównie z powodu zwiększonego finansowania Gwardii Narodowej i marynarki wojennej, które są zaangażowane w wojskową odpowiedź rządu na przestępczość zorganizowaną karteli narkotykowych.
- Wydatki wojskowe w Afryce wyniosły łącznie 52,1 mld USD (194,9 mld zł), co oznacza wzrost o 3,0% w porównaniu z 2023 i o 11% więcej niż w 2015.
Czytaj także: