SAFE nie jest jedynie funduszem pomocowym, lecz strategicznym narzędziem o wartości 150 miliardów euro, zaprojektowanym w celu wymuszenia konsolidacji europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej (EDTIB) poprzez mechanizm preferencyjnych pożyczek i rygorystycznych wymogów dotyczących pochodzenia komponentów. Program ten, będący filarem szerszej strategii Readiness 2030 oraz planu ReArm Europe, ma na celu uzupełnienie braków sprzętowych wynikających z pomocy udzielonej Ukrainie. Przede wszystkim ma jednak zapewnić budowę zdolności obronnej Europy, która stanie się zdolna do odstraszania agresora bez całkowitej zależności od zewnętrznych gwarancji bezpieczeństwa. Poniższa analiza programu SAFE skupia się na wpływie na modernizację armii państw członkowskich, transformację przemysłu obronnego oraz relacje z kluczowymi partnerami zewnętrznymi (Rada UE przyjęła instrument wspólnego finansowania zakupów obronnych SAFE).
Grafika: Komisja Europejska
Geneza i rozwój programu SAFE
Początki nazwy SAFE sięgają roku 2009, kiedy to Parlament Europejski przyjął rezolucję dotyczącą koncepcji Synchronised Armed Forces Europe. Pierwotne SAFE było dobrowolnym modelem synchronizacji sił zbrojnych w ramach Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (CSDP), dążącym do stworzenia fundamentów europejskiej armii dzięki lepszej koordynacji szkolenia i zasobów ludzkich. Przez ponad dekadę koncepcja ta pozostawała w sferze teorii, blokowana przez sprzeciw państw członkowskich strzegących swojej suwerenności militarnej oraz przez brytyjskie weta.
Przełom nastąpił w 2025 roku, kiedy to pod wpływem pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę oraz niepewności co do kierunków polityki USA, Komisja Europejska pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen dokonała rebrandingu SAFE, przekształcając go w instrument czysto finansowy: Security Action for Europe. Nowy SAFE został osadzony w Artykule 122 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFEU), co umożliwiło jego błyskawiczne wdrożenie jako „prawa nadzwyczajnego”. Ta transformacja z programu koordynacyjnego w program finansowy jest dowodem na to, że Unia Europejska przeszła w tryb zintensyfikowanych wydatków wojennych. Wspólnota zdała sobie sprawę, że bez znaczących inwestycji w przemysł zbrojeniowy europejskie ambicje strategiczne pozostaną jedynie w sferze retoryki.
Porównanie ewolucji programu SAFE
Założenia finansowe
SAFE opiera się na strategii back-to-back lending, w której Komisja Europejska, wykorzystując swój najwyższy rating kredytowy, pożycza środki na międzynarodowych rynkach kapitałowych, a następnie przekazuje je państwom członkowskim w formie niskooprocentowanych kredytów. Mechanizm ten pozwala państwom takim jak Polska czy Rumunia na pozyskanie finansowania zbrojeń po kosztach znacznie niższych niż w przypadku emisji obligacji narodowych.
Warunki finansowe oferowane w ramach SAFE są bezprecedensowe w sektorze obronnym. Okres spłaty pożyczek może wynosić do 45 lat (do 2070 roku), z możliwością uzyskania 10-letniej karencji w spłacie kapitału. Oprocentowanie oscylujące wokół 3–3,3% stanowi potężny bodziec dla państw zmuszonych do gwałtownego zwiększania wydatków obronnych przy jednoczesnym zachowaniu stabilności fiskalnej i konieczności radykalnego zwiększania deficytu. Dodatkowym atutem jest możliwość uzyskania prefinansowania w wysokości do 15% wartości pożyczki, co pozwala na natychmiastowe wpłacenie zaliczek producentom i zakontraktowanie mocy produkcyjnych, które w dobie globalnego wyścigu zbrojeń stają się towarem deficytowym.
Struktura finansowania SAFE dla kluczowych beneficjentów
Alokacje te wskazują na wyraźny priorytet dla państw wschodniej flanki UE, które ponoszą największe koszty odstraszania Rosji. Polska, absorbując blisko 30% całego budżetu SAFE, staje się centralnym punktem europejskiej odbudowy zdolności obronnych, co budzi zarówno nadzieje na wzrost bezpieczeństwa, jak i obawy polityczne o skalę zadłużenia.
Klasyfikacja projektów i wymogi technologiczne
Rozporządzenie SAFE precyzyjnie definiuje obszary inwestycyjne, dzieląc je na dwie kategorie, przy czym każda z nich ma na celu zaadresowanie innego rodzaju luki operacyjnej.
Kategoria 1
Skupia się na uzupełnianiu zasobów krytycznych sił zbrojnych. Obejmuje produkcję i magazynowanie amunicji wielkokalibrowej, rozwój systemów artyleryjskich, modernizację sił lądowych oraz zakup małych dronów (NATO Klasa 1) i systemów antydronowych. Finansowanie w tej kategorii jest najłatwiej dostępne, ponieważ odpowiada na najbardziej palące potrzeby frontowe zidentyfikowane podczas wojny na Ukrainie. Kluczowym elementem jest tutaj również ochrona infrastruktury krytycznej oraz cyberbezpieczeństwo, co wskazuje na to, że SAFE traktuje obronność w sposób zintegrowany.
Kategoria 2
Kategoria 2 to projekty o charakterze strategicznym i wysokim stopniu skomplikowania, takie jak zintegrowana obrona powietrzna i przeciwrakietowa, systemy walki elektronicznej, technologie kosmiczne oraz sztuczna inteligencja w zastosowaniach militarnych. Dla tej kategorii wprowadzono rygorystyczne warunki dotyczące Design Authority. Wykonawcy muszą udowodnić, że posiadają pełną kontrolę nad projektem i zdolność do jego modyfikacji bez restrykcji ze strony państw trzecich. Jest to wymóg wymierzony bezpośrednio w uzależnienie od technologii z USA czy Izraela, mający na celu stworzenie europejskich odpowiedników kluczowych systemów uzbrojenia.
Zakres techniczny projektów SAFE
Zasada 35% i mechanizm „preferencji europejskiej”
Sercem SAFE jako programu protekcjonizmu przemysłowego jest zasada, zgodnie z którą jedynie 35% kosztów komponentów w zamówieniach finansowanych z pożyczek może pochodzić spoza Unii Europejskiej, państw EOG-EFTA lub Ukrainy. To potężne narzędzie wymuszające rezygnację z zakupów „z półki” w USA czy Korei Południowej na rzecz długofalowych inwestycji w europejskie linie produkcyjne.
Zasada ta ma drugie dno:
- Stymulacja EDTIB: Firmy takie jak Rheinmetall czy Saab muszą budować europejskie łańcuchy dostaw, co integruje mniejsze przedsiębiorstwa z państw takich jak Polska czy Rumunia w globalne struktury produkcyjne.
- Odporność łańcucha dostaw: Ograniczenie udziału komponentów spoza UE do 35% drastycznie zmniejsza ryzyko politycznego blokowania eksportu lub serwisu przez mocarstwa trzecie w sytuacjach kryzysowych.
- Standaryzacja: Wspólne zakupy w ramach SAFE (wymagające współpracy co najmniej dwóch państw) prowadzą do naturalnej unifikacji sprzętu w Europie, co rozwiązuje trwający od lat problem logistyczny związany z posiadaniem kilkunastu typów czołgów czy haubic.
Wprowadzenie tych restrykcji było głównym powodem wycofania się Wielkiej Brytanii z udziału w SAFE. Londyn uznał, że konieczność przenoszenia praw do projektów do UE oraz bariery dla brytyjskich komponentów są nieakceptowalne, co pokazuje, że SAFE jest projektem budowy „Fortecy Europa” w sferze zbrojeniowej.
Polska i 139 projektów modernizacyjnych
Polska zajmuje w programie SAFE pozycję unikalną, będąc jednocześnie państwem o największych potrzebach i ogromnej chęci na unijne pożyczki. Narodowy Plan Inwestycji Obronnych zatwierdzony przez Komisję Europejską obejmuje 139 projektów o łącznej wartości 43 734 100 805 euro (Komisja Europejska zatwierdziła polskie wnioski do programu SAFE).
Kluczowe kierunki inwestycyjne Polski
Polska strategia w ramach SAFE opiera się na trzech filarach: budowie bariery fizycznej, modernizacji wojsk pancernych i zmechanizowanych oraz uzyskaniu dominacji w domenie dronowej i antydronowej.
Rząd Donalda Tuska argumentuje, że SAFE to „patriotyzm gospodarczy”, ponieważ wymóg 65% unijnego wkładu oznacza, że większość z tych 185 mld złotych zostanie wydana w polskich fabrykach, a nie u zagranicznych pośredników. Krytyka ze strony prezydenta Karola Nawrockiego koncentruje się jednak na ryzyku utraty elastyczności w relacjach z USA oraz na niejasnościach dotyczących mechanizmów antykorupcyjnych. Spór ten obrazuje fundamentalny dylemat: czy budować bezpieczeństwo w oparciu o sprawdzony sojusz z Waszyngtonem, czy zaryzykować głęboką integrację z europejskim przemysłem, który oferuje lepsze warunki finansowe, ale mniejszy potencjał ekspedycyjny.
Inicjatywy flagowe Readiness 2030 jako cele operacyjne SAFE
SAFE nie tylko finansuje zakupy krajowe, ale jest paliwem dla czterech gigantycznych projektów europejskich, które mają zdefiniować architekturę obronną UE po 2026 roku.
European Air Shield (EAS)
EAS to projekt budowy „żelaznej kopuły” nad Europą, integrujący różne systemy (IRIS-T, SAMP/T, być może rozwiązania amerykańskie) w jedną sieć dowodzenia. SAFE ma finansować wspólne zakupy baterii rakietowych, co obniża koszty jednostkowe dzięki efektowi skali. Kluczowym wyzwaniem jest tu interoperacyjność z C2 (Command and Control) NATO, co Komisja uznaje za priorytet.
European Space Shield
Inicjatywa ta ma na celu ochronę europejskiej suwerenności w kosmosie. Obejmuje ona budowę satelitarnych systemów wczesnego ostrzegania przed pociskami balistycznymi i hipersonicznymi oraz zabezpieczenie konstelacji Galileo i IRIS2 przed atakami fizycznymi i elektronicznymi. SAFE zapewnia finansowanie dla państw uczestniczących w tych wysoko zaawansowanych projektach, które są zbyt kosztowne dla pojedynczych krajów.
European Drone Wall i Eastern Flank Watch
Te dwa projekty są ściśle powiązane i mają na celu stworzenie nieprzepuszczalnej bariery sensorów i systemów rażenia wzdłuż wschodniej granicy UE. „Mur dronowy” ma umożliwiać automatyczne wykrywanie i neutralizację zagrożeń hybrydowych. Początek wdrażania planowany jest na I kwartał 2026 r., a pełna funkcjonalność na rok 2028.
Harmonogram flagowych projektów zbrojeniowych
Uruchomienie SAFE doprowadziło do bezprecedensowej hossy na akcjach europejskich koncernów obronnych, tworząc zjawisko „supercyklu zbrojeniowego”. Inwestorzy dostrzegli, że 150 mld euro w pożyczkach to gwarantowane zamówienia na lata, co pozwala firmom na odważne inwestycje w moce produkcyjne.
Analiza rynkowa liderów sektora
- Rheinmetall (Niemcy): Stał się de facto głównym beneficjentem SAFE w domenie lądowej i amunicyjnej. Wzrost sprzedaży o 28% w 2025 r. oraz strategiczne zakupy stoczni i wejście w satelitarny wywiad radarowy (partnerstwo z ICEYE) pozycjonują tę firmę jako europejskiego odpowiednika Lockheed Martin.
- Saab (Szwecja): Zyskał miano lidera innowacji w domenie morskiej i powietrznej (GlobalEye, Orka dla Polski, Gripen dla kolejnych państw). Wzrost wartości akcji o blisko 200% w ciągu roku odzwierciedla zaufanie rynku do szwedzkiej technologii jako alternatywy dla systemów spoza UE.
- Leonardo (Włochy): Dzięki dominacji w elektronice obronnej i udziale w kluczowych programach śmigłowcowych i rakietowych, koncern ten stał się niezbędnym partnerem dla większości projektów SAFE z Kategorii 2.
Dla mniejszych graczy, takich jak Polska Grupa Zbrojeniowa, SAFE jest wyzwaniem zmuszającym do szybkiego podniesienia standardów produkcji i transparentności, aby stać się częścią konsorcjów finansowanych przez Brukselę.
Specjalny status Ukrainy i Kanady
SAFE redefiniuje relacje UE z resztą świata, tworząc krąg „zaufanych partnerów” o różnym stopniu dostępu do unijnego finansowania zbrojeniowego.
Najbardziej uderzającym elementem SAFE jest pełna integracja Ukrainy z europejskim systemem zamówień. Rozporządzenie pozwala na finansowanie projektów, w których uczestniczy co najmniej jedno państwo UE i Ukraina. To nie tylko pomoc wojskowa, ale budowa wspólnego rynku zbrojeniowego od Lizbony po Charków. 15 państw członkowskich już zadeklarowało realizację projektów z udziałem ukraińskiego przemysłu, co pozwala na wykorzystanie unikalnych doświadczeń bojowych Kijowa w rozwoju nowych typów broni.
Po trudnych negocjacjach, 1 grudnia 2025 roku ogłoszono porozumienie z Kanadą, czyniąc ją jedynym krajem spoza obszaru geograficznego Europy z preferencyjnym dostępem do programu SAFE. Kanadyjskie firmy zbrojeniowe mogą teraz konkurować o kontrakty obok producentów unijnych, co ma kluczowe znaczenie dla wzmocnienia łańcuchów dostaw w domenie morskiej i lotniczej. Umowa ta jest postrzegana jako model dla przyszłych relacji z Japonią czy Koreą Południową, o ile zgodzą się one na rygorystyczne wymogi dotyczące dzielenia się technologią.
Wyzwania prawne i polityczne
Wykorzystanie Artykułu 122 TFEU jako podstawy dla SAFE wywołało wstrząs w strukturach instytucjonalnych UE. Artykuł ten, zaprojektowany jako „klauzula ratunkowa” na wypadek klęsk żywiołowych, pozwala Radzie na przyjmowanie aktów prawnych bez udziału Parlamentu Europejskiego.
Główne punkty sporne to:
- Brak nadzoru parlamentarnego: Parlament Europejski, tradycyjnie bardziej sceptyczny wobec masowych wydatków zbrojeniowych, został całkowicie pominięty w procesie decyzyjnym dotyczącym 150 mld euro.
- Zaskarżenie do TSUE: Skarga na rozporządzenie 2025/1106 podnosi, że „nagła sytuacja kryzysowa” nie może być wykorzystywana do budowy stałej polityki przemysłowej, która powinna opierać się na Artykule 173 TFEU.
- Solidarność vs Suwerenność: Artykuł 122 wymaga ducha solidarności, ale SAFE promuje interesy największych graczy przemysłowych, co zdaniem krytyków wypacza sens tego przepisu.
Niezależnie od wyniku sporu prawnego, SAFE ustanowił precedens: obronność została uznana za domenę egzystencjalną, w której szybkość działania egzekutywy (Komisji i Rady) przeważa nad procedurami demokratycznymi.
Perspektywy
Zapotrzebowanie na pożyczki SAFE okazało się tak ogromne, że budżet 150 mld euro może zostać wyczerpany już na początku 2026 roku. W Brukseli trwają intensywne prace nad nowym mechanizmem finansowym, który zastąpi SAFE lub go rozszerzy (Duże zainteresowanie państw unijnych finansowaniem obronności z programu SAFE. Może powstać jego druga edycja).
Rozważane opcje obejmują:
- Euroobligacje obronne (Defence Bonds): Emisja wspólnego długu UE przeznaczonego wyłącznie na cele zbrojeniowe, co byłoby stałym elementem budżetu.
- Zwiększenie roli EBI: Przekształcenie Europejskiego Banku Inwestycyjnego w głównego kredytodawcę sektora obronnego, co wymagałoby dalszej zmiany jego statutu.
- Fundusz Readiness 2030: Integracja SAFE z nowymi Wieloletnimi Ramami Finansowymi (MFF 2028-2034), gdzie budżet na obronność i kosmos ma wzrosnąć do 131 mld euro w formie grantów i instrumentów mieszanych.
SAFE wykonał swoje zadanie tzn. „odczarował” finansowanie zbrojeń na poziomie unijnym i stworzył nieodwracalny ruch ku integracji przemysłowej. Dzięki niemu Europa przestała jedynie dyskutować o suwerenności strategicznej, a zaczęła ją kupować.
Wnioski końcowe
Wprowadzenie programu Security Action for Europe (SAFE) pozwala na sformułowanie wniosków o charakterze strategicznym dla państw członkowskich i sektora przemysłowego. SAFE jest instrumentem transformacyjnym, który kończy erę dywidendy pokojowej w Europie, wprowadzając rygorystyczne mechanizmy rynkowe do sfery bezpieczeństwa.
Kluczowe obserwacje:
- Finansowa potęga UE: Wykorzystanie bilansu Unii do kredytowania zbrojeń to przełom, który pozwala na ominięcie narodowych limitów zadłużenia i gwałtowne dozbrojenie w czasie rzeczywistym.
- Protekcjonizm jako strategia: Zasada 35% i wymóg Design Authority to jasny sygnał dla dostawców spoza UE: dostęp do europejskiego rynku będzie wymagał transferu technologii i lokalizacji produkcji.
- Polska jako lider zmiany: Przyjęcie roli głównego beneficjenta SAFE daje Polsce unikalną szansę na przeskoczenie kilku generacji technologicznych w uzbrojeniu, o ile uda się utrzymać tempo inwestycji po 2026 roku.
- Integracja z Ukrainą: SAFE de facto buduje wspólne europejskie zaplecze przemysłowe, w którym Ukraina pełni rolę poligonu doświadczalnego i strategicznego rezerwuaru innowacji.
W ostatecznym rozrachunku SAFE nie jest tylko o pieniądzach czy czołgach; jest o przetrwaniu europejskiego modelu politycznego w świecie, w którym twarda siła militarna ponownie stała się ostatecznym arbitrem. Sukces tego programu będzie mierzony tym, czy do 2030 roku EDTIB będzie w stanie samodzielnie zaspokoić 55% potrzeb obronnych Unii, co jest ambitnym celem postawionym w strategii Readiness 2030. SAFE położył pod to solidny, wart 150 miliardów euro fundament.
Czytaj także:
- Program San, czyli pierwszy polski kontrakt w ramach SAFE
- Nie taki zły SAFE jak go (niektórzy) malują
- Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego – wśród tematów SAFE
- MON: SAFE zwiększa potencjał obronny i przemysłowy naszego kraju
- Innowacje dla Tarczy Wschód: Ponad 660 zgłoszeń, testy w ćwiczeniach i wdrożenia
- Rumunia ujawniła listę zakupów w programie pożyczkowym SAFE
Źródła
1. SAFE | Security Action for Europe – European Commission – Defence Industry and Space, https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/safe-security-action-europe_en
2. EU Unpacked # 4 Security Action for Europe (SAFE) through the …, https://euawareness.org/wp-content/uploads/2025/06/GR-SAFE-Instrument-06.25.pdf
3. The SAFE Regulation and Its Implications for Non-EU Defence Suppliers, https://www.iiss.org/research-paper/2025/12/the-safe-regulation-and-its-implications-for-non-eu-defence-suppliers
4. Commission approves second wave of SAFE defence funding for eight Member States, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_211
5. A Turning Point for EU Security & Defence? Unpacking the White Paper on Defence, https://europeanmovement.eu/policy-focus/a-turning-point-paper-on-defence/
6. 11. Defence and security – Brexit FactBase, https://brexitfactbase.com/11-defence-and-security/
7. Collective Security in Europe: SAFE[r] Than NATO? – Michigan Journal of International Law, https://www.mjilonline.org/collective-security-in-europe-safer-than-nato/
8. CESI & EUROMIL on June European Council on security and defence challenges: Do not make the EU’s defence a victim of austerity! – cesi.org, https://www.cesi.org/posts/6378
9. Towards an EU defence force? – Open Briefing, https://www.openbriefing.org/publications/report-and-articles/towards-eu-defence-force
10. Legal bases in Article 122 TFEU – European Parliament, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/769579/EPRS_BRI(2025)769579_EN.pdf
11. Moving towards a SAFE Defense Policy in Europe – Verfassungsblog, https://verfassungsblog.de/safeact-eu-defense/
12. Isomorphic Spillover and Its Limits: The Institutionally Constrained Defence Industrial Policy of the European Union – Cogitatio Press, https://www.cogitatiopress.com/politicsandgovernance/article/download/11114/4863
13. The European Defence Industry Programme: The Last Piece of the EU Defence Puzzle? | Istituto Affari Internazionali, https://www.iai.it/en/publications/c41/european-defence-industry-programme-last-piece-eu-defence-puzzle
14. Program SAFE to bezpieczeństwo i rozwój polskich firm. „Weto byłoby niepowetowaną stratą” – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Gov.pl, https://www.gov.pl/web/premier/program-safe-to-bezpieczenstwo-i-rozwoj-polskich-firm-weto-byloby-niepowetowana-strata
15. EU SAFE program sparks political dispute in Poland – Politico – УНН, https://unn.ua/en/news/eu-safe-program-sparks-political-dispute-in-poland-politico
16. EU greenlights Polish defense projects under SAFE program – Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/en/europe/eu-greenlights-polish-defense-projects-under-safe-program/3825928
17. Unijne pożyczki na obronność. Polska beneficjentem programu SAFE, https://polska-zbrojna.pl/home/articleshow/43873
18. Zielone światło z UE. Zatwierdzili polskie projekty w ramach programu SAFE, https://www.money.pl/gospodarka/zielone-swiatlo-z-ue-zaatwierdzili-polskie-projekty-w-ramach-programu-safe-7252882610121088a.html
19. Commission approves first wave of defence funding for eight Member States under SAFE, https://defence-industry-space.ec.europa.eu/commission-approves-first-wave-defence-funding-eight-member-states-under-safe-2026-01-15_en
20. Polska dostanie miliardy z programu SAFE. „To nie granty, ale fundusz pożyczkowy”, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/miliardy-na-obronnosc-czym-jest-unijny-program-safe-wyjasniamy/cyw6d3c
21. Eastern Flank Watch and European Drone Wall | Epthinktank, https://epthinktank.eu/2025/10/23/eastern-flank-watch-and-european-drone-wall/
22. Polish President and opposition question Polish participation in EU’s rearmament loans programme, https://brusselssignal.eu/2026/02/polish-president-and-opposition-question-polish-participation-in-eus-rearmament-loans-programme/
23. Program SAFE: decyzja KE w sparwie Polski i znaczenie dla województwa podlaskiego, https://edpodlaskie.eu/program-safe-decyzja-ke-w-sparwie-polski-i-znaczenie-dla-wojewodztwa-podlaskiego/
24. Program SAFE dla Polski. Szczegóły będą ukryte, https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-program-safe-dla-polski-szczegoly-beda-ukryte,nId,8063467
25. White Paper for European Defence – Readiness 2030, https://commission.europa.eu/document/download/e6d5db69-e0ab-4bec-9dc0-3867b4373019_en?filename=White%20paper%20for%20European%20defence%20%E2%80%93%20Readiness%202030.pdf
26. EU to Replace SAFE With New Defense Lending Program, https://militarnyi.com/en/news/eu-to-replace-safe-with-new-defense-program/
27. The summary of the ReArm Europe Plan/Readiness 2030 – Bird & Bird, https://www.twobirds.com/en/insights/2025/the-summary-of-the-rearm-europe-planreadiness-2030
28. Statement by Commissioner Kubilius at the COMPET Council discussion on Space implementation dialogue: state of play and next steps – European Commission, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_25_2992
29. EDIP Regulation: EU’s long term framework for joint defense procurement, industrial ramp up and security of supply – A&O Shearman, https://www.aoshearman.com/en/insights/eus-long-term-framework-for-joint-defence-procurement-industrial-ramp-up-and-security-of-supply
30. PISM SAFE nowym impulsem dla bezpieczeństwa i obrony UE, https://www.pism.pl/publikacje/safe-nowym-impulsem-dla-bezpieczenstwa-i-obrony-ue
31. EDIP Regulation: A New European Framework for Defence Industrial Sovereignty – CMS, https://cms.law/en/tur/publication/edip-regulation-a-new-european-framework-for-defence-industrial-sovereignty
32. European Commission advances first wave of SAFE loans for eight states, https://www.army-technology.com/news/europan-commission-safe-loans/
33. Wiceszef MON zapowiada ujawnienie listy zadań programu SAFE. „Wojsko ma swoje tajemnice” – Portal Obronny, https://portalobronny.se.pl/polityka-obronna/wiceszef-mon-zapowiada-ujawnienie-listy-zadan-programu-safe-wojsko-ma-swoje-tajemnice-aa-AagP-CoXQ-yiDE.html
34. Posłowie przyjęli unijny zbrojeniowy program SARE. Opozycja: obciążenia pożyczką i ograniczenia zakupowe do Europy – Region Gdański NSZZ „Solidarność”, https://solidarnosc.gda.pl/aktualnosci/https-solidarnosc-gda-pl-aktualnosci-134399/
35. Rząd przyjął projekt ustawy wdrażającej program SAFE -unijnego instrumentu obronnego, https://www.prawo.pl/samorzad/safe-unijny-instrument-obronny-dla-polski-ustawa,1538436.html
36. How Poland’s SAFE loan is caught in a sovereignty clash [ANALYSIS], https://tvpworld.com/91553115/poland-safe-defense-loan-at-risk-of-veto
37. European Defence Projects of Common Interest: From concept to …, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2026/775284/EXAS_STU(2026)775284_EN.pdf
38. EU presents Defence Roadmap aiming for 2030 readiness – Eunews, https://www.eunews.it/en/2025/10/16/eu-unveils-its-defence-roadmap-work-to-start-in-early-2026-aiming-for-2030-readiness/
39. What’s in the Commission’s Defence Readiness Roadmap – Euractiv, https://www.euractiv.com/news/whats-in-the-commissions-defence-readiness-roadmap/
40. EU to Roll Out European Space Shield Initiative in 2026, https://europeanspaceflight.com/eu-to-roll-out-european-space-shield-initiative-in-2026/
41. European Defence Readiness Tracker | Think Tank Europa, https://thinkeuropa.dk/en/explainer/2026-01-european-defence-readiness-tracker
42. Readiness Roadmap 2030 – European Commission – Defence Industry and Space, https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/readiness-roadmap-2030_en
43. European Defense Stocks Rally on War Risk—Are They Still a Buy? | Morningstar UK, https://global.morningstar.com/en-gb/stocks/european-defense-stocks-rally-war-riskare-they-still-buy
44. Europe’s 2025 defense winners include Saab, Rheinmetall; FCAS falters, https://www.defensenews.com/global/europe/2025/12/31/europes-2025-defense-winners-include-saab-rheinmetall-fcas-falters/
45. Defence industry continues to grow – Saab, https://www.saab.com/newsroom/stories/2025/december/defence-industry-continues-to-grow
46. Canada joins EU’s €150 billion SAFE defense program – Naval Today, https://www.navaltoday.com/2025/12/02/canada-joins-eus-e150-billion-safe-defense-program/
47. Japan applies to join SAFE – Ukrinform, https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/4068996-japan-applies-to-join-safe.html
48. Canadian Companies To Be Allowed Preferential Access Under EU SAFE Defence Investment Program | Insights | Squire Patton Boggs, https://www.squirepattonboggs.com/insights/publications/canadian-companies-to-be-allowed-preferential-access-under-eu-safe-defence-investment-program/
49. Prime Minister Carney secures Canada’s participation in the European Union’s SAFE initiative, https://www.pm.gc.ca/en/news/news-releases/2025/12/01/prime-minister-carney-secures-canadas-participation-european-unions
50. Case C-560/25: Action brought on 20 August 2025 – European Parliament v Council of the European Union, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:C_202505209
51. Legal bases in Article 122 TFEU: Tackling emergencies through executive acts | Think Tank, https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2025)769579
52. Safeguarding the Effectiveness of the Security Action for Europe through Soft Law | IEP@BU, https://iep.unibocconi.eu/safeguarding-effectiveness-security-action-europe-through-soft-law
53. EU greenlights Polish defense projects under SAFE program – EDNEWS, https://ednews.net/en/news/country/715908-greenlights-polish-defense-projects-under