Zdjęcia: Ministerstwo Obrony Narodowej
Inicjatywy zostały ogłoszone w trakcie wydarzenia towarzyszącego Szczytowi, czyli Forum Przemysłu Obronnego NATO (ang. NATO Summit Defence Industry Forum). Jest to najważniejsze wydarzenie dotyczące transatlantyckiej produkcji, inwestycji i innowacji w dziedzinie obronności.
Dziś w trakcie NATO Summit Defence Industry Forum w Ankarze w obecności wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza, Polska przystąpiła do dwóch inicjatyw budujących potencjał obronny.
- inicjatywa dotycząca zwiększenia zdolności transportowych, czyli strategiczny transport powietrzny;
- inicjatywa dotycząca stworzenia wielonarodowej floty załogowych platform wykrywania, rozpoznania, dowodzenia i kierowania z powietrza.
Ministerstwo Obrony Narodowej
A400M-180 Atlas
Zgodnie z informacją europejskiej spółki Airbus Defence and Space (część grupy Airbus SE), rządy Belgii, Chorwacji, Francji, Polski, Hiszpanii, Turcji i Wielkiej Brytanii zainaugurowały High Visibility Project dla Airbusa A400M-180 Atlas, ciężkiego, czterosilnikowego samolotu transportowego z możliwością konfiguracji do tankowania w locie za pomocą giętkiego przewodu.
Grafika: Airbus Defence and Space
Ma to być stricte transportowy odpowiednik Wielonarodowej Floty MRTT NATO (MMF), złożonej z samolotów transportowo-tankujących A330-200 MRTT (Multi-Role Tanker Transport), do której podczas dzisiejszego Szczytu dołączyła Finlandia (dotychczas należały do niej Królestwo Niderlandów, Luksemburg, Norwegia, Niemcy, Belgia, Czechy, Szwecja i Dania). Flota liczy 9 z 12 zamówionych egzemplarzy A330-200 MRTT.
Celem High Visibility Project jest wypełnienie luk w zakresie strategicznych zdolności transportu lotniczego wśród europejskich sojuszników, a docelowo utworzenie Wielonarodowej Floty złożonej z A400M.
Oparta na strategii „łączenia i współdzielenia”, inicjatywa ta przewiduje różne etapy współpracy między uczestniczącymi państwami, od floty A400M będącej własnością i obsługiwanej przez wiele międzynarodowych korporacji, po powiązane usługi, takie jak konserwacja, wsparcie szkoleniowe, infrastruktura i zaopatrzenie.
Celem jest stworzenie kompleksowego rozwiązania, które skuteczniej spełni wymogi krajowe i NATO, oferując jednocześnie większą elastyczność operacyjną w zakresie konkretnych zdolności, takich jak tankowanie w powietrzu, pomoc w przypadku katastrof, ewakuacja medyczna i gaszenie pożarów.
Wybór A400M do tej międzynarodowej floty podkreśla jej kluczowe strategiczne zdolności w zakresie transportu lotniczego. Z ponad 135 samolotami w eksploatacji i ponad 270 000 godzinami nalotu, A400M stał się podstawą mobilności powietrznej największych europejskich państw NATO, a dzięki przyszłemu planowi rozwoju jego rola stanie się jeszcze ważniejsza w nadchodzących dekadach – powiedział Ben Bridge, prezes Airbus Defence and Space UK.
Warto dodać, że Polska była do tej pory zainteresowana samodzielnym zakupem cięższych samolotów transportowych w programie Drop raz samolotów transportowo-tankujących w programie Karkonosze. Ten drugi, obejmujący cztery A330 MRTT, ma zostać sfinansowany programem pożyczkowym SAFE (Security Action for Europe).
Saab S106 GlobalEye
Z kolei jak poinformowała szwedzka spółka Saab Defence and Security, Agencja Wsparcia i Zamówień NATO (NATO Support and Procurement Organisation, NSPA) ogłosiła rozpoczęcie negocjacji w sprawie zakupu samolotów wczesnego ostrzegania i dowodzenia Saab S106 GlobalEye klasy AEW&C (Airborne Early Warning and Control), które zastąpią flotę 14 samolotów Boeing E-3A Sentry AWACS. Przecieki w tej sprawie były znane już od 23 kwietnia br.
Zdjęcia: Radosław Niesobski, MILMAG
Na tym etapie Saab nie podpisała umowy ani nie otrzymał zamówienia związanego z tym ogłoszeniem. Wcześniej pojawiały się doniesienia, że przedmiotem przyszłego zamówienia w ramach programu AFSC (Alliance Future Surveillance and Control) ma być od 10 do 12 samolotów GlobalEye na płatowcu Bombardier Global 6500 o wartości jednostkowej ok. 550 mln EUR (2,361 mld zł).
Jesteśmy zaszczyceni i dumni, że możemy wspierać NATO w zakresie systemów wczesnego ostrzegania i kontroli nowej generacji. Jesteśmy przekonani, że GlobalEye to właściwy wybór dla Sojuszu, oferując sprawdzone możliwości, elastyczność i długoterminową przewagę operacyjną. Dzisiejsze ogłoszenie wyraźnie pozycjonuje GlobalEye jako wiodące na świecie rozwiązanie w zakresie zaawansowanego powietrznego wczesnego ostrzegania i kontroli. Z niecierpliwością czekamy na kolejne kroki w negocjacjach – mówi Micael Johansson, prezes i dyrektor generalny Saab.
Fakt, że przyszła flota GlobalEye będzie wielonarodowa nie jest zaskoczeniem, gdyż w takiej formule w ramach programu zarządzanego przez agencję NAPMO (NATO Early Warning and Control Programe Management Organisation), jest użytkowana obecna flota E-3A Sentry AWACS. Do programu należą Belgia, Czechy, Dania, Niemcy, Grecja, Węgry, Włochy, Luksemburg, Królestwo Niderlandów, Norwegia, Polska (dołączyła w 2006), Portugalia, Rumunia, Hiszpania, Turcja i USA.
Przypomnijmy, że 13 listopada 2025 Ministerstwo Obrony Królestwa Niderlandów informowało, że wraz z sześcioma państwami partnerskimi, w imieniu NATO, rezygnuje z planu zakupu pierwszych 6 samolotów wczesnego ostrzegania i dowodzenia Boeing E-7A Wedgetail w początkowej fazie programu, nazwanej iAFSC (od initial), wybranych dwa lata wcześniej, co miało być pokłosiem podobnej decyzji ze strony USA (które obecnie zdaje się, że zmieniły zdanie i kontynuują program).
Już wtedy pojawiły się głosy, że Sojusz zainwestuje w szwedzki system wczesnego ostrzegania, zabudowany na kanadyjskich płatowcach, zwłaszcza że inne państwa NATO samodzielnie zdecydowały się na ich zakup: Francja na dwa samoloty z opcją na dwa kolejne, a Szwecja zamówiła trzy samoloty z opcją na jeden kolejny, a niedawno zakup ogłosiła Kanada (prawdopodobnie 6 egz.). Natomiast są one także oferowane oddzielnie w Danii, Polsce, Niemczech i Grecji.
GlobalEye został zabudowany na płatowcu odrzutowego cywilnego samolotu biznesowego Bombardier Global 6000 (ale może też być na nowszym 6500). Samolot jest zdolny do wykonywania 11-godzinnych lotów non-stop. Przenosi zestaw czujników, w tym nowy radar Erieye ER (Extended Range), pracujący w paśmie X o zwiększonym zasięgu. Radar jest zdolny wykrywać i śledzić naziemne cele ruchome (również o zmniejszonej sygnaturze radarowej), statki powietrzne, rakietowe pociski manewrujące oraz peryskopy okrętów podwodnych w odległości do 450 km. Erieye ER może działać pomimo aktywnego zakłócania.
Pozostałe wyposażenie (w przypadku wersji bazowej dla ZEA) to radar Leonardo/Selex ES Seaspray 7500E do obserwacji powierzchni morza i lądu, wyposażony do tego celu w stację GMTI (Ground Moving Target Indication), głowicę optoelektroniczną FLIR Systems Star Safire 380HD, system identyfikacji swój-obcy, transponder ADS-B, system samoobrony, system automatycznej identyfikacji AIS, łącza danych (w tym satelitarne), urządzenia wsparcia elektronicznego ESM oraz system wykrywania i identyfikacji źródeł promieniowania radiowego ELINT.
Różnice między Global 6000 a 6500 dotyczą głównie silników (odpowiednio: Rolls-Royce BR710A2-20 i Rolls-Royce Pearl 15), zasięgu (11 112 km/6000 mil morskich i 12 223 km/6600 mil morskich), wydajności paliwowej (spalanie na poziomie 470 galonów na godzinę i 430 galonów na godzinę), technologii (inne skrzydła: w Global 6500 Smooth Flĕx Wing od Mitsubishi Heavy Industries) oraz drobnych ulepszeń w kabinie i zastosowaniu innej awioniki.
Program AFSC ma swoje korzenie w 2019, gdy pojawiły się sygnały o konieczności wymiany natowskich E-3A Sentry po 2035, ale został formalnie zapoczątkowany w kwietniu 2022 przez agencję NAPMO. Samoloty te przechodzą drugą już w ostatnich latach modernizację o kryptonimie FLEP (Final Lifetime Extension Programme), ale będzie konieczna wymiana platformy jako takiej (Radiostacje programowalne Leonardo dla natowskich AWACS, NATO modernizuje AWACS, NATO szuka następcy AWACS).
Flota natowskich E-3A to pierwsza międzynarodowa jednostka podlegająca dowództwu Sojuszu, począwszy od stycznia 1982. Dwie eskadry (Flying Squadron 1 i Flying Squadron 2) są złożone z 20 międzynarodowych załóg wydzielonych z sił zbrojnych 15 państw NATO, w tym z Polski. Stacjonują w niemieckim Geilenkirchen. Ponadto, zostały wydzielone wysunięte bazy operacyjne w Konya (Turcja), Preweza/Aktion (Grecja) and Trapani-Birgi (Włochy) i wysunięta lokalizacja operacyjna w Ørland (Norwegia).
Polska z kolei samodzielnie użytkuje, odkupione od Szwecji, dwa używane samoloty wczesnego ostrzegania i dowodzenia Saab 340B AEW-300, ale już przy ich zakupie mówiło się, iż będą rozwiązaniem pomostowym, a w polu zainteresowania był właśnie GlobalEye.
Dziś w trakcie #NATOsummit Defence Industry Forum w Ankarze w obecności wicepremiera W. @KosiniakKamysz Polska przystąpiła do dwóch inicjatyw budujących potencjał obronny.
✅inicjatywa dotycząca zwiększenia zdolności transportowych, czyli strategiczny transport powietrzny… pic.twitter.com/MB97Xuq2dn
— Ministerstwo Obrony Narodowej 🇵🇱 (@MON_GOV_PL) July 7, 2026
At the #NATOSummit in Ankara, Türkiye 🇹🇷, @NATO paves the way towards a Multinational #A400M Fleet with European governments designed to address strategic airlift capability gaps among European allies.
The objective is to establish a ‘pooling and sharing’ strategy similar to the… pic.twitter.com/Q8loR4H1Wd— Airbus Defence (@AirbusDefence) July 7, 2026
NATO announces GlobalEye as its future AEW&C capability. GlobalEye – made in the Alliance. For the Alliance.
Read more: https://t.co/Ao5bVqxH5v pic.twitter.com/KQoxICbJ4e
— Saab (@Saab) July 7, 2026