W czwartek, 23 kwietnia 2026, francuski dziennik La Lettre oraz niemiecka agencja prasowa dpa za pośrednictwem antenne bayern poinformowały jako pierwsze, że Agencja Wsparcia i Zamówień NATO (NATO Support and Procurement Organisation, NSPA) wybrała szwedzkie samoloty wczesnego ostrzegania i dowodzenia Saab S106 GlobalEye klasy AEW&C (Airborne Early Warning and Control), które zastąpią flotę 14 samolotów Boeing E-3A Sentry AWACS.
Zdjęcia: Radosław Niesobski, MILMAG
Według źródeł, jeszcze nie upubliczniona decyzja NATO NSPA oznacza udzielenie wielomiliardowych zamówień szwedzkiej spółce Saab Defence and Security (główny wykonawca i integrator systemu misji) i kanadyjskiej Bombardier Defense (jako podwykonawca, dostawca płatowców samolotów Global 6000/6500). Przedmiotem zamówienia w ramach programu AFSC (Alliance Future Surveillance and Control) ma być od 10 do 12 samolotów GlobalEye o wartości jednostkowej ok. 550 mln EUR (2,331 mld zł). Decyzja miałaby zostać formalnie ogłoszona na 36. Szczycie NATO w Ankarze, który odbędzie się 7-8 lipca br.
Przypomnijmy, że 13 listopada 2025 Ministerstwo Obrony Królestwa Niderlandów informowało, że wraz z sześcioma państwami partnerskimi, w imieniu NATO, rezygnuje z planu zakupu pierwszych 6 samolotów wczesnego ostrzegania i dowodzenia Boeing E-7A Wedgetail w początkowej fazie programu, nazwanej iAFSC (od initial), wybranych dwa lata wcześniej, co miało być pokłosiem podobnej decyzji ze strony USA (które obecnie zdaje się, że zmieniły zdanie i kontynuują program).
Ogłoszono, że państwa partnerskie programu zarządzanego przez agencję NAPMO (NATO Early Warning and Control Programe Management Organisation), a więc Belgia, Czechy, Dania, Niemcy, Grecja, Węgry, Włochy, Luksemburg, Królestwo Niderlandów, Norwegia, Polska (dołączyła w 2006), Portugalia, Rumunia, Hiszpania, Turcja i USA, ponownie przeprowadzą ewaluację dostępnych możliwości w tym zakresie.
Już wtedy pojawiły się głosy, że Sojusz zainwestuje w szwedzki system wczesnego ostrzegania, zabudowany na kanadyjskich płatowcach, zwłaszcza że inne państwa NATO samodzielnie zdecydowały się na ich zakup: Francja na dwa samoloty z opcją na dwa kolejne, a Szwecja zamówiła trzy samoloty z opcją na jeden kolejny, natomiast są one także oferowane oddzielnie w Danii, Kanadzie, Polsce, Niemczech i Grecji.
GlobalEye został zabudowany na płatowcu odrzutowego cywilnego samolotu biznesowego Bombardier Global 6000 (ale może też być na nowszym 6500). Samolot jest zdolny do wykonywania 11-godzinnych lotów non-stop. Przenosi zestaw czujników, w tym nowy radar Erieye ER (Extended Range), pracujący w paśmie X o zwiększonym zasięgu. Radar jest zdolny wykrywać i śledzić naziemne cele ruchome (również o zmniejszonej sygnaturze radarowej), statki powietrzne, rakietowe pociski manewrujące oraz peryskopy okrętów podwodnych w odległości do 450 km. Erieye ER może działać pomimo aktywnego zakłócania.
Pozostałe wyposażenie (w przypadku wersji bazowej dla ZEA) to radar Leonardo/Selex ES Seaspray 7500E do obserwacji powierzchni morza i lądu, wyposażony do tego celu w stację GMTI (Ground Moving Target Indication), głowicę optoelektroniczną FLIR Systems Star Safire 380HD, system identyfikacji swój-obcy, transponder ADS-B, system samoobrony, system automatycznej identyfikacji AIS, łącza danych (w tym satelitarne), urządzenia wsparcia elektronicznego ESM oraz system wykrywania i identyfikacji źródeł promieniowania radiowego ELINT.
Różnice między Global 6000 a 6500 dotyczą głównie silników (odpowiednio: Rolls-Royce BR710A2-20 i Rolls-Royce Pearl 15), zasięgu (11 112 km/6000 mil morskich i 12 223 km/6600 mil morskich), wydajności paliwowej (spalanie na poziomie 470 galonów na godzinę i 430 galonów na godzinę), technologii (inne skrzydła: w Global 6500 Smooth Flĕx Wing od Mitsubishi Heavy Industries) oraz drobnych ulepszeń w kabinie i zastosowaniu innej awioniki.
Program AFSC ma swoje korzenie w 2019, gdy pojawiły się sygnały o konieczności wymiany natowskich E-3A Sentry po 2035, ale został formalnie zapoczątkowany w kwietniu 2022 przez agencję NAPMO. Samoloty te przechodzą drugą już w ostatnich latach modernizację o kryptonimie FLEP (Final Lifetime Extension Programme), ale będzie konieczna wymiana platformy jako takiej (Radiostacje programowalne Leonardo dla natowskich AWACS, NATO modernizuje AWACS, NATO szuka następcy AWACS).
Flota natowskich E-3A to pierwsza międzynarodowa jednostka podlegająca dowództwu Sojuszu, począwszy od stycznia 1982. Dwie eskadry (Flying Squadron 1 i Flying Squadron 2) są złożone z 20 międzynarodowych załóg wydzielonych z sił zbrojnych 15 państw NATO, w tym z Polski. Stacjonują w niemieckim Geilenkirchen. Ponadto, zostały wydzielone wysunięte bazy operacyjne w Konya (Turcja), Preweza/Aktion (Grecja) and Trapani-Birgi (Włochy) i wysunięta lokalizacja operacyjna w Ørland (Norwegia).