Defence & Space

Baltic Sea Security Talks: Nie ma bezpiecznego NATO bez bezpiecznego Bałtyku

W Gdańsku, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz wziął udział w konferencji Baltic Sea Security Talks poświęconej wzmocnieniu współpracy obronnej między Polską…

2026-03-12 | Redakcja | 4 minuty

Saab rozszerza współpracę z Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB

Szwedzka spółka Saab Defence and Security podpisała umowy z najważniejszymi podmiotami polskimi przemysłu obronnego: Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 5 minut

Rezerwy na papierze. Czy kategorie wojskowe powinny być weryfikowane?

Kategorie wojskowe w zasadzie są przyznawane raz na wieczność, choć przez lata mogą się wydarzyć różne wypadki, które obniżą kategorię. W zasadzie armia nie wie, jakie…

2026-03-06 | Sławek Zagórski | 6 minut

Bliski Wschód w ogniu

W sobotę 28 lutego 2026 roku, o świcie czasu teherańskiego, Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły skoordynowaną operację militarną przeciwko Iranowi — największy atak zagraniczny…

2026-03-03 | Adam Frelich | 25 minut

Wojska Obrony Terytorialnej reagują na cyberatak na szpital w Szczecinie

W odpowiedzi na cyberatak wymierzony w infrastrukturę teleinformatyczną Szpitala Zespolonego w Szczecinie, do wsparcia skierowano Zespół Działań Cyberprzestrzennych Dowództwa Wojsk Obrony Terytorialnej.

2026-03-12 | Redakcja | 9 minut

MON: Cyberbezpieczeństwo i walka z dezinformacją w centrum debaty o odporności państwa

W Warszawie, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz wziął udział w debacie pod tytułem: Odporność Cyfrowa i Informacyjna Polski. Wyzwania w dobie wojny hybrydowej.

2026-03-11 | Redakcja | 5 minut

Wykład Akademii Bronioznawcy o policji w dawnym Krakowie

Nie koniecznie wojskowe siły porządkowe pojawiły się w przestrzeniach zurbanizowanych jeszcze w średniowieczu. Zawsze posiadały jakieś atrybuty, odróżniające je od „statystycznych” zjadaczy chleba. Od kilku już…

2026-02-17 | Tomasz Świątkowski | 1 minut

Pojedynki w Akademii Bronioznawcy

Muzeum Czartoryskich w Krakowie przygotowało wykład na temat pojedynków. To świetna okazja by poszerzyć swoje horyzonty na temat szermierki, tym bardziej, że wstęp na spotkanie jest darmowy.

2026-01-22 | Michał Ihnatów | 1 minut

POLSA wydała ostrzeżenie o wejściu w atmosferę rosyjskiego satelity wojskowego Celina-D

Polska Agencja Kosmiczna POLSA wydała ostrzeżenie o oczekiwanym dziś wejściu w atmosferę radzieckiego (obecnie rosyjskiego) nieaktywnego wojskowego satelity rozpoznania radioelektronicznego typu Celina-D.

2026-03-06 | Rafał Muczyński | 3 minuty

Centrum Operacji Satelitarnych (COS) ARGUS osiągnęło gotowość operacyjną

Warszawskie Centrum Operacji Satelitarnych (COS) Agencji Rozpoznania Geoprzestrzennego i Usług Satelitarnych (ARGUS) osiągnęło gotowość operacyjną.

2026-03-05 | Rafał Muczyński | 4 minuty

Baltic Sea Security Talks: Nie ma bezpiecznego NATO bez bezpiecznego Bałtyku

W Gdańsku, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz wziął udział w konferencji Baltic Sea Security Talks poświęconej wzmocnieniu współpracy obronnej między Polską…

2026-03-12 | Redakcja | 4 minuty

MON: Polska i Szwecja będą wspólnie rozwijać zdolności wojskowe, żeby wzmocnić bezpieczeństwo Bałtyku

W Porcie Wojennym w Gdyni, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz spotkał się z ministrem obrony Szwecji Pålem Jonsonem.

2026-03-12 | Redakcja | 3 minuty

Baltic Sea Security Talks: Nie ma bezpiecznego NATO bez bezpiecznego Bałtyku

W Gdańsku, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz wziął udział w konferencji Baltic Sea Security Talks poświęconej wzmocnieniu współpracy obronnej między Polską…

2026-03-12 | Redakcja | 4 minuty

Saab rozszerza współpracę z Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB

Szwedzka spółka Saab Defence and Security podpisała umowy z najważniejszymi podmiotami polskimi przemysłu obronnego: Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 5 minut

Plan zamówień publicznych Komendy Głównej Straży Granicznej na 2026 rok

Komenda Główna Straży Granicznej opublikowała plan postępowań o udzielenie zamówień publicznych na rok 2026 dla tej formacji.

2026-03-09 | Rafał Muczyński | 7 minut

Przetarg na pięć śmigłowców HEMS dla Lotniczego Pogotowia Ratunkowego

Lotnicze Pogotowie Ratunkowe opublikowało informację z uruchomienia postępowania przetargowego na dostawę pięciu śmigłowców w zakresie wsparcia działalności lotniczych zespołów ratownictwa medycznego (HEMS).

2026-03-04 | Rafał Muczyński | 4 minuty

Saab rozszerza współpracę z Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB

Szwedzka spółka Saab Defence and Security podpisała umowy z najważniejszymi podmiotami polskimi przemysłu obronnego: Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 5 minut

Grupa WB na targach BEDEX 2026 w Brukseli

Na targach BEDEX 2026, które odbywają się w dniach 12–14 marca w Brukseli, Grupa WB prezentuje swoje rozwiązania bezzałogowe o potwierdzonej skuteczności bojowej.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 3 minuty

Baltic Sea Security Talks: Nie ma bezpiecznego NATO bez bezpiecznego Bałtyku

W Gdańsku, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz wziął udział w konferencji Baltic Sea Security Talks poświęconej wzmocnieniu współpracy obronnej między Polską…

2026-03-12 | Redakcja | 4 minuty

Saab rozszerza współpracę z Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB

Szwedzka spółka Saab Defence and Security podpisała umowy z najważniejszymi podmiotami polskimi przemysłu obronnego: Polską Grupą Zbrojeniową i Grupą WB.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 5 minut

Baltic Sea Security Talks: Nie ma bezpiecznego NATO bez bezpiecznego Bałtyku

W Gdańsku, wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz wziął udział w konferencji Baltic Sea Security Talks poświęconej wzmocnieniu współpracy obronnej między Polską…

2026-03-12 | Redakcja | 4 minuty

Amerykańsko-szwedzki bezzałogowiec wczesnego ostrzegania MQ-9B AEW&C na BEDEX 2026

Na targach BEDEX 2026, które odbywają się w dniach 12–14 marca w Brukseli, amerykańska spółka General Atomics Aeronautical Systems i szwedzka Saab Defence and…

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 4 minuty
Shooting

Enforce Tac 2026: Leupold MX-6HD dla snajperów

Leupold, renomowany producent optyki z USA, zaprezentował na Enforce Tac 2026 wojskową lunetę obserwacyjną MX-6HD, której projekt daje użytkownikowi możliwość łatwego montażu akcesoriów…

2026-03-12 | Michał Ihnatów | 5 minut

Enforce Tac 2026: Streamlight ProTac RM VIR PRO i nie tylko

Targi Enforce Tac 2026 były okazją do przyjrzenia się bliżej nowościom Streamlight – latarkom ProTac RM VIR PRO, ProTac RM 1-L…

2026-03-12 | Michał Ihnatów | 1 minut

Enforce Tac 2026: Leupold MX-6HD dla snajperów

Leupold, renomowany producent optyki z USA, zaprezentował na Enforce Tac 2026 wojskową lunetę obserwacyjną MX-6HD, której projekt daje użytkownikowi możliwość łatwego montażu akcesoriów…

2026-03-12 | Michał Ihnatów | 5 minut

Enforce Tac 2026: Streamlight ProTac RM VIR PRO i nie tylko

Targi Enforce Tac 2026 były okazją do przyjrzenia się bliżej nowościom Streamlight – latarkom ProTac RM VIR PRO, ProTac RM 1-L…

2026-03-12 | Michał Ihnatów | 1 minut

IWA 2026: Tisas z ciekawą ofertą 1911 i 2011

Tisas to jeden z tureckich producentów broni palnej, który w USA cieszy się całkiem niezłą renomą – zwłaszcza w segmencie bardziej przystępnych cenowo pistoletów 1911…

2026-03-11 | Michał Ihnatów | 9 minut

IWA 2026: Strzelby na drony Fabarm

Fabarm, renomowany włoski producent strzelb wykorzystywanych także przez polskie formacje mundurowe, zaprezentował na targach IWA 2026 strzelby na drony w liniach STF12 oraz P.S.S. 10.

2026-03-11 | Michał Ihnatów | 6 minut

SZTUCER BERGARA B14 .223 REM – celność bez zbędnych fajerwerków

„Weźmiesz do testów B14? Pasuje do Ciebie” – słyszę w redakcji. „B”? Takie oznaczenie kojarzy mi się głównie z amerykańskimi bombowcami. „Co mi tam, biorę!” –…

2025-12-28 | Anna Mielczarek | 7 minut

Podstawowe wiadomości na temat wad wzroku.

Z oczami jest jak z samochodem – kiedy działają, to nikt nie interesuje się ewentualnymi problemami. Ale jak już się sypie… Dziś nieco o czterech najczęstszych…

2025-12-11 | Krzysztof Kluza | 11 minut

Enforce Tac 2026: Talan – ukraińskie obuwie sprawdzone w boju

Targi Enforce Tac 2026 w Norymberdze są świetną okazją do zbadania rynku obuwia profesjonalnego – na wydarzeniu swoją ofertę prezentują producenci z całego świata. Jednym…

2026-03-12 | Michał Ihnatów | 5 minut

Enforce Tac 2026: Direct Action z nowym oporządzeniem

Direct Action zajmuje mocną pozycję na rynku oporządzenia, dostarczając swoje rozwiązania do najbardziej wymagających odbiorców. Marka nie ustaje jednak z rozwojem i wprowadza do oferty zarówno…

2026-03-11 | Michał Ihnatów | 1 minut

Strzelectwo od podstaw, cz. 5 – Jak wybrać pierwszą broń?

Doczekaliśmy się. Mamy już za sobą kurs, egzamin, badania, policyjne kontrole i kompletowanie dokumentów. Otrzymaliśmy legitymację osoby dopuszczonej do posiadania broni, w szufladzie mamy…

2026-02-16 | Tomasz Karasiński | 35 minut

Jakie prezenty dla strzelca? Prezentownik MILMAG

Wigilia już za rogiem, a Ty nie masz pomysłu na prezent? Nie martw się – przygotowaliśmy właśnie dla Ciebie specjalny prezentownik dla strzelców (i nie tylko!).

2025-12-16 | Michał Ihnatów | 14 minut

Licencja zawodnicza PZSS w nowej odsłonie

PZSS wprowadza nowe licencje zawodnicze – sprawdzanie ważności licencji staje się prostsze za sprawą kodu QR i specjalnej aplikacji na urządzenia mobilne.

2026-02-07 | Michał Ihnatów | 2 minuty

Pozwolenie na broń w Polsce w 2025 roku – przybyło strzelców

Komenda Główna Policji podsumowała kwestię stanu pozwoleń na broń palną w 2025 roku. Jak się okazuje, strzelców przybywa – odnotowano niemalże 45…

2026-02-06 | Michał Ihnatów | 8 minut

Kurtka Husky od Helikon-Tex – komfort nawet dla zmarzluchów

Zima to niedobry czas dla zmarzluchów. Zwłaszcza jeżeli musimy dużo przebywać na zewnątrz, a nie mamy możliwości za bardzo się poruszać. Potrzebujemy kurtki, która poradzi sobie…

2026-03-08 | Michał Ihnatów | 1 minut

Lowa Yukon ICE II GTX – zimowy pancernik w kobiecej wersji

Są buty „na zimę” i są buty na „prawdziwą zimę”. Taką, w której śnieg nie jest tylko ponurym dodatkiem do krajobrazu, a niskie temperatury skutecznie weryfikują każdy element naszego wyposażenia.…

2026-02-20 | Klaudia Lazar | 8 minut

Enforce Tac 2026: HS Produkt – pistolet Echelon i nie tylko

Targi Enforce Tac 2026 są okazją do zapoznania się z ofertą HS Produkt, chorwackiego producenta broni palnej. Z perspektywy strzelców sportowych jak i odbiorców instytucjonalnych, za najważniejszy…

2026-02-24 | Michał Ihnatów | 5 minut

EnforceTac 2026: Archon Type B COA pod kolimator Aimpoint COA

Podczas targów Enforce Tac 2026 w Norymberdze marka Archon zaprezentowała nową wersję swojego flagowego pistoletu – Archon Type B COA – dostosowaną…

2026-02-24 | Krzysztof Ptak | 2 minuty
Obrona Cywilna

Intensyfikacja polsko-szwedzkiej współpracy w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej

Minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński i minister obrony cywilnej Królestwa Szwecji Carl-Oskar Bohlin podpisali w Warszawie list intencyjny, który ma umocnić strategiczne partnerstwo…

2026-03-12 | Jakub Mączka | 3 minuty

Cyberatak na Narodowe Centrum Badań Jądrowych

Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski poinformował o udaremnionym cyberataku na serwery Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 3 minuty

Cyberatak na Narodowe Centrum Badań Jądrowych

Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski poinformował o udaremnionym cyberataku na serwery Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku.

2026-03-12 | Rafał Muczyński | 3 minuty

Ponad 22 mld zł na bezpieczeństwo i obronność. Rząd przyjął priorytety Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności

Komitet Sterujący Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) przyjął regulamin działania oraz kluczowe priorytety inwestycyjne, otwierając drogę do uruchomienia ponad 22 miliardów złotych na projekty…

2026-01-28 | Piotr Leśniak | 3 minuty

Ponad 22 mld zł na bezpieczeństwo i obronność. Rząd przyjął priorytety Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności

Komitet Sterujący Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) przyjął regulamin działania oraz kluczowe priorytety inwestycyjne, otwierając drogę do uruchomienia ponad 22 miliardów złotych na projekty…

2026-01-28 | Piotr Leśniak | 3 minuty

Rusza nabór wniosków do programu OLiOC w województwie śląskim na 2026

Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach rozpoczął się nabór wniosków w ramach rządowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) na 2026 rok.

2026-01-17 | Piotr Leśniak | 3 minuty

ICEYE prezentuje Flood Rapid Impact – narzędzie wykorzystujące AI do szybkiego reagowania na powodzie

Polsko-fińska spółka ICEYE, specjalista w zakresie satelitarnych rozwiązań wspomagających zarządzanie skutkami katastrof naturalnych, ogłosiła wprowadzenie produktu Flood Rapid Impact (FRI).

2025-07-15 | Redakcja | 6 minut

MON: Ochrona ludności cywilnej to priorytet. Wojsko gotowe do pomocy

Żołnierze Wojska Polskiego obecni są już na terenach, gdzie mogą wystąpić w najbliższych godzinach podtopienia i już pomagają mieszkańcom. Żołnierze ze 133. batalionu lekkiej piechoty…

2025-07-09 | Redakcja | 4 minuty

Od zakupu do realnej gotowości. Systemowe wyzwania gmin po wdrożeniu Programu OLiOC część 2

Wejście w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej zapoczątkowało największy od dekad proces odbudowy materialnego potencjału ochronnego państwa na poziomie…

2026-02-24 | Piotr Leśniak | 6 minut

Od zakupu do realnej gotowości. Systemowe wyzwania gmin po wdrożeniu Programu OLiOC część 1

Wejście w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej zapoczątkowało długotrwały i skomplikowany proces odbudowy materialnego potencjału ochronnego państwa na poziomie…

2026-02-23 | Piotr Leśniak | 7 minut

Współpraca Wojewody Małopolskiego z organizacjami pozarządowymi jako model włączania NGO w system ochrony ludności. Przykład Grupy INKA

Włączanie organizacji pozarządowych do systemu ochrony ludności staje się jednym z kluczowych wyzwań współczesnej administracji publicznej. Przykład województwa małopolskiego, a w szczególności współpracy Wojewody…

2026-01-29 | Piotr Leśniak | 9 minut

Wprowadzenie Planu Ogólnego a inwestycje z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej (OLiOC)

Dużymi krokami zbliża się finał jednej z największych reform w polskim systemie planowania przestrzennego. Wprowadzenie planu ogólnego gminy na mocy ustawy z dnia 7 lipca…

2026-01-17 | Piotr Leśniak | 3 minuty

Haix prezentuje buty ratownicze Nevada 3.0 MID

Haix, renomowany producent obuwia profesjonalnego, prezentuje buty ratownicze Nevada 3.0 MID, wyróżniające się zwiększoną ochroną stóp użytkownika i systemem szybkiego wiązania.

2026-02-10 | Michał Ihnatów | 3 minuty

Szpitale Przyjazne Wojsku: Specjalistyczny sprzęt w szpitalu w Nowym Mieście nad Pilicą

W Nowym Mieście nad Pilicą odbyło się przekazanie sprzętu dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, który pozyskano w ramach programu ,,Ochrona Ludności i Obrony Cywilnej…

2026-01-16 | Redakcja | 4 minuty

PROTEGA 2025: Mactronic z oświetleniem dla Obrony Cywilnej

Mactronic, polski producent rozwiązań oświetleniowych – od latarek ręcznych po najaśnice i lampy – zaprezentował swoją ofertę na pierwszych targach obrony cywilnej PROTEGA 2025…

2025-11-24 | Michał Ihnatów | 4 minuty

Skuteczniejsza ochrona przed przemocą dla funkcjonariuszy publicznych, ratowników medycznych i obywateli niosących pomoc

Nawet 5 lat więzienia i 5 tys. zł grzywny – takie kary przewiduje projekt nowelizacji Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń, przyjęty wczoraj przez Radę Ministrów.…

2025-08-20 | Redakcja | 4 minuty
Kalendarium

Inauguracja nowego cyklu spotkań Akademii Bronioznawcy

Od października 2025 roku rusza kolejny cykl comiesięcznych spotkań historycznych organizowanych przez Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Broni i Barwy oraz Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Cykl wykładów…

2025-10-23 | Tomasz Świątkowski | 2 minuty

Zbliża się III Międzynarodowy Kongres Antyterrorystyczny

W dniach 21-22 maja 2025 na Uniwersytecie WSB Merito we Wrocławiu odbędzie się trzecia edycja Międzynarodowego Kongresu Antyterrorystycznego. To prestiżowe wydarzenie, gromadzi uznanych ekspertów krajowych i zagranicznych.

2025-05-09 | Redakcja | 2 minuty

Szkolenie Team99 Academy poziom LVL3, czyli balistyka zewnętrzna w teorii i praktyce

W dniach 22 i 23 listopada br. Team99 Academy zorganizowała trzeci etap nauki strzelania dalekodystansowego. Tym razem zajęcia praktyczne odbyły się na strzelnicy w Skarżysku-Kamiennej.

2024-12-01 | Grzegorz Sobczak | 7 minut

Szkolenie Long Range Shooting Team99 Academy LVL2, czyli kto nie liczy, ten nie trafia

W sobotę 28 września Team99 Academy zorganizowała kolejny etap szkolenia w zakresie strzelectwa dalekodystansowego – tym razem na poziomie LVL2. Zajęcia odbywały się…

2024-09-30 | Grzegorz Sobczak | 6 minut

Inauguracja nowego cyklu spotkań Akademii Bronioznawcy

Od października 2025 roku rusza kolejny cykl comiesięcznych spotkań historycznych organizowanych przez Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Broni i Barwy oraz Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Cykl wykładów…

2025-10-23 | Tomasz Świątkowski | 2 minuty

Zbliża się III Międzynarodowy Kongres Antyterrorystyczny

W dniach 21-22 maja 2025 na Uniwersytecie WSB Merito we Wrocławiu odbędzie się trzecia edycja Międzynarodowego Kongresu Antyterrorystycznego. To prestiżowe wydarzenie, gromadzi uznanych ekspertów krajowych i zagranicznych.

2025-05-09 | Redakcja | 2 minuty

Nowe zawody taktyczne na mapie Polski, czyli relacja z Defcon One 2024

Kurz po zawodach Defcon One zdecydowanie już opadł, siniaki poznikały, a emocje nadal nas trzymają. Te intensywne dwa dni przyniosły niezapomniane wspomnienia oraz wyzwania,…

2024-11-20 | Klaudia Lazar | 8 minut

MCS Bochnia zaprasza na zawody „Solny Garnizon”

Zapraszamy wszystkich chętnych na zawody strzeleckie, organizowane 13 października przez Solny Garnizon, na strzelnicy Małopolskiego Centrum Strzelectwa w Bochni.

2024-09-24 | Redakcja | 2 minuty

Bilans dwóch dekad misji PKW Afganistan cz. 1

30 czerwca 2021, na lotnisku we Wrocławiu wylądował samolot z polskimi żołnierzami powracającymi z Afganistanu. Minister Obrony Narodowej Mariusz Błaszczak podziękował żołnierzom w następujących słowach: Dziś zakończyła się misja Polaków w Afganistanie. Była to decyzja sojusznicza. Wypełniliście tę misję celująco. Udowodniliście, że żołnierze Wojska Polskiego są w stanie wspierać naszych sojuszników zawsze, gdy zajdzie taka potrzeba. Dziękuję Wam za tę służbę (1). Tym samym zakończyła się misja Polskiego Kontyngentu Wojskowego, która trwała dwadzieścia lat.

Misja afgańska była najdłuższą zagraniczną operacją Wojska Polskiego i pierwszą, na taką skalę, zakładającą udział polskich sił zbrojnych w działaniach wojennych od czasu zakończenia II wojny światowej. Dwie dekady obecności Polaków na terenach objętych stałym konfliktem, operacje przeprowadzane w odmiennym kręgu kulturowym czy możliwość współpracy na szczeblu międzynarodowym z wojskami sojuszniczymi zaowocowały bezcennym doświadczeniem, którego nie sposób było zdobyć na poligonie.

Polski Kontyngent Wojskowy w ramach Sił Bezpieczeństwa realizował zadania w trzech etapach. Etap pierwszy, trwający do października 2010, realizowany był w ramach misji stabilizacyjnej i doradczo-szkoleniowej (I–VII zmiana). Celem działań było zapewnienie swobody operacyjnej w prowincji Ghazni oraz poprawa poziomu bezpieczeństwa żołnierzy poprzez stopniowe zwiększanie sił, a także wspieranie władz lokalnych oraz działalność doradczo-szkoleniowej i partnerstwo podczas zadań wykonywanych wspólnie z Afgańskimi Siłami Bezpieczeństwa. Amerykanie powołali w tym celu Combined Security Transition Command – Afghanistan [CSTC-A]. Drugi etap, trwający od października 2010 do maja 2013, obejmował przedsięwzięcia w ramach misji stabilizacyjno-szkoleniowej (VIII–XI zmiana) i misji szkoleniowo-stabilizacyjnej (XII zmiana). Głównym celem było utrzymanie osiągniętego poziomu bezpieczeństwa w pierwszym etapie oraz skoncentrowanie wysiłku PKW na szkoleniu i doradzaniu Afgańskim Siłom Bezpieczeństwa, a także zwiększenie zakresu działalności pomocowej, polepszającej standard życia miejscowej ludności. Społeczność międzynarodowa powołała Zespoły Odbudowy Prowincji (Provincial Reconstruction Team – PRT). Jeden z nich funkcjonował w prowincji Ghazni. Tworzyli go wspólnie Amerykanie i Polacy. Łącznie w latach 2008-2013 na terenie prowincji Ghazni zrealizowano 50 projektów szkoleniowych, 99 projektów infrastrukturalnych, 45 projektów zakupowych na kwotę ponad 80 mln PLN (25 mln USD) (2).

Kolumna pojazdów opancerzonych PKW Afganistan podczas patrolu

Etap trzeci, trwający od maja 2013 do grudnia 2014, to realizacja przedsięwzięć w ramach misji doradczo-wspierającej (XIII–XIV zmiana) ukierunkowanej na osiągniecie zdolności do wycofania PKW, a także wsparcie i doradztwo w działalności operacyjnej, prowadzonej samodzielnie przez ANSF oraz władze prowincji Ghazni. Jednocześnie w tym etapie został opracowany plan i harmonogram zakończenia misji ISAF oraz wycofanie sprzętu do kraju.

Z punktu widzenia wojska i zdobytego doświadczenia najważniejsze okazały się walki z siłami talibów oraz wyciągnięte z tych zdarzeń wnioski. Działania prowadzane przez Polaków nie ograniczały się wyłącznie do działań zbrojnych. Operacja w Afganistanie opierała się na haśle walki o serca i umysły. Siły międzynarodowe postawiły sobie za cel przekonać Afgańczyków, że w kraju o niestabilnej od dekad sytuacji politycznej, bez ustanku targanej wewnętrznymi walkami, można żyć inaczej. Działania w terenie zamieszkałym przez niechętną lub wrogą ludność przekładają się bezpośrednio na zwiększenie zagrożenia utraty życia lub zdrowia żołnierzy biorących udział w misji. Z tego założenia Polacy również wywiązali się znakomicie.

Jak jednak określić całokształt udziału polskich sił zbrojnych podczas dwóch dekad pobytu w Afganistanie? Zależnie od etapu misji zmieniały się cele i zaangażowanie, tym samym trudno stwierdzić jednoznacznie czy osiągnięto sukces czy porażkę. Patrząc zero-jedynkowo można mówić o porażce, ponieważ cel polityczny nie został osiągnięty. Biorąc jednak pod uwagę całokształt można mówić o sukcesie. W poniższym artykule postaram się odnieść do poszczególnych wydarzeń jakie miały miejsce podczas działań Polskiego Kontyngentu Wojskowego i przedstawić bilans zysków i strat, które wynikają z naszego uczestnictwa w misji.

 

Geneza

Interwencja w Afganistanie była bezpośrednim wynikiem ataków na World Trade Centre i Pentagon, które nastąpiły 11 września 2001. Do zamachów przyznało się islamskie terrorystyczne ugrupowanie Al-Kaida, na czele którego stał Osama bin Laden. Przeprowadzone na taką skalę zamachy były dotychczas nieznane w świecie zachodnim. W obiegu informacji dość regularnie pojawiały się informacje o zamachach na Bliskim Wschodzie czy na pograniczu indyjsko-pakistańskim, jednak Zachód był wolny od tego typu zdarzeń.

Tym bardziej przerażający dla świata był fakt, że miały one miejsce w samym sercu Stanów Zjednoczonych, czyli światowego mocarstwa i najważniejszego państwa Paktu Północnoatlantyckiego. Reakcja USA była natychmiastowa, tym samym Afganistan znalazł się w centrum zainteresowania amerykańskiego wywiadu jako państwo, w którym schronienie znalazł Osama bin Laden i jego współpracownicy. Społeczność międzynarodowa udzieliła poparcia Stanom Zjednoczonym w tym, kilka państw muzułmańskich: Pakistan, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Arabia Saudyjska.

Aby uniknąć oskarżeń o zemstę, Waszyngton zdecydował o stworzeniu koalicji międzynarodowej podkreślając jednocześnie, że to nie Afganistan jest celem działań, lecz ukrywający się na jego terenie przywódcy organizacji terrorystycznej. Kluczowe było określenie terror, ponieważ amerykańskiemu prezydentowi zależało na uniknięciu etymologicznego połączenia wojny świata zachodniego ze światem islamu. Argumentu tego używali w przekazach informacyjnych radykalni przeciwnicy USA. Na specjalnym posiedzeniu, które odbyło się w dniach 12–13 września, Rada Ambasadorów NATO wydała oświadczenie określające atak na USA jako atak na wszystkie kraje sojuszu. Stany Zjednoczone zdecydowały się pierwszy raz w historii na wykorzystanie Artykułu 5 Traktatu Waszyngtońskiego, którego treść jasno określa sojusznicze zobowiązania: Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego (3).

Dodatkowo Kongres Stanów Zjednoczonych 15 września 2001 zezwalała prezydentowi na (…) użycie wszelkich niezbędnych i stosownych sił przeciwko tym krajom, organizacjom lub osobom, które uzna za odpowiedzialne za planowanie, zaaprobowanie, wykonanie lub wspomaganie terrorystycznych ataków w dniu 11 września 2001, lub które dostarczyły schronienia takim organizacjom lub osobom, w celu zapobieżenia popełnieniu wszelkich, kolejnych aktów międzynarodowego terroryzmu wobec Stanów Zjednoczonych przez takie kraje, organizacje lub osoby (4).

Wobec powyższego George W. Bush wystosował wobec talibów ultimatum, w którym żądał wydania wszystkich liderów Al-Kaidy ukrywających się w Afganistanie, zwolnienia bezpodstawnie więzionych cudzoziemców, zamknięcia wszystkich obozów terrorystycznych i przekazania odpowiednim władzom wszystkich członków ekstremistycznych organizacji, zezwolenia Stanom Zjednoczonym na sprawdzenie wszystkich tych obozów (5).

Po odrzuceniu żądań mogły się rozpocząć działania zbrojne. 7 października rozpoczęła 2001 się operacją „Enduring Freedom”. Po stronie międzynarodowej koalicji opowiedział się Sojusz Północny, ugrupowanie mudżahedinów reprezentujące władzę, które obalił w 1996 mułła Omar. Amerykańskie naloty na Kabul dość szybko doprowadziły do zajęcia tych terenów przez sprzyjających im mudżahedinów w grudniu 2001.

Pierwsza część operacji Enduring Freedom zakończyła się umiarkowanym sukcesem. Udało się zrealizować większość sformułowanych przez rząd USA celów militarnych. Likwidacji uległy wszystkie ośrodki szkolenia terrorystów w Afganistanie, obalono reżim talibów i stworzono podstawy do normalizacji sytuacji w tym kraju. Wojna z talibami doprowadziła do przejęcia władzy przez polityków związanych z NATO, co rodziło nadzieję na szybką demokratyzację tego kraju i podniesienie warunków życia. Niestety, sytuacja na terenie Afganistanu w kolejnych latach nie uległa znaczącej poprawie. USA, usatysfakcjonowane osiągnięciem krótkoterminowych celów, skupiły się na działaniach w Iraku, pozostawiając teatr afgański głównie siłom NATO, które rozpoczęły przedsięwzięcia w ramach operacji ISAF (6) za cel obierając grupy talibów ukrywające się w górach.

Udział Polski w Enduring Freedom

Polska dysponująca swoimi siłami zbrojnymi po rozpadzie Związku Sowieckiego i Układu Warszawskiego zdecydowała, że swoją przyszłość i politykę będzie kształtowała w oparciu o Sojusz Północnoatlantycki, do którego dołączyła w 1999. W następstwie decyzji USA o powołaniu się na Artykuł 5 Polska, jako jedno z pierwszych państw, zdecydowała się wywiązać ze zobowiązań sojuszniczych. Podstawą prawną pozwalającą na udział Sił Zbrojnych RP były dwa dokumenty: ustawa z dnia 17 grudnia 1998 o zasadach użycia lub pobytu SZ RP poza granicami państwa oraz postanowienia Prezydenta RP z dnia 20 listopada 2001 o użyciu Polskiego Kontyngentu Wojskowego w składzie Sił Sojuszniczych w Islamskim Państwie Afganistanu, Republice Tadżykistanu i Republice Uzbekistanu oraz na Morzu Arabskim i Oceanie Indyjskim (7).

W początkowym okresie polscy żołnierze brali udział w działaniach polegających na powstrzymaniu działalności zbrojnych grup talibów

W czasie I zmiany PKW w skład komponentu lądowego weszło: 30 żołnierzy plutonu logistycznego z 10. Brygady Logistycznej w Opolu, 40 żołnierzy z 1. Brygady Saperów w Brzegu, 13 komandosów GROM-u, oraz 10 żołnierzy z innych jednostek Komponent morski stanowiło 53 marynarzy na ORP Kontradmirał Xawery Czernicki, wśród nich znajdowało się sześciu komandosów z jednostki Formoza. Okręt operował na wodach Zatoki Perskiej. Jednostka specjalna GROM była gotowa do udziału w misji w Afganistanie już w 2001.

Żołnierze zostali rozlokowani w posowieckiej bazie Bagram. Głównym zadaniem I zmiany PKW były działania saperskie polegające na usuwaniu licznych min i niewybuchów znajdujących się wokół bazy, pozostałości po sowieckiej obecności w Afganistanie z lat 1979-89. Ponadto Polacy musieli zabezpieczyć tereny bazy budując umocnienia oraz usuwać wraki sprzętu po Armii Czerwonej z podległych im terenów.

Kolejne zmiany PKW podjęły szereg działań zmierzających do zabezpieczenia terenu i przysłużenia się ludności cywilnej. Za przykład może posłużyć VII zmiana, która wybudowała pięciokilometrowy odcinek drogi, o szerokości siedmiu metrów, łączący bazę Bagram z wioską Shaka. Zadnieniem nie określonym w wytycznych, którego podjęli się Polacy byłą opieka nad sierocińcem w miejscowości Charikar. Żołnierze z własnej inicjatywy nawiązali kontakt z placówką i przez cały okres dostarczali dzieciom ubrania, wodę pitną i żywność. Pomocy w wypełnieniu tego zadania udzieliła Caritas, który kilkukrotnie przekazał dary, które trafiły do ponad setki wychowanków domu dziecka (8). W trakcie operacji Enduring Freedom, w okresie od 16 marca 2002 do 25 kwietnia 2007, Polski Kontyngent Wojskowy obejmował dziesięć zmian, podczas których liczebność żołnierzy zmieniała się od początkowych 300 do 120 podczas zmian późniejszych.

Praktycznie od początku żołnierze PKW Afganistan zaangażowali się w pomoc dla afgańskich dzieci

Z ciekawostek warto zwrócić uwagę, że podczas I zmiany polskiego kontyngentu obok wojsk lądowych brał udział polski okręt ORP Kontradmirał Xawery Czernicki. Również podczas misji Enduring Freedom, na większą skalę byli wykorzystywani żołnierze jednostek specjalnych GROM. Głównym ich celem był rekonesans oraz ochrona odwiedzających polską bazę polityków.

Podsumowując, Wojsko Polskie zebrało dobre opinie. Wywiązywało się z powierzonych zadań, wspierało sojuszników w ramach przeznaczonych obowiązków (wykonanie stanowisk dla samolotów na lotnisku w Bagram), nawiązali dobre relacje z cywilami. Trzeba zaznaczyć, że udział w operacji w Afganistanie nie był dla Polaków zupełną niewiadomą. Dowódcy traktowali misję jako przedłużenie działań w Iraku. Dzięki zdobytemu tam doświadczeniu żołnierzom było łatwiej przystosować się do panującej w Afganistanie sytuacji polityczno-kulturowej.

Jedną z pierwszych lekcji jakie musieli odrobić nasi żołnierze było nauczenie się współdziałania z oddziałamy sojuszniczymi z NATO, głównie z wojskami Stanów Zjednoczonych

Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa

Wraz z pogarszającą się sytuacją polityczną na terenie Afganistanu, dowództwo amerykańskie rozpoczęło działania zmierzające do przekształcenia obecnej formuły misji skierowanej przeciwko ukrywającym się członkom Al-Kaidy w operację międzynarodową pod egidą NATO. Zmiana formatu misji miała być płynna. Operacja ISAF rozpoczęła się dzień po zakończeniu Enduring Freedom. Wszyscy członkowie Paktu Północnoatlantyckiego, którzy zdecydowali się wziąć udział w misji zostali o planach poinformowani z odpowiednim wyprzedzeniem, żeby przygotować wojsko do zwiększonego wysiłku w stosunku do lat 2002-2007. Ponieważ rząd polski zdecydował o kontynuacji obecności Wojska Polskiego w Afganistanie podjęto szereg czynności przygotowujących do operacji. Najważniejsza, z punktu widzenia legislacji, była decyzja i zgoda prezydenta, jako Zwierzchnika Sił Zbrojnych, na udział wojska polskiego w kolejnej misji. Ta została wydana jako Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2006 zmieniające postanowienie o przedłużeniu okresu użycia Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Islamskim Państwie Afganistanu (9).

W początkowej fazie działań w Afganistanie polski kontyngent nie dysponował sprzętem umożliwiającym sprawne działanie. Dostarczenie do Afganistanu pierwszych KTO Rosomak znacząco poprawiło sytuację sprzętową

Konieczność udziału argumentowano chęcią wywiązania się z sojuszniczych zobowiązań jakie nakładał na Polskę fakt bycia członkiem Sojuszu Północnoatlantyckiego. Politycy przekonywali również o wzroście znaczenia Rzeczypospolitej na arenie międzynarodowej jako stabilnego, a co ważniejsze, pewnego sprzymierzeńca. Ówczesny minister obrony narodowej Radosław Sikorski już we wrześniu informował opinię publiczną: w Afganistanie trwa proces polityczny, zmierzający do rozszerzania władzy centralnej na całe jego terytorium. Zwiększenie obecności sił międzynarodowych ISAF w prowincjach wschodnich Afganistanu jest tego kolejnym etapem. Polska chce pomóc w tych działaniach. Jeżeli zaniechamy tego, wycofamy się i pozostawimy Afganistan samemu sobie, w niedługim czasie na jego terenie powstałoby radykalne islamskie państwo terrorystyczne, czerpiące ogromne zyski z handlu narkotykami, a fundusze przeznaczające na finansowanie akcji terrorystycznych na całym świecie. Zagrożenia tego w pełni świadomy jest te rząd Afganistanu na czele z prezydentem Karzajem. Dlatego prezydent Karzaj oraz ministrowie rządu afgańskiego stale apelują o zwiększenie wysiłku społeczności międzynarodowej na rzecz ustabilizowania sytuacji i odbudowy państwa. Polska chce być w tych działaniach obecna w sposób widoczny — stosownie do naszego potencjału. Chciałbym przy tej okazji przypomnieć, że w ramach NATO, tak jak inni sojusznicy, zgodziliśmy się na osiągnięcie poziomu zaangażowania wynoszącego 8% naszych sił lądowych na potrzeby operacji prowadzonych poza granicami kraju. Nasze obecne zaangażowanie we wszystkich operacjach nie sięga nawet połowy tego pułapu. Trudno więc mówić o nadmiernym wysiłku wojska czy kosztach — zwłaszcza w kontekście liczebności naszej armii i pozycji Polski na arenie międzynarodowej 10). Radosław Sikorski argumentował również prolongatę naszej obecności jako moralny dług narodu polskiego wobec narodu afgańskiego, który zaciągnęliśmy w latach 1980.. Wówczas zaangażowanie Związku Sowieckiego w trwającą dekadę operację w Afganistanie uniemożliwiło Moskwie interwencję w Polsce.

Przygotowania do misji rozpoczęto wcześniej. Na terenie Polski formowano oddziały mające wejść w skład I zmiany PKW. Szkolenia obejmowały: formowanie obsady, szkolenia oraz przygotowania indywidualne. W ramach pierwszej fazy dokonywano wszystkich czynności formalnoprawnych pozwalających na sformowanie zmiany: kwalifikacji żołnierzy na odpowiedzenie stanowiska i funkcję, badania lekarskie i szczepienia pozwalające na wyjazd. W każdym przypadku przygotowywano większą liczbę żołnierzy od planowanej zmiany, aby w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających służbę stan liczbowy zakładanej zmiany pozostał niezmieniony, a zastępujący żołnierz był przygotowany do wymaganych obowiązków. Druga faza to okres szkolenia podstawowego na szczeblach drużyny i plutonu: zajęcia na poligonach i strzelnicach oraz zajęcia z taktyki z wyszczególnieniem ćwiczeń medycznych. Na tym etapie wojsko zapoznawało się ze sprzętem, który miało wykorzystywać w czasie misji, np. współdziałanie ze śmigłowcami. Dotyczyło to zwłaszcza tych jednostek, które na co dzień nie dysponowały sprzętem będącym w wyposażeniu kontyngentu. Następnie dochodziło do zgrywania poszczególnych plutonów w ramach jednego Zespołu Bojowego. Sprawdzano m.in. prowadzenie łączności radiowej, doskonalono procedury wezwania wsparcia ogniowego i wsparcia z powietrza. Ostatnim etapem przygotowań było ćwiczenie zgrywające pododdziały w ramach całego kontyngentu. Kluczowym elementem szkolenia było każdorazowe wykorzystanie doświadczeń żołnierzy poprzednich zmian, którzy powrócili z rejonu operacji i w ramach zajęć dzielili się swoim doświadczeniem. Całość szkolenia kończyła się egzaminem, którego zaliczenie było warunkiem skierowania na misję zagraniczną. Dodatkowo szkolono z taktyki zabezpieczania terenu, konwojowania, pilotowania w warunkach górskich (śmigłowce) oraz prowadzono szereg zajęć mających przygotować wojsko do działań w obcym kręgu kulturowym. Dużo uwagi poświęcono tzw. rules of engagement, które to uszczegóławiały możliwość użycia broni.

Działania w Afganistanie to także walka o dusze. Nasi medycy zaangażowali się w pomoc dla lokalnej społeczności budując pozytywny wizerunek polskiego wojska

W trakcie realizacji zadań w ramach operacji ISAF misję w Afganistanie wykonywało 15 zmian Polskiego Kontyngentu Wojskowego (od czwartej zmiany Polskich Sił Zadaniowych). Przez jedną zmianę Polacy odpowiadali za prawidłowe funkcjonowanie międzynarodowego portu lotniczego w Kabulu – Kabul International Airport (KAIA). Liczba Polaków zaangażowanych w operację wahała się od 1200 podczas I zmiany (25 kwietnia 2007 – 31 października 2007) do ok. 2600 podczas zmian VII – X (27 kwietnia 2010 – 26 października 2011).

KTO Rosomak należący do PKW Afganistan w bazie Bagram

Głównym celem Polaków, podobnie jak innych uczestników misji, było zapewnienie bezpieczeństwa na miejscu, dlatego działalność regularnego wojska skupiała się głównie na zabezpieczaniu terenu na potrzeby własne i sojuszników. Do regularnych zadań należało prowadzenie patroli, zajmowanie składów broni i amunicji oraz materiałów do produkcji min. To ostatnie zadanie było szczególnie istotne z uwagi na liczbę ładunków podkładanych na drogach (były to IED – Improvised Explosive Device). Liczbę interwencji polskiego PKW w tej materii została wyszczególniona w tabeli.

 

Liczba incydentów IED w strefie odpowiedzialności PKW
IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII XIV
60 90 113 226 163 386 108 162 53 128 97

Źródło: Opracowanie na podstawie danych Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych

Wśród rzeczy zabezpieczanych w trakcie likwidacji składów broni i materiałów do produkcji min pułapek najczęściej znajdowano: rakiety różnego rodzaju, granatniki przeciwpancerne RPG-7, granaty moździerzowe, miny różnego typu, broń strzelecką. Oprócz sprzętu w ręce Polaków trafiali rebelianci. W czasie VI zmiany zatrzymano 42, w czasie VII zmiany – 243, a w czasie XI – 127 rebeliantów. Często w trakcie realizowania tego typu operacji przechwytywano także narkotyki, uderzając w jedno z podstawowych źródeł finansowania operacji talibów.

Żołnierze PKW Afganistan podczas sprawdzania samochodu w czasie jednego z patroli

Polscy żołnierze podczas patrolu w Afganistanie. Na pierwszym planie KTO Rosomak-wóz dowodzenia

Resolute Support

Dla koalicji międzynarodowej w Afganistanie priorytetem stało się wypracowanie dalszej formuły swojej obecności na jego terytorium i zakresu pomocy dla rządu w Kabulu. Przyjęte założenia dalszej pomocy w stabilizacji sytuacji w Afganistanie ukierunkowane zostały na skuteczny proces szkolenia afgańskich sił odpowiedzialnych za jego obronę i bezpieczeństwo w takim zakresie, aby w perspektywie czasu mogły przejąć pełną kontrolę nad sytuacją w macierzystym kraju. Działania te mają zostać zrealizowane w ramach nowej misji o nazwie Resolute Support. Misja ISAF zakończyła się 31 grudnia 2014. Dalsza stabilizacja Afganistanu miała się opierać na lokalnych siłach bezpieczeństwa. Z perspektywy czasu można zakładać, że decyzja była przedwczesna czego rozwinięcie postaram się zaprezentować w dalszej części artykułu. Głównym założeniem RSM było przerzucenie ciężaru operacyjnego i działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa na siły afgańskie. Stosunek sił międzynarodowych w stosunku do lokalnych miał w założeniach wynosić 80% do 20%. Jednostki zagraniczne ograniczały się do roli doradczej, wsparcia, szkolenia oraz zabezpieczenia teleinformatycznego. Według różnych szacunków w trakcie trwania misji ISAF wojskom sojuszniczym udało się odbudować, wyposażyć i wyszkolić afgańskie siły bezpieczeństwa w liczbie ok. 350 tys. (wojsko, policja, straż graniczna).

W późniejszej fazie obecności w Afganistanie żołnierze PKW zajęli się szkoleniem afgańskich służb bezpieczeństwa

Dla żołnierzy polskich działających w ramach misji w stosunku do lat poprzednich zmienił się charakter działań – operacja Resolute Support nie była misją bojową, dlatego też liczba żołnierzy została w znacznym stopniu zredukowana – do ok. 400. Głównymi zadaniami, do których zostali przydzieleni należało: doradztwo na szczeblu strategicznym i operacyjnym afgańskim dowództwom i instytucjom podległym Ministerstwu Obrony Narodowej i Spraw Wewnętrznych, doradztwo 201. Korpusowi Afgańskiej Armii Narodowej, Narodowym Siłom Policji Afgańskiej i Regionalnemu Centrum Operacyjnemu; ochrona realizujących powyższe zadania doradców oraz ochrona bazy; doraźna ochrona konwojów logistycznych. Misja zakończyła się w czerwcu 2021. Polscy żołnierze po dwóch dekadach opuścili Afganistan. Najważniejszą cechą misji Resolute Support był brak strat osobowych wśród Polaków.

 

1 https://www.wojsko-polskie.pl/dorsz/articles/aktualnosci-w/koniec-polskiej-misji-w-islamskiej-republice-afganistanu/

2 https://www.wojsko-polskie.pl/dorsz/articles/aktualnosci-w/koniec-polskiej-misji-w-islamskiej-republice-afganistanu/

3 https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/traktat-polnocnoatlantycki-waszyngton-1949-04-04-16885651/art-5

4 H. M. Królikowski, Cz. Marcinkowski, Afganistan 2002, Wrocław 2003, s. 23.

5 Op.cit., ss. 23-24

6 Lakomy M., Misja International Security Assistance jako wyzwanie dla bezpieczeństwa międzynarodowego, „Studia Politicae Universitatis Silesience”, t. II, Katowice 2013, s. 199

7 P. Hudyma, „Udział wojsk polskich w misjach zagranicznych o charakterze pokojowym i stabilizacyjnym, w latach 1953 – 2008”, praca_dr.pdf (amu.edu.pl), s.282

8 J. Z. Matuszak, Wojsko Polskie w Afganistanie 2002-2014, Warszawa 2014, s. 54 oraz Wojskowa Caritas z pomocą dla Afganistanu | eKAI

9 http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20060850862

10 Wystąpienie sejmowe ministra ON R. Sikorskiego. Ministerstwo Obrony Narodowej, 21.09.2006.