W czwartek, 2 kwietnia 2026, amerykańska spółka Aurora Flight Sciences (część Boeinga) poinformowała w mediach społecznościowych o postępach budowy demonstratora technologii samolotu X-65 w ramach programu programu CRANE (Control of Revolutionary Aircraft with Novel Effectors), który ma wykonywać manewry w locie bez użycia zewnętrznych ruchomych (mechanicznych) powierzchni sterowych. Zleceniodawcą prac jest Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych w Obszarze Obronności DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) zgodnie z umową z 17 stycznia 2023.
Tak docelowo ma wyglądać X-65 CRANE / Grafika: DARPA
Zgodnie z opublikowanymi informacjami, w lutym br. do zakładu Aurora Flight Science w Alexandrii w Wirginii dotarł kadłub przyszłego X-65 (który otrzymał to oznaczenie 15 maja 2025 – przyp. red.), a obecnie zespoły spółki integrują z nim systemy elektryczne, napędowe i aerodynamiczne systemy kontroli, z kolei produkcja skrzydeł i ogona postępuje w Zachodniej Wirginii. Oblot samolot zaplanowano na 2027 (początkowo miał to być 2025 – przyp. red.).
Przypomnijmy, że kluczem do jego układu aerodynamicznego i konstrukcji kadłuba ma być system aktywnej kontroli przepływu powietrza (Active Flow Control, AFC). Spółka realizuje obecnie opcję na realizację trzeciej fazy programu, w ramach buduje pełnowymiarowy bezzałogowy demonstrator technologii o masie do 3175 kg (7000 funtów) i rozpiętości skrzydeł 9,14 m (30 stóp), który będzie zdolny do osiągania prędkości Ma0,7. Będzie sterowany za pomocą systemu aktywnej kontroli przepływu powietrza oraz wyposażony w modułowe konfiguracje skrzydeł, które umożliwią przyszłą integrację zaawansowanych technologii do dalszych testów przez DARPA lub potencjalnych partnerów przejściowych.
Technologie AFC umożliwiają poprawę osiągów samolotu, takich jak eliminacja ruchomych powierzchni sterowych, redukcja oporu aerodynamicznego i wysoki kąt natarcia, skrzydła o większym przekroju dla wydajności strukturalnej i zwiększonej pojemności zbiorników paliwa oraz uproszczone systemy wznoszenia się.
Zdjęcie: Aurora Flight Sciences
Stany Zjednoczone nie są jednak pionierem przeniesienia projektów AFC do metalu. 13 grudnia 2017 spółka BAE Systems ujawniła, że opracowany wspólnie ze specjalistami z University of Manchester bezzałogowy aparat latający typu MAGMA został oblatany. Sterowanie samolotem odbywa się wyłącznie za pomocą wyrzutu powietrza zza sprężarki silnika odrzutowego. Prace nad nim trwały od 2010.
Za innowacyjny system sterowania bsl MAGMA odpowiadają dwie technologie:
- Wing Circulation Control, czyli zasysanie powietrze z silnika odrzutowego i wypuszczanie go z prędkością ponaddźwiękową poprzez tylną krawędź spływu skrzydeł, zapewniając kontrolę nad zmianą wysokości lotu;
- Fluidic Thrust Vectoring, czyli wypuszczanie zassanego powietrza pod dyszą wylotową silnika, co powoduje odchylanie gazów wylotowych, umożliwiając zmianę kierunku lotu.
#ICYMI The X-65 fuselage has arrived! Our teams are now integrating electrical, propulsion, and AFC systems into the fuselage in Virginia, while wing and tail manufacturing is advancing in West Virginia. Stay tuned for updates as we progress toward first flight, planned for 2027. pic.twitter.com/uZ4FL0sxRR
— Aurora Flight Sciences (@AuroraFlightSci) April 2, 2026
Another X-65 milestone! In February, the fuselage arrived at our Virginia facility. The aircraft build is underway! Working with @DARPA, we’re developing X 65 to demonstrate active flow control. Follow us as we progress to first flight, planned for 2027. pic.twitter.com/xKn9bH9hoe
— Aurora Flight Sciences (@AuroraFlightSci) March 24, 2026