We wtorek, 23 czerwca 2026, amerykańska spółka Aurora Flight Sciences (część Boeinga) poinformowała w mediach społecznościowych o kolejnych postępach budowy demonstratora technologii samolotu X-65 w ramach programu programu CRANE (Control of Revolutionary Aircraft with Novel Effectors), który ma wykonywać manewry w locie bez użycia zewnętrznych ruchomych (mechanicznych) powierzchni sterowych.
Zdjęcia: Aurora Flight Sciences
Zleceniodawcą prac jest Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych w Obszarze Obronności DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) zgodnie z umową z 17 stycznia 2023. Oznaczenie alfanumeryczne X-65 nadano projektowi 15 maja 2023.
2 kwietnia br. informowano, że do zakładu Aurora Flight Science w Alexandrii w Wirginii dotarł kadłub przyszłego samolotu, a następnie rozpoczęto integrację systemów elektrycznych, napędowych i aerodynamicznych systemów kontroli. Teraz z zakładów w Zachodniej Wirginii dotarły skrzydła, a montaż zakończy się wraz z dostawą komponentów usterzenia ogonowego. Oblot samolotu zaplanowano na 2027 (początkowo miał to być 2025 – przyp. red.).
Przypomnijmy, że kluczem do jego układu aerodynamicznego i konstrukcji kadłuba ma być system aktywnej kontroli przepływu powietrza (Active Flow Control, AFC). Spółka realizuje obecnie opcję na realizację trzeciej fazy programu, w ramach buduje pełnowymiarowy bezzałogowy demonstrator technologii o masie do 3175 kg (7000 funtów) i rozpiętości skrzydeł 9,14 m (30 stóp), który będzie zdolny do osiągania prędkości Ma0,7. Będzie sterowany za pomocą systemu aktywnej kontroli przepływu powietrza oraz wyposażony w modułowe konfiguracje skrzydeł, które umożliwią przyszłą integrację zaawansowanych technologii do dalszych testów przez DARPA lub potencjalnych partnerów przejściowych.
Technologie AFC umożliwiają poprawę osiągów samolotu, takich jak eliminacja ruchomych powierzchni sterowych, redukcja oporu aerodynamicznego i wysoki kąt natarcia, skrzydła o większym przekroju dla wydajności strukturalnej i zwiększonej pojemności zbiorników paliwa oraz uproszczone systemy wznoszenia się.
The wings have arrived — the next big milestone for X‑65! Built at our WV facility, the triangular wings enable active flow control testing across multiple sweeps. Integration is underway in VA as we push toward first flight for the @DARPA CRANE program. pic.twitter.com/w6jhT7ptzI
— Aurora Flight Sciences (@AuroraFlightSci) June 23, 2026
Building X-65 is a masterclass in precision and coordination. Our team works from a platform that provides bilevel access to key areas, with protections to prevent FOD. Installation follows a careful sequence. With @DARPA, we’re advancing X-65 to demonstrate active flow control. pic.twitter.com/3Vb4j42kMF
— Aurora Flight Sciences (@AuroraFlightSci) May 5, 2026
Stany Zjednoczone nie są jednak pionierem przeniesienia projektów AFC do metalu. 13 grudnia 2017 spółka BAE Systems ujawniła, że opracowany wspólnie ze specjalistami z University of Manchester bezzałogowy aparat latający typu MAGMA został oblatany. Sterowanie samolotem odbywa się wyłącznie za pomocą wyrzutu powietrza zza sprężarki silnika odrzutowego. Prace nad nim trwały od 2010.
Za innowacyjny system sterowania bsl MAGMA odpowiadają dwie technologie:
- Wing Circulation Control, czyli zasysanie powietrze z silnika odrzutowego i wypuszczanie go z prędkością ponaddźwiękową poprzez tylną krawędź spływu skrzydeł, zapewniając kontrolę nad zmianą wysokości lotu;
- Fluidic Thrust Vectoring, czyli wypuszczanie zassanego powietrza pod dyszą wylotową silnika, co powoduje odchylanie gazów wylotowych, umożliwiając zmianę kierunku lotu.
Czytaj także:
- Tajemniczy samolot testowany w Strefie 51
- RTX i Voyager w programie silników rakietowych Burn n’ Go agencji DARPA
- Elektryczny dron Northrop Grumman XRQ-73 SHEPARD oblatany
- SPRINT: Zmiennowirnikowiec Bell dla DARPA z oznaczeniem X-76
- Wkrótce testy latającego pylonu uzbrojenia X-68A LongShot na F-15
- Sikorsky prezentuje rodzinę bezzałogowych stałopłatów w układzie latającego skrzydła Nomad